Vehbi Koç

Vehbi Koç (1901–1996), tam adıyla Ahmet Vehbi Koç, Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinde özel sektörün gelişiminde rol oynamış Türk iş insanı ve sanayicidir. 1901 yılında Ankara’da doğan Koç, genç yaşta başladığı ticari faaliyetlerini zamanla sanayi yatırımları ve kurumsal girişimlerle genişletmiş; 1963 yılında Türkiye’nin ilk holdingi olan Koç Holding’i kurmuştur. İş yaşamı boyunca ticaret, sanayi ve uluslararası ortaklıklar alanlarında faaliyet göstermiş; eğitim, sağlık ve kültür alanlarında kurduğu vakıf ve kurumlarla sosyal sorumluluk çalışmalarında da yer almıştır. 25 Şubat 1996 tarihinde vefat eden Vehbi Koç, ekonomik girişimleri ve kurumsallaşma anlayışıyla Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinin iş insanları arasında yer almıştır.

Erken Yılları ve Ailesi

Vehbi Koç, 1901 yılında Ankara’nın Keçiören semtine bağlı Çoraklık Mahallesi’nde dünyaya geldi. Ankara eşrafından Koçzade Hacı Mustafa Efendi ile Kütükçüzade Fatma Hanım’ın oğlu olan Koç, ailenin tek erkek çocuğuydu; kendisinden sonra Zehra ve Hüsniye adlarında iki kız kardeşi dünyaya geldi.

Çocukluk yıllarını Ankara’da geçiren Vehbi Koç, ilk öğrenimine beş yaşında mahalle mektebinde başladı. Ailesinin kışlık evinin bulunduğu Karaoğlan Caddesi yakınında yer alan ve “Topal Hoca’nın mektebi” olarak bilinen bu okulda başladığı eğitimini, 1908–1913 yılları arasında Ankara’daki başka bir ilkokulda sürdürdü. 1914 yılında Hacettepe’de bulunan ve “Taş Mektep” olarak anılan Ankara İdadisi’ne kaydoldu. Ancak erken yaşta çalışma hayatına atılma isteği ve ailenin gelir durumuna ilişkin gerekçeler nedeniyle 1916 yılında, ortaokulun son sınıfındayken öğrenimini yarıda bıraktı.

Vehbi Koç’un çocukluk ve ilk gençlik yılları, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemleri ile Millî Mücadele’nin ardından Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecine denk geldi. Savaşların etkisiyle ekonomik açıdan zor bir dönemden geçen ve bu süreçte Ankara’da büyüyen Koç, henüz öğrencilik yıllarında babasının Atpazarı’nda açtığı buğday ticareti dükkânına giderek ticaret hayatını yakından tanıma fırsatı buldu. Yaz aylarında Çengelhan’daki bir manifatura dükkânında çalışarak ticari deneyim kazandı ve genç yaşta aile işlerine katıldı. Bu erken dönem deneyimleri, ilerleyen yıllarda sürdüreceği ticari ve sanayi faaliyetlerinin temelini oluşturdu.

İş Hayatına İlk Adım ve Ticaretin Başlangıcı

Vehbi Koç, henüz öğrencilik yıllarında ticaret hayatıyla tanıştı ve genç yaşta çalışma yaşamına yöneldi. Babası Koçzade Hacı Mustafa Efendi’nin Atpazarı’nda ortaklarıyla birlikte açtığı buğday ticareti dükkânına düzenli olarak giderek ticari faaliyetleri yakından izledi. Yaz aylarında Çengelhan’daki bir manifatura ve tuhafiye dükkânında çalışarak ticaret hayatına ilişkin ilk deneyimlerini edindi.

1917 yılında, henüz on altı yaşındayken babasıyla birlikte Ankara’nın Samanpazarı semtinde bir bakkal dükkânı açarak iş hayatına fiilen başladı. Aileye ait evin altında açılan bu dükkânda temel gıda maddelerinin yanı sıra aktar ürünleri, hırdavat, deri ve yapı malzemeleri de satılmaya başlandı. Babasının başlangıçta karşı çıkmasına rağmen dükkânın ürün çeşitliliğini artırarak ticari faaliyetlerin kapsamını genişletti. Bu dönemde mal temini amacıyla İstanbul’a giderek çeşitli tüccarlarla tanıştı.

Aile Hayatı

Vehbi Koç’un aile hayatı, iş yaşamının erken dönemlerinde şekillenmeye başladı. 1925 yılı sonlarına doğru ailesi, evlilik zamanının geldiğini düşünerek akrabalarından Nadire Hanım’ın kızı Sadberk Aktar ile evlenmesine karar verdi. Çiftin nişan ve düğün töreni 1926 yılının ilk haftasında gerçekleştirildi. Vehbi ve Sadberk Koç çiftinin ilk çocukları Semahat Koç Arsel, 1928 yılında Ankara Keçiören’deki bağ evinde dünyaya geldi. Daha sonra sırasıyla Rahmi M. Koç (1930), Sevgi Koç Gönül (1938) ve Suna Koç Kıraç (1941) doğdu.

Semahat Koç Arsel, babasının değişen koşullara hızlı uyum sağlayabilen, insan ilişkilerine önem veren ve kararlarını ayrıntılı değerlendirmeler sonucunda alan bir yapıya sahip olduğunu belirtmiştir. Aile içinde özellikle anneleri Sadberk Koç’un vefatından sonra daha duygusal ve hoşgörülü bir tutum sergilediği, çocuklarıyla ilişkilerinde daha açık ve paylaşımcı bir yaklaşım benimsediği ifade edilmiştir. Bu dönemde yurt dışı seyahatlerinde kızlarıyla birlikte bulunmuş, ziyaret ettiği ülkelerdeki yaşam biçimleri ve iş ortamlarını inceleyerek bunlardan çıkarımlar yapmaya devam etmiştir.^【1】

Rahmi M. Koç’un aktardığına göre, Vehbi Koç aile içinde birlik ve eşitlik anlayışına önem verdi; çocuklarının eğitim ve yetiştirilmesinde aynı koşulların sağlanmasına özen gösterdi. Aile içinde düzenli ve disiplinli bir yaşam tarzı benimsedi; tasarruflu olmayı ve imkânlar ölçüsünde hareket etmeyi temel bir ilke olarak gördü. İş ve yaşam felsefesini çocuklarına örnek olacak biçimde sürdürmeye çalıştı ve gereksiz harcamalardan kaçınmayı önemseyerek ölçülü bir yaşam tarzını benimsedi.^【2】

Sevgi Koç Gönül, babasını ilkeli, düzenli ve sabırlı bir kişilik olarak tanımlamış; aile içinde mesafeli fakat sorumluluk bilinci yüksek bir baba figürü olduğunu belirtmiştir. Sadberk Hanım’ın vefatından sonra yaşanan değişimlerin aile ilişkilerine de yansıdığını ifade etmiştir. Eşinin vefatının ardından Sadberk Hanım’ın anısını yaşatmak amacıyla İstanbul’da Sadberk Hanım Müzesi’nin kurulması, Vehbi Koç’un aile yaşamı ile kültürel girişimleri arasındaki bağın bir yansıması olmuştur.^【3】

Suna Koç Kıraç ise babasının eğitim ve çalışma hayatına ilişkin yaklaşımını aktarırken, iş deneyiminin önemine vurgu yaptığını belirtmiştir. Koç, çocuklarının iş hayatına erken yaşta katılmalarını teşvik etmiş ve iş yerinde diğer çalışanlarla aynı sorumlulukları üstlenmelerini istemiştir. Kıraç, 1960 yılında Koç Ticaret AŞ’nin İstanbul şubesinde çalışmaya başladığını ve babasıyla birlikte uzun yıllar çalıştığını ifade etmiştir.^【4】

Vehbi Koç, aile yaşamı ile iş yaşamını birbirinden ayrı ancak birbirini tamamlayan alanlar olarak değerlendirmiş; çocuklarının yetişmesinde disiplin, tasarruf ve sorumluluk ilkelerini ön planda tutmuştur.

Erken Dönem Girişimleri ve Kurumsallaşma

Vehbi Koç, 1926 yılında babasına ait ticarethaneyi devralarak işletmeyi 31 Mayıs 1926 tarihinde Ankara Ticaret Odası’na “Koçzade Ahmet Vehbi” adıyla kaydettirdi.^【5】Bu tarih, daha sonra Koç Topluluğu’nun doğuşunu simgeleyen ve topluluğun resmî kuruluş tarihi olarak kabul edildi. Cumhuriyet’in ilanından sonra başkent ilan edilen Ankara’da imar ve yapı faaliyetlerinin hız kazanması, Koç’un ticari faaliyet alanlarını genişletmesine imkân sağladı. Başlangıçta temel tüketim ürünleri ticaretiyle uğraşırken kısa sürede inşaat malzemeleri ve hırdavat satışına yönelerek iş hacmini büyüttü.

İnşaat malzemeleri ticareti üzerinden girdiği taahhüt işlerinde ilk büyük girişimi Ankara Numune Hastanesi’nin yapımı oldu. İnşaatı 1932 yılında başlayan hastane 1933 yılında tamamlandı. Bu projeyi Cebeci Çocuk ve Doğumevi, Ankara Hastanesi ve Devlet Demiryolları Hastanesi gibi başka sağlık yapılarının inşası izledi. Haymil şirketi ile ortaklık kurarak Elazığ–Palu demiryolunun yapımında da yer aldı. Ancak taahhüt işlerinde kâr oranlarının düşük olması nedeniyle ilerleyen yıllarda inşaat işlerini tasfiye etti.

Üretime yönelik ilk girişimlerinden biri 1934 yılında İstanbul Haliç’te Hovagimyan Kardeşler ile ortak olarak kurduğu Koç Demir Boru fabrikası oldu. Demir boru üretimi yapan bu fabrika, ithal ürünlerle rekabet edememesi nedeniyle tasfiye edildi ve Koç’un imalat alanındaki ilk teşebbüsü olarak kayda geçti.

1930’lu yıllarda faaliyetlerini Ankara dışına taşımaya başlayan Vehbi Koç, ticari ağını genişletmek amacıyla İstanbul’da da girişimlerde bulundu. Ankara’daki işlerinin ihtiyaçlarını karşılamak üzere Galata’da bir dükkân açtı ve bu dükkân aracılığıyla gerekli malların temin edilerek Ankara’ya gönderilmesini sağladı. 1937 yılında Galata’da Vehbi Koç ve Ortakları Kollektif Şirketi kuruldu. İsrail Anastasyan ve Emin Güraç’ın ortakları arasında yer aldığı bu şirket, daha sonra İsak Altabev’in katılımıyla genişledi ve Koç’un İstanbul’daki ticari faaliyetlerini daha örgütlü bir yapıya kavuşturdu. Aynı yıl, Standard Oil acenteliğini sürdürebilmek amacıyla Vehbi Koç ve Ortağı Petrol İşleri Kollektif Şirketi de kuruldu.

Faaliyet alanlarının çeşitlenmesi ve iş hacminin büyümesi, Koç’u şirketleşmeye yöneltti. Şahıs işletmelerinin sürekliliğini sınırlı gören Vehbi Koç, girişimlerini daha kurumsal bir yapı altında toplamak amacıyla 29 Haziran 1938 tarihinde 300.000 lira sermaye ile Koç Ticaret AŞ’yi kurdu. Şirketin biri inşaat, diğeri otomotiv alanında faaliyet gösteren iki mağazası bulunuyor ve genel müdürlüğünü Fazıl Öziş yürütüyordu.^【6】

Kurumsallaşma süreci 1940 yılında Ankara’da kurulan Koç ve Ortağı Kalorifer Havagazı İşleri adlı ortaklıkla devam etti. Böylece 1926–1940 yılları arasında Vehbi Koç, ticareti genişletme, temsilcilikler ve ortaklıklar kurma, müteahhitlik faaliyetlerinde bulunma ve şirketleşme adımlarıyla faaliyetlerini giderek daha kurumsal bir yapıya dönüştürdü. Bu dönem, ilerleyen yıllarda sanayi yatırımlarına ve holding yapısına uzanacak gelişimin temelini oluşturdu.

Ticaret Döneminden Sanayiye Geçiş

Vehbi Koç, 1940’lı yıllarda ticari faaliyetlerini sürdürürken aynı zamanda sanayi alanına yönelmeye başladı. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Alman, İngiliz ve Amerikan şirketleriyle çeşitli ticari ilişkiler kurdu ve bu dönemde uluslararası bağlantılarını genişletti. Savaş sonrasında Türkiye’de sanayi üretiminin geliştirilmesine yönelik girişimlere ağırlık vererek ticaretten üretime geçiş sürecini başlattı.

Bu doğrultuda, 25 Nisan 1945 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’nin New York kentinde Ram Commercial Corporation adlı ilk yurt dışı şirketini kurdu. Şirket, Amerika’ya mal alımı için gelen resmî heyetlere mal temini ve danışmanlık hizmeti sunmak amacıyla faaliyet gösterdi. Beklenen ticari sonuçlara ulaşamaması nedeniyle 1954 yılında kapatılmasına rağmen, bu girişim sayesinde General Electric, USA Rubber (Uniroyal), Oliver, Burroughs, York ve Sheaffer gibi çeşitli Amerikan firmalarının temsilcilikleri alındı ve uluslararası iş ilişkileri güçlendirildi.

Vehbi Koç’un 1946 yılında gerçekleştirdiği 52 günlük Amerika Birleşik Devletleri seyahati, sanayiye yönelişinde belirleyici oldu. Bu seyahat sırasında General Electric ile Türkiye’de ortak bir yatırım yapılması konusunda görüşmeler gerçekleştirildi. Görüşmeler sonucunda 1948 yılında General Electric ile ortaklık kurularak Türkiye’de ampul üretimine yönelik bir tesis oluşturuldu. Bu girişim, Türkiye’de yabancı bir şirketle gerçekleştirilen ilk ortak yatırımlardan biri oldu ve Koç Topluluğu’nun sanayi alanındaki önemli adımlarından birini oluşturdu.^【7】 Üretim 1952’de başladı.

Koç’un ilk sanayi girişimlerinden biri de 1947 yılında kurulan Ankara Oksijen Fabrikası oldu. Bu tesis, 1955 yılına kadar faaliyet gösterdi ve Koç’un imalat alanındaki girişimlerinin başlangıcını temsil etti. Aynı dönemde, Türkiye’de üretimi artırmaya yönelik olarak çeşitli yabancı firmalarla lisans ve temsilcilik anlaşmaları yapıldı ve yerli üretime yönelik yatırımlar planlandı.

1946 yılında Cumhuriyet Halk Partisi’nin danışma kurulu niteliğindeki “Kırklar Meclisi”ne katılan Vehbi Koç, yaklaşık iki yıl bu görevde bulundu. Bu görev nedeniyle Cumhuriyet Halk Partisi’ne yakın bir isim olarak tanındı. 1951 yılında Demokrat Parti hükümeti ile yaşadığı görüş ayrılıklarının ardından Ankara Ticaret Odası başkanlığından ayrıldı ve aynı yıl ailesiyle birlikte İstanbul’a taşındı.

1950’li yıllar, Vehbi Koç’un sanayi yatırımlarına ağırlık verdiği bir dönem oldu. 1955 yılında çelik büro eşyaları üretmek amacıyla Arçelik AŞ kuruldu; ilerleyen süreçte dayanıklı tüketim malları ve beyaz eşya üretimine geçildi. Aynı dönemde Türk Demir Döküm, Aygaz, Bozkurt Mensucat ve Türkay gibi çeşitli sanayi ve ticaret şirketleri kurularak üretim faaliyetleri genişletildi. Koç Topluluğu’nun turizm alanındaki ilk yatırımı olan Divan Oteli de 1955 yılında hizmete açıldı.

1950’li yılların ikinci yarısında otomotiv alanında yatırımlar planlandı. 1956 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne yapılan bir seyahatte Ford Motor Company Başkanı Henry Ford II ile Türkiye’de kamyon montaj fabrikası kurulmasına yönelik görüşmeler gerçekleştirildi. Bu planların hayata geçirilememesi üzerine 1959 yılında Otosan Otomobil Sanayii AŞ kuruldu ve otomotiv üretimi alanında önemli bir adım atıldı. 1940’lı ve 1950’li yıllar boyunca Vehbi Koç, ticaret ağırlıklı faaliyetlerini sanayi üretimi ve uluslararası ortaklıklarla genişleterek Koç Topluluğu’nun üretim temelli bir yapıya dönüşmesinde önemli bir rol oynadı.

Koç Holding’in Kuruluşu ve Kurumsallaşma Süreci

Vehbi Koç’un 1950’li yıllardan itibaren hız kazanan sanayi ve ticaret yatırımları, 1960’lı yıllarda daha geniş ölçekli ve kurumsal bir yapıya dönüştü. Farklı alanlarda faaliyet gösteren şirketlerin tek bir çatı altında toplanması amacıyla 1963 yılında Türkiye’nin ilk holdingi olan Koç Holding kuruldu. Vehbi Koç’un kendi kurduğu veya sermayesine katıldığı çeşitli sanayi ve ticaret kuruluşlarını bir araya getirmesiyle oluşturulan bu yapı, Koç Topluluğu’nun kurumsallaşma sürecinde belirleyici bir aşama oldu.

1960’lı yıllar boyunca Koç Topluluğu, üretim ve ticaret alanındaki faaliyetlerini çeşitlendirdi. 1966 yılında Türkiye’de üretilen ilk yerli otomobil olan Anadol’un üretimine başlandı. Bunu izleyen süreçte tarım ve gıda sanayisine yönelik yatırımlar kapsamında 1967 yılında Tat Domates Salçası Fabrikası kuruldu. 1968 yılında ise İtalyan Fiat firmasıyla gerçekleştirilen ortaklık sonucunda Tofaş kuruldu ve bu fabrikada Fiat lisansı ile Murat marka otomobillerin üretimine geçildi.

Koç Topluluğu’nun faaliyet alanları yalnızca üretimle sınırlı kalmadı; ihracat ve dış ticaret alanında da adımlar atıldı. 1970 yılında Türkiye’nin ilk ihracatçı sermaye şirketi olan Ram kurularak dış ticaret faaliyetleri örgütlü bir yapıya kavuşturuldu. 1971 yılında Tofaş fabrikasında Murat marka otomobillerin üretimine başlanmasıyla otomotiv sektöründeki üretim kapasitesi genişledi.

Bu dönemde Koç Topluluğu’nun kurumsal yapısı da güçlendi. Farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketler holding çatısı altında toplanarak merkezi bir yönetim anlayışı benimsendi. Böylece Koç Topluluğu, ticaret ve üretim faaliyetlerinin yanı sıra otomotiv, gıda, dış ticaret ve çeşitli sanayi alanlarında faaliyet gösteren çok sektörlü bir yapıya dönüştü. 1960’lı ve 1970’li yıllarda gerçekleştirilen bu girişimler, Koç Holding’in kurumsallaşma sürecinin temelini oluşturdu ve topluluğun Türkiye ekonomisi içindeki yerini belirginleştirdi.

Sosyal Sorumluluk ve Vakıf Faaliyetleri

Vehbi Koç, iş hayatının yanı sıra sosyal sorumluluk ve hayır faaliyetlerini toplumsal bir görev olarak değerlendirdi ve bu doğrultuda eğitim, sağlık ve kültür alanlarında çeşitli girişimlerde bulundu. Sosyal alandaki ilk çalışmalarından biri, 1946 yılında açılan Vehbi Koç Öğrenci Yurdu oldu. Bu girişimi, eğitim ve sağlık alanına yönelik çeşitli bağış ve yatırımlar izledi.

1951 yılında Ankara Üniversitesi Vehbi Koç Öğrenci Yurdu’nun açılmasıyla sosyal katkı faaliyetleri daha düzenli bir nitelik kazandı. 1960’lı yıllardan itibaren bu çalışmalar hız kazandı; 1963 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Vehbi Koç Göz Bankası, 1964 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Enstitüsü, 1967 yılında Admiral Bristol Hastanesi Vehbi Koç Kanser Pavyonu ve 1968 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Vehbi Koç Öğrenci Yurdu ile Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Vehbi Koç Kütüphane ve Araştırma Binası gibi çeşitli sağlık ve eğitim kurumlarının kurulmasına katkı sağlandı.^【8】

Vehbi Koç’un sosyal sorumluluk faaliyetleri kurumsal bir yapıya kavuşturularak 1967 yılında, eğitime destek sağlamak amacıyla Türk Eğitim Vakfının kuruluşuna öncülük etti. 1969 yılında ise eğitim, sağlık ve kültür alanlarında faaliyet göstermek üzere Vehbi Koç Vakfı kuruldu. Vakıf aracılığıyla çeşitli kültür, sağlık ve eğitim projeleri yürütüldü. 1976 yılında İstanbul Taksim’de inşa edilen Atatürk Kitaplığı tamamlanarak İstanbul Belediyesi’ne bağışlandı.^【9】

1980 yılında, eşi Sadberk Koç’un anısını yaşatmak amacıyla İstanbul’da Sadberk Hanım Müzesi kuruldu. Türkiye’nin ilk özel müzesi olan bu kurum, kültürel alanda gerçekleştirilen önemli girişimlerden biri oldu. 1980’li yıllarda sosyal sorumluluk faaliyetleri farklı alanlara da yayıldı; 1984 yılında Turizm Geliştirme ve Eğitim Vakfı (TUGEV), 1985 yılında ise Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı kuruldu ve Vehbi Koç bu vakfın başkanlığını vefatına kadar sürdürdü.

Eğitim alanındaki girişimler 1987 yılında Vehbi Koç Vakfı Özel Lisesi’nin kurulmasıyla devam etti. Bunu 1993 yılında Koç Üniversitesinin kuruluşu izledi. Kültür alanında ise 1994 yılında Ankara’da Vehbi Koç Ankara Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (VEKAM) kuruldu. Vehbi Koç’un sosyal sorumluluk anlayışı doğrultusunda yürütülen bu çalışmalar, eğitim, sağlık ve kültür alanlarında çeşitli kurumların kurulmasına ve uzun süreli faaliyetler yürütmesine imkân sağladı.

Emeklilik Dönemi

Vehbi Koç, 1984 yılında Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini oğlu Rahmi M. Koç’a devrederek aktif yöneticilik görevinden ayrıldı. Bu tarihten sonra Koç Holding’in Onursal Başkanı olarak çalışmalarını sürdürdü. İş yaşamındaki yönetsel sorumluluklarını azaltmasının ardından sosyal girişimler ve vakıf faaliyetlerine daha fazla zaman ayırdı. Emeklilik döneminde özellikle eğitim, sağlık ve nüfus planlaması alanlarındaki çalışmalarına yoğunlaştı. Türkiye’nin nüfus ve aile sağlığı alanındaki sorunlarına çözüm bulunması amacıyla 1985 yılında Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı’nın kurulmasına öncülük etti ve vakfın başkanlığını vefatına kadar yürüttü. Bu süreçte sosyal sorumluluk faaliyetlerini kurumsal bir yapı içinde sürdürmeye devam etti.

Vefatı

Vehbi Koç, bayram tatili için bulunduğu Antalya’da 25 Şubat 1996 tarihinde hayatını kaybetti. Kaldığı otelde geçirdiği kalp krizi sonucu vefat eden Koç, 95 yıllık yaşamını girişimler ve kurumsal yapılar oluşturarak tamamladı. Ölümünün ardından, kurduğu şirketler, vakıflar ve eğitim-kültür kurumları aracılığıyla bir miras bıraktı.

Ödülleri ve Eserleri

Vehbi Koç, iş hayatı ve sosyal sorumluluk alanlarında yürüttüğü faaliyetler nedeniyle yaşamı boyunca çeşitli ulusal ve uluslararası ödüllere layık görüldü. 1987 yılında Milletlerarası Ticaret Odası tarafından “Yılın İş Adamı” seçildi ve ödülünü Yeni Delhi’de düzenlenen törende Hindistan Başbakanı Ghandi’den aldı.^【10】Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı bünyesinde yürüttüğü çalışmalar nedeniyle Birleşmiş Milletler tarafından verilen Dünya Nüfus Planlaması Ödülüne 1994 yılında layık görüldü. Ayrıca Federal Almanya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı (1974), İtalya Grande Ufficiale Liyakat Nişanı (1975), Gold Mercury Uluslararası Ödülü (1983) gibi çeşitli uluslararası ödüller aldı. Anadolu Üniversitesi (1984) ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi (1991) tarafından fahri doktora unvanları verildi.^【11】

Vehbi Koç, iş ve yaşam tecrübelerini aktarmak amacıyla iki kitap kaleme aldı. 1973 yılında yayımlanan “Hayat Hikâyem” adlı eseri, yaşamını ve iş hayatına ilişkin deneyimlerini konu edindi. 1987 yılında yayımlanan “Hatıralarım, Görüşlerim, Öğütlerim” adlı kitabında ise iş dünyası, ekonomi ve toplumsal konulara ilişkin değerlendirmelerine yer verdi. Bu eserler daha sonra farklı dillerde yayımlandı ve çeşitli derlemelere konu oldu. Vehbi Koç’un yaşamı ve çalışmaları hakkında çeşitli araştırma ve anı kitapları da yayımlandı. Bu yayınlar, Koç’un iş yaşamı, kurumsallaşma anlayışı ve sosyal sorumluluk faaliyetlerine ilişkin değerlendirmeler içerdi.^【12】