Uhut Tatlısı (Taraklı)

Taraklı Uğut Tatlısı veya yerel kullanımıyla Uhut Tatlısı, Sakarya yöresine özgü, buğday ve sudan yapılan geleneksel bir tatlı türüdür. İçerisinde hiçbir ilave tatlandırıcı bulunmaz; tatlılığını ve lezzetini tamamen çimlenmiş buğdayın kendi özsuyundan ve kaynama kıvamından alır. Yapım sürecinin uzun ve oldukça yorucu olması sebebiyle çoğunlukla özel günlerde hazırlanmaktadır. Sakarya Ticaret ve Sanayi Odası'nın başvurusuyla, 27 Temmuz 2021 tarihinde "Mahreç İşareti" grubunda fırıncılık ve pastacılık mamulleri/tatlılar kategorisinde coğrafi işaret tescili almıştır.

Tatlı temel olarak yörede yetişen buğday, özel amaçlı buğday unu ve içme suyundan üretilir. Yapım süreci büyük bir titizlik ve sabır gerektiren üç ana aşamadan oluşmaktadır:

Buğdaylar temizlenir, ayıklanır ve yıkanır. Alt kısmı süzgeç şeklinde deliklerden oluşan gıdaya uygun kasalara veya tabanından çiviyle 15-20 yerinden delinmiş 18 litrelik tenekelere bez serilerek yerleştirilir. Buğdaylar güneş ışığı almayan, loş ve karanlık bir ortamda ıslatılarak bırakılır. İdeal çimlenme için ortam sıcaklığının 18-26°C, nispi nemin ise %40-50 olması tavsiye edilmektedir. Buğdayların sürekli nemli kalması için her gün veya iki günde bir ıslatma işlemi yapılır ve buğdaylar her seferinde karıştırılarak alt üst edilir. Çimlendikçe bloklar halinde topaklanan buğdaylar, elle ufalanarak dağıtılır ve beze serilir. Buğday tanelerinin saçak kökleri ve filizleri ortalama 4-5 santimetreye ulaştığında çimlenme işlemi tamamlanır. Bu süreç yönteme göre 5-6 gün ile 15 gün arasında sürebilmektedir.

Olgunlaşan çimler taş dibeklerde veya uygun yuvarlak taşlarla tokmaklanarak ezilir ve süzülerek özsuyu elde edilir. Bu aşamadaki en kritik nokta filizlerin rengidir; köklerin ve filizlerin beyaz kalması şarttır. Eğer çimlenme yeşermeye dönerse, tatlı acımtırak bir tada sahip olur ve özgün lezzetini kaybeder. Bu sebeple yeşerme başlamadan süzme işlemi tamamlanmalıdır.

Elde edilen özsuya, içerisine girmesi gereken oranda su katılır (yaklaşık 50 kg çimlenmiş buğdaya 5 kg su) ve büyük bakır kazanlarda odun ateşinde kaynatmaya alınır. Kaynamaya başladığında, tatlının kuru madde oranını ayarlamak ve tabanının uzun süre pişerek yanmasını önlemek amacıyla %4 oranında özel amaçlı buğday unu ilave edilir. Unsu bir yapının kalmaması için sürekli karıştırılarak homojenleştirilir. Sıvı haldeki bulamaç, koyu kahverengi bir renge bürünüp sakızlanmaya ve koyulaşmaya başlayana dek kaynatılır. İstenilen kıvama ulaştıktan sonra yaklaşık 15 dakika daha ateşte tutulur ve sıcak haldeyken cam kavanozlara doldurulur. Soğuduktan sonra tüketime hazır hale gelir.