Vasiyetname

Türk Hukukunda vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra yerine getirilmesini arzu ettiği son isteklerini ve malvarlığının akıbetine ilişkin düzenlemelerini içeren, tek taraflı bir hukuki işlemdir. Ölüme bağlı tasarruflar, mirasbırakanın iradesini açıklarken uyması gereken şekil kurallarına göre şekli anlamda ölüme bağlı tasarruflar olarak adlandırılır. Türk Medeni Kanunu (TMK), şekli anlamda ölüme bağlı tasarrufları sınırlı sayıda (numerus clausus) belirlemiştir ve bunlar vasiyetname ile miras sözleşmesidir. Vasiyetnameler, mirasbırakanın ölümüne kadar her zaman serbestçe geri alabileceği tek taraflı hukuki işlemlerdir.

Kanun, vasiyetnamenin üç türde yapılabileceğini düzenlemiştir: resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve istisnai bir tür olan sözlü vasiyetname. Bu türlerden birine uyulmadan yapılan bir vasiyetname, kanunda öngörülen şekillere uyulmadığı gerekçesiyle iptal edilebilir.

Vasiyetname Türleri

Resmi Vasiyetname

Resmi vasiyetname, iki tanığın katılımıyla noter, sulh hâkimi veya kanunla bu yetki verilmiş diğer bir resmi memur tarafından düzenlenen bir vasiyetname türüdür. Uygulamada en sık karşılaşılan ve en güvenli vasiyetname türü olarak kabul edilir. Düzenlenme süreci, vasiyetçinin durumuna göre farklılık gösterebilir.

Mirasbırakan Tarafından Okunarak ve İmzalanarak Düzenlenme

Bu yöntemde mirasbırakan, son arzularını resmi memura bildirir. Memur, bu arzuları yazar veya yazdırır ve hazırlanan metni okuması için mirasbırakana verir. Metni okuyan ve son arzularına uygun bulduğunu teyit eden mirasbırakan, belgeyi imzalar. Bunun ardından resmi memur da vasiyetnameyi tarih koyarak imzalar. Bu işlemlerden hemen sonra mirasbırakan, iki tanığın önünde, belgeyi okuduğunu ve son arzularını içerdiğini beyan eder. Tanıklar ise bu beyanın kendi huzurlarında yapıldığını ve mirasbırakanı bu işlemi yapmaya ehil gördüklerini belirten bir şerhi vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak imzalar. Bu yöntemde, vasiyetnamenin içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir.

Mirasbırakan Tarafından Okunmadan ve İmzalanmadan Düzenlenme

Mirasbırakanın vasiyetnameyi bizzat okuyamadığı veya imzalayamadığı durumlarda, resmi memur hazırlanan metni iki tanığın huzurunda mirasbırakana okur. Bunun üzerine mirasbırakan, vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini tanıkların önünde beyan eder. Bu durumda tanıklar, hem mirasbırakanın bu beyanının kendi önlerinde yapıldığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini, hem de vasiyetnamenin memur tarafından mirasbırakana okunduğunu ve onun son arzularını içerdiğini beyan ettiğini şerh düşerek imzalar. Okuma yazma bilen kişiler de bu yöntemi tercih edebilirler.

El Yazılı Vasiyetname

El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın daha az formalite ile iradesini açıklayabilmesine olanak tanıyan bir türdür. Geçerli olabilmesi için üç temel koşulu taşıması zorunludur:

1. Tamamen El Yazısı: Vasiyetnamenin metninin, düzenleme tarihi de dahil olmak üzere, başından sonuna kadar bizzat mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmış olması gerekir. Metnin bir kısmının dahi üçüncü bir kişi veya mekanik bir araçla (daktilo, bilgisayar vb.) yazılmış olması, vasiyetnameyi geçersiz kılar.
2. Tarih: Vasiyetnamede yapıldığı yıl, ay ve günün belirtilmesi zorunludur. Tarihin el yazısıyla yazılması şartı aranır. Tarihin bulunması, mirasbırakanın vasiyetnameyi düzenlediği andaki ehliyetinin saptanması ve birden fazla vasiyetname olması durumunda hangisinin daha sonra düzenlendiğini belirlemek açısından önemlidir.
3. İmza: Mirasbırakanın imzası, metnin en sonunda yer almalıdır. İmza, vasiyetçinin kimliğini belirtir ve metnin sonlandığını, yani belgedeki beyanları onayladığını gösterir.

El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili bir memura bırakılabilir.

Sözlü Vasiyetname

Sözlü vasiyet, kanunun yalnızca olağanüstü durumlarda başvurduğu istisnai bir vasiyetname şeklidir. Mirasbırakanın, yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi resmi ya da el yazılı vasiyetname yapmasına engel olan hallerde bu yola başvurması mümkündür.

Bu vasiyetin geçerlilik süreci iki aşamalıdır:

1. Son Arzuların Anlatılması: Mirasbırakan, son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyanlarına uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini verir.
2. Belgeleme: Tanıklar, kendilerine anlatılan son arzuları yer, yıl, ay ve günü de belirterek derhal bir belgeye dökerler. Bu belgeyi her iki tanık da imzalayarak vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine teslim ederler. Mahkemede ayrıca, mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini ve onun son arzularını olağanüstü durum içinde kendilerine anlattığını beyan ederler. Dilerlerse, bir belge düzenlemek yerine doğrudan mahkemeye başvurarak beyanlarını bir tutanağa geçirtebilirler.

Sözlü vasiyetnamenin en önemli hukuki özelliği, geçici olmasıdır. Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde (resmi veya el yazılı) vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçmekle sözlü vasiyetname kendiliğinden hükümden düşer.

Hukuki Geçerlilik

Bir vasiyetnamenin hukuken geçerli olabilmesi için hem vasiyeti yapan kişinin ehliyetli olması hem de vasiyetnamenin kanunda öngörülen şekil şartlarına uygun olarak yapılması gerekir.

Ehliyet 

Türk Medeni Kanunu'na göre, bir kimsenin vasiyetname yapabilmesi için ayırt etme gücüne sahip olması ve on beş yaşını doldurmuş olması yeterlidir. Kısıtlı olan kişiler de bu şartları taşıyorlarsa vasiyetname yapabilirler. Bu, vasiyetname yapma hakkının kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olmasından kaynaklanır ve yasal temsilci aracılığıyla kullanılamaz.

İptal Sebepleri

Bir ölüme bağlı tasarrufun iptali talebi, çeşitli sebeplere dayanabilir. TMK madde 557'ye göre, aşağıdaki hallerde bir vasiyetnamenin iptali için dava açılabilir:

• Ehliyetsizlik: Tasarruf, mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa.
• İrade Sakatlığı: Tasarruf; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa. Ancak mirasbırakan, bu durumu öğrendiği veya etkinin ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl içinde tasarruftan dönmezse, vasiyetname geçerli sayılır.
• Hukuka veya Ahlaka Aykırılık: Tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka veya ahlaka aykırı ise.
• Şekil Eksikliği: Tasarruf, kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa.

İptal davası, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir. İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendi hak sahipliğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl; her halde ise vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl ve iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer. Ancak hükümsüzlük, defi (savunma) yoluyla her zaman ileri sürülebilir.