Ürtiker (Kurdeşen)

Ürtiker, deri yüzeyinde ani gelişen, genellikle kaşıntılı, soluk ortalı ve kırmızı kenarlı kabarıklıklar (ürtika) ile karakterize, sık karşılaşılan bir cilt hastalığıdır. Toplumda “kurdeşen” olarak da bilinir. Lezyonlar genellikle birkaç saat içinde kendiliğinden kaybolur ancak günler veya haftalar boyunca tekrarlayabilir. Ürtiker, akut veya kronik biçimlerde görülebilir. Çoğunlukla alerjik bir mekanizma olarak düşünülse de birçok olguda altta yatan neden saptanamaz.

Sınıflandırma

Ürtiker, süresine ve nedenine göre sınıflandırılır. Temel olarak iki ana formu vardır: akut ürtiker ve kronik ürtiker.

Akut Ürtiker

Altı haftadan kısa süren lezyonlarla karakterizedir. Çoğu olgu bu gruptadır. Genellikle alerjenlerle temas, enfeksiyonlar, ilaçlar veya besinlerle ilişkilidir. Hızlı gelişir ve genellikle nedene yönelik tedavi ile düzelir.

Kronik Ürtiker

Altı haftadan uzun süren, tekrarlayan ürtikeryal lezyonlarla seyreden formdur. Kronik spontan ürtiker ve kronik uyarılmış (indüklenebilir) ürtiker olmak üzere ikiye ayrılır. Altta yatan bir neden çoğu zaman saptanamaz. Otoimmün mekanizmalar rol oynayabilir.

Kronik Spontan Ürtiker

Bilinmeyen nedenlerle kendiliğinden gelişen, tekrarlayıcı lezyonlarla seyreder. Hastaların yaşam kalitesini ciddi biçimde etkileyebilir.

Kronik İndüklenebilir Ürtiker

Fiziksel veya çevresel uyaranlarla tetiklenen ürtiker formudur. Soğuk, sıcak, güneş ışığı, basınç, su veya egzersiz gibi uyarılarla ortaya çıkabilir. Örnekleri arasında soğuk ürtikeri, dermografizm, kolinerjik ürtiker bulunur.

Klinik Özellikler

Ürtika adı verilen lezyonlar;

• Ani başlar.
• Kaşıntılıdır.
• Soluk merkezli, kızarık sınırlı kabarıklıklardır.
• Genellikle birkaç saat içinde iz bırakmadan kaybolur.
• Yeni lezyonlar farklı vücut bölgelerinde tekrar edebilir.

Kaşıntı en belirgin semptomdur ve bazı olgularda yanma hissi eşlik edebilir.

Anjiyoödem ile İlişkisi

Ürtikerin yaklaşık %40’ında anjiyoödem de görülür. Anjiyoödem, derin dermis ve subkutan dokunun ani gelişen ödemidir. Genellikle göz kapakları, dudaklar, dil, genital bölge ve ekstremitelerde görülür. Ağrılı olabilir. Solunum yolunu etkileyen anjiyoödem acil müdahale gerektirebilir.

Nedenler

Ürtikerin altında yatan nedenler çeşitlidir ve olguların önemli bir kısmında spesifik bir neden bulunamaz.

Yaygın Nedenler

• Enfeksiyonlar: Viral üst solunum yolu enfeksiyonları
• İlaçlar: Antibiyotikler (özellikle penisilin), NSAİİ’ler, aspirin
• Besinler: Kabuklu deniz ürünleri, kuruyemiş, çilek, yumurta
• İnsekt (böcek) ısırıkları
• Fiziksel etkenler: Sıcak, soğuk, basınç, güneş ışığı
• Stres
• Otoimmün hastalıklar: Tiroid hastalıkları ile ilişkili olabilir

Tanı

Tanı, genellikle klinik öykü ve fizikî muayeneye dayanır. Akut olgularda ileri tetkik gerekmezken, kronik olgularda alerji testleri, otoimmün panel, tam kan sayımı ve enfeksiyon taramaları yapılabilir.

Ayırıcı tanıda şunlar göz önünde bulundurulmalıdır:

• Eritema multiforme
• Vaskülit
• Kontakt dermatit
• Atopik dermatit

Tedavi

Tedavi hastalığın şiddeti ve süresine göre planlanır. En önemli ilke, tetikleyici etken varsa ondan uzak durulmasıdır.

Yaşam Tarzı ve Destekleyici Önlemler

• Sıcak banyodan kaçınmak
• Stresi azaltmak
• Sıkı kıyafetlerden uzak durmak
• Nemlendirici kullanımı

İzlem

Kronik ürtiker hastalarında tedaviye yanıtsızlık durumunda ileri merkezlere yönlendirme gerekebilir. Klinik izlem sırasında semptomların şiddeti, süresi ve tedaviye yanıt değerlendirilmelidir.

Uyarı: Bu maddede yer alan içerik, yalnızca genel ansiklopedik bilgi amacı taşımaktadır. Buradaki bilgiler tanı koyma, tedavi etme ya da tıbbi yönlendirme amacıyla kullanılmamalıdır. Sağlıkla ilgili konularda karar vermeden önce mutlaka bir hekime veya uzman sağlık personeline danışmanız gerekmektedir. Bu bilgilerin tanı veya tedavi amacıyla kullanılması sonucunda doğabilecek durumlardan madde yazarı ve KÜRE Ansiklopedi herhangi bir sorumluluk kabul etmez.