Vaniköy Məscidi

Vaniköy Məscidi, İstanbul Boğazının Anadolu sahilində, Üsküdarın Vaniköy məhəlləsində yerləşən tarixi bir tikilidir. 1665-ci ildə Sultan IV. Mehmed dövründə, dövrün tanınmış şeyxülislamı Vani Mehmed Əfəndi tərəfindən tikilmişdir. Məscidin banisi olan Vani Mehmed Əfəndi, dini elmlər və ədəbiyyat sahəsində önəmli bir şəxsiyyətdir. O, Osmanlı mətbəəsində nəşr edilən ilk əsərlərdən biri olan "Vankulu Lügati" adlı tərcümə əsəri ilə tanınır.

^{Vankulu Lügati (Mənbə:} NTV⁾

Caminin yerləşdiyi bölgə əvvəllər Papaz Bağı olaraq tanınırdı və Sultan IV. Mehmed tərəfindən Vani Mehmed Əfəndiyə hədiyyə edilmişdir. Bu hadisədən sonra bölgəyə "Vaniköy" adı verilmişdir. Sultan I. Mahmud dövründə məscidə hünkar məhfili əlavə edilərək tikilinin funksionallığı artırılmışdır.

Vaniköy Məscidi ümumilikdə Boğaziçi sahilində yerləşən digər məscidlərə bənzəyən bir memari üsluba malikdir. Düzbucaqlı planlı olan tikili kərpic divarlarla inşa edilmiş və taxta karkas sistemi ilə möhkəmləndirilmişdir. Məscidin girişi qərb tərəfində yerləşir və ön fasadında şüşəbəndli bir bölmə vardır. Bu sahə son cəmiyyət yeri kimi istifadə olunur. Məscidin ibadət sahəsinə altı taxta dirəklə dəstəklənmiş bir bölmədən keçərək daxil olmaq mümkündür.

^{Vaniköy Məscidi (Mənbə:} Instagram/istanbulmosques⁾

Mehrabın alt və üst hissələrində pəncərələr yerləşir. Alt pəncərələr xarici səthdə dairəvi tağlı, daxildə isə kvadrat planlıdır. Üst pəncərələr isə həm xaricdən, həm də daxildən dairəvi tağlı şəkildə dizayn edilmişdir. Məscidin tək minarəsi daş bir təmələ oturdulmuş və tək şərəfəli bir quruluşa malikdir.

^{Vaniköy Məscidi (Mənbə:} Instagram/istanbulmosques⁾

5 noyabr 2020-ci il tarixində Vaniköy Məscidində böyük bir yanğın baş vermiş və tikilinin taxta hissələri tamamilə yanmışdır. Yanğından sonra məscidin orijinal quruluşuna uyğun şəkildə bərpa edilməsi qərara alınmış və işlər Kalyon Vəqfi, Vakıflar 2-ci Bölgə Müdirliyi və Mehmet Vani Vəqfi arasında imzalanmış protokol çərçivəsində həyata keçirilmişdir.

Restavrasiya işlərində məscidin orijinal memarlıq xüsusiyyətlərinə sadiq qalınmış və müasir materiallarla dəstəklənmiş bir yenidənqurma prosesi həyata keçirilmişdir.

^{Vaniköy Məscidi Yanğını (Mənbə:} GZT⁾

Yanğın nəticəsində məhv olmuş taxta parçaları peyzaj sahəsində istifadə olunmuş, bəzi hissələr isə Hünkar Köşkündə sərgilənmək üçün qorunmuşdur. Yenidən inşa edilən məscidin üst mərtəbəsində, İstanbul haqqında nadir əsərləri ehtiva edən 1600 kitablıq bir kitabxana da istifadəyə verilmişdir. Məscid 16 iyun 2023-cü ildə yenidən ibadətə açılaraq Boğaziçinin tarixi toxumasına töhfə vermişdir.

Vaniköy Məscidi, Osmanlı dövrünün dini və mədəni irsini əks etdirən önəmli bir tikili olaraq Boğaziçinin tarixi siluetinə töhfə verir. Yerləşdiyi mövqeyə görə həm memarlıq, həm də estetik baxımdan diqqət çəkən məscid, şəhərin dini və sosial həyatında mühüm yer tutur.

^{Vaniköy Məscidi (Mənbə:} Instagram/istanbulmosques⁾