Ver Lefter'e Yaz Deftere

Türk futbolunun ve sarı-lacivertli camianın kalbinde belki de ilk sırada yer alan, tribünlerin dillerden "Ver Lefter'e, yaz deftere" nidalarıyla ölümsüzleşen "Ordinaryüs" lakaplı^【1】 Lefter Küçükandonyadis’in hayat öyküsüne adım atıyoruz bu yazımızda.

Fenerbahçe formasıyla çıktığı 615 maçta ağları 423 kez ^【2】havalandırarak kırılması imkansız görünen rekorlara imza atan bu eşsiz efsane, sadece kaydettiği gollerle bilnmeyip, sıra dışı futbol zekası, kıvrak çalımları, sarsılmaz hırsı ve örnek sportmenliğiyle Türk spor tarihinin en parlak yıldızlarından biri olmuştur.

İtalya'nın Fiorentina ve Fransa'nın Nice kulüplerinde Avrupa sahnesine çıkarak ülkemizi gururla temsil eden, ay-yıldızlı formayı 50 kez sırtında taşıyıp milli gururu göğsümüzde yaşatan Lefter, Büyükada’nın martı sesleri yükselen dar sokaklarında bez topların peşinden koşan küçük bir çocuktan, Kadıköy’ün ortasında heykeli dikilen ölümsüz bir çınara dönüşmüştür.^【3】

Çocukluğunun masum tutkusundan Diyarbakır’daki 4 yıllık çetin askerlik dönemine, Avrupa maceralarından sarı-lacivert renklere olan sarsılmaz aşkına ve sahalardan gazete sütunlarına uzanan samimi kalemine kadar Lefter’in ilham dolu biyografik yolculuğuna tüm detaylarıyla tanıklık ediyoruz. Şimdi, nesiller boyu aktarılan bu büyük efsanenin doğduğu topraklardan başlayarak hikayesini kaleme alıyoruz.

Marmara’nın ortasında, çam kokularının iyot kokusuna karıştığı ve fayton seslerinin dalga fısıltılarıyla yankılandığı sakin bir ada gününde başladı her şey... Büyükada'nın dar, taş döşeli sokaklarına bakan ahşap bir evin penceresinden yükselen bebek sesi, sadece mütevazı bir ailenin değil, Türk futbol tarihinin de kaderini değiştirecek bir efsanenin ilk nefesiydi.

Takvimler 22 Aralık gününü gösterdiğinde, ada yaşamının zorlu ama sıcak imkanlarıyla ayakta duran Argiro ve Christofis (Rono) çiftinin evinde büyük bir telaş ve sevinç hakimdir. Bu kalabalık hane, tam 10 çocuklu dev bir aileydi ve kucaklarına aldıkları bu yeni bebek, evin en küçük ve en hareketli üyelerinden biri olmaya adaydı. Babası Christofis, bebeğin avuçlarına bakarken ona Rumca "Özgür" anlamına gelen "Lefter" adını bahşetti. Temennisi, oğlunun hayatı boyunca özgürce kanat çırpması ve kendi yolunu çizmesiydi. Ancak doğduğu yıl, ileride spor arşivlerinin ve tarihçilerin üzerine tatlı tartışmalar yürüteceği biyografik bir detay olarak kalacaktı.^【4】

Kimi resmi belge ve kulüp kayıtlarında 22 Aralık 1924 tarihi öne çıkarken, basın arşivlerinin bir kısmında 22 Aralık 1925 ve dönemin bazı röportaj anlatılarında ise 1926 yılı not düşülecekti. Ancak kayıtlar ne söylerse söylesin, Ada sakinleri için kesin olan tek bir gerçek vardı: Büyükada, bağrında olağanüstü bir yetenek büyütüyordu.^【5】

Baba Christofis’in oğlu Lefter için zihninde kurduğu istikbal hayali bambaşkaydı. O, oğlunun elinde tebeşirle tahta başında ders anlatan saygın bir matematik öğretmeni ya da üniversite amfilerinde kürsüye çıkan bir profesör olmasını düşlüyordu. Zihnini sayılarla, denklemlerle yormasını, meşakkatli ada hayatından akademiye uzanan saygın bir meslek edinmesini arzuluyordu. Fakat kader, küçük Lefter'in zihnine matematiğin formüllerini değil, meşin yuvarlağın kendine has büyüleyici geometrisini kazımıştı.

Lefter henüz 7 yaşına geldiğinde, içindeki o durdurulamaz futbol tutkusunu keşfetti. Oyuna karşı duyduğu ilk derin merak ve çekim, tam da bu çocukluk yıllarında yüreğine düştü. Ada sokakları, yokuşlu patikaları ve martı çığlıklarının çınladığı boş arsalar, onun ilk antrenman sahası haline geldi. Yoksulluğun ve imkansızlıkların hakim olduğu o yıllarda, çoğu zaman gerçek bir futbol topu dahi yoktu; bez parçalarından ya da gazete kağıtlarından sıkıştırılarak yapılmış yumaklar meşin yuvarlağın yerini tutuyordu. Küçük Lefter, eskimiş ayakkabılarıyla o sokaklarda topun peşinden koşarken adeta dünyadan soyutlanıyordu. Rüzgarı arkasına alıp attığı ilk çalımlar, taşların arasından sıyrılırken sergilediği gövde gösterileri, adalı komşuların ve sokaktan geçenlerin ilgisini çekmekte gecikmedi.

Sokak aralarındaki bu bitmek tükenmek bilmeyen tutkulu koşu, çok geçmeden kulüp kapılarını araladı. Lefter, yeteneğinin peşinden giderek ilk resmi kulüp adımını attı ve Büyükada Gençlik Kulübü’ne intisap etti. Yeşil sahalardaki ilk disiplinini, takımdaşlık duygusunu ve forma sevgisini bu ada kulübünde tattı. Büyükada’nın çam ağaçları altında, deniz esintisi eşliğinde yeşeren bu futbol sevgisi, kısa süre sonra adanın sınırlarını aşacak, Taksim’e, Kadıköy’e ve oradan da dünya stadyumlarına uzanacak devasa bir destanın ilk adımı olacaktı...

Büyükada sokaklarında başlayan o hırçın rüzgar, adanın dar kıyılarında kabına sığmaz hale gelince genç Lefter gözünü İstanbul’un futbol merkezine çevirdi. Henüz 15 yaşında gencecik bir delikanlıyken, dönemin iddialı ve köklü ekiplerinden Taksim Kulübü’nün kapısından içeri adım attı.

Yeşil sahaya bastığı ilk andan itibaren topu ayağına sabitleyişi, kıvrak bilek hareketleriyle rakip savunmaları çaresiz bırakışı ve yaşından beklenmeyecek olgunluktaki futbol zekası izleyenleri büyülemekte gecikmedi. Ancak resmi müsabakalarda boy göstermesinin önünde çetin bir bürokratik engel duruyordu: Yaş sınırı... Rakip kulüpler, henüz 15 yaşındaki bu bıyıkları dahi terlememiş çocuğun büyükler kategorisinde forma giymesine şiddetle itiraz ediyor ve tüzükleri öne sürüyordu.^【6】

Futbol oynama aşkı tüzüklerden de kurallardan da katbekat büyük olan Lefter için bu engel durdurucu olamadı. Sahada olma arzusu o kadar yakıcıydı ki, çareyi maçlara sahte lisansla çıkmakta buldu. Başkasının üzerine düzenlenen ya da yaşı büyük gösterilen o lisans kağıdı, onun tutkusunu yeşil sahalara taşıyan gizli bir bilet gibiydi. Her karşılaşma öncesinde yakalanma riski ve tünelin ucundaki ceza korkusu yüreğini sıkıştırsa da meşin yuvarlağın başına geçtiği an tüm endişeleri silinip gidiyor; yerini büyüleyici bir futbol gösterisine bırakıyordu.

Taksim Kulübü çatısı altında sergilediği bu fırtınalı performans devam ederken, dünyayı kasıp kavuran İkinci Dünya Savaşı’nın karanlık gölgesi Türkiye’nin de üzerine çöktü. Takvimler 1943 yılını gösterdiğinde, yeşil sahaların bu kıvrak yeteneği için vatan borcunu ödeme vakti gelmişti. Savaş şartlarının getirdiği ağır seferberlik ve çetin ekonomik koşullar altında askere alınan Lefter, İstanbul’un büyülü atmosferinden kopartılarak memleketin diğer ucuna, Doğu'nun kadim kenti Diyarbakır’a sevk edildi.

İkinci Dünya Savaşı’nın yarattığı belirsizlikler ve dönemin olumsuz koşulları nedeniyle askerlik süresi uzadıkça uzadı; genç Lefter tam 4 yıl boyunca futbol topundan, İstanbul’dan ve sevdiklerinden uzakta kaldı. Diyarbakır’ın çetin kışlarında ve kavurucu yaz sıcaklarında geçen bu 4 yıllık meşakkatli dönem, genç futbolcunun fiziksel gücünü ve karakterini çelik gibi dövdü. İçindeki futbol ateşini Diyarbakır'ın zorlu şartlarında dahi canlı tutan Lefter, sabırla gün saydı. Nihayet 1947 yılında terhis olup İstanbul’a geri döndüğünde, artık sadece askerliğini tamamlamış bir genç değil; olgunlaşmış, fırtınalara dayanıklı hale gelmiş ve Kadıköy’de yazılacak sarı-lacivertli efsaneye tamamen hazır bir futbol devi olarak yuvaya adım atacaktı...^【7】

1947^【8】 yılının sisli bir İstanbul sabahında, Diyarbakır’ın çetin ikliminde geçen dört uzun ve yıpratıcı askerlik yılının ardından, genç Lefter memleketine ve tutkuyla bağlı olduğu şehir İstanbul'a nihayet geri dönmüştü. Asker ocağında çelikleşen fiziksel yapısı ve kırılmayan iradesi, yeşil sahalara olan özlemini daha da alevlendirmişti. İstanbul futbol camiası, Taksim Kulübü yıllarından hafızalara kazınan bu kıvrak yeteneğin yuvaya dönüşünü büyük bir heyecanla izliyordu.

^{Lefter Küçükandonyadis'in Fenerbahçe Kariyeri} (Küre Ansiklopedi)

Birçok kulüp yöneticisi, sahte lisans günlerinden beri yeteneği bilinen bu sıra dışı gencin peşine düşmüş; özellikle ezeli rakip Galatasaray ve dönemin iddialı ekipleri onu renklerine bağlamak için adeta yarışa girmişti. Ancak Lefter’in kalbinde çocukluğundan beri büyüttüğü tek bir sevdası, tek bir sarı-lacivert rüyası vardı: Fenerbahçe.

Transfer gündeminin hareketlendiği, cazip tekliflerin havada uçuştuğu o çetin günlerde Lefter, hayatı boyunca karakterinin en güçlü kalesi kılacağı duruşundan ve mertliğinden asla taviz vermedi. Birçok kulüp kendisini ikna etmek için yoğun çaba harcarken, o kararını çoktan vermişti. Lefter, yıllar sonra verdiği samimi bir röportajda bu tarihi transferin arka planını açıklarken son derece çarpıcı bir detayı dile getirecekti: Kendisinin sarı-lacivertli kulübe girmesine, ezeli rakipleri Galatasaray'ın sol beki Ruhi ile yakın dostu Müslim Bağcılar’a vermiş olduğu o delikanlıca söz vesile olmuştu. Verdiği sözün arkasında dimdik duran genç futbolcu, gelen diğer teklifleri tereddütsüz reddederek çocukluk aşkı olan Fenerbahçe ile sözleşme imzaladı.^【9】

Sarı-lacivertli formayı ilk kez sırtına geçirdiğinde duyduğu gurur, sadece bir sporcunun transfer sevinci değil, yıllar süren bir sevdalının vuslatıydı. Sarı-lacivertli formayla sahaya çıktığı 1947-1948 sezonundan itibaren sergilediği üstün futbol zekası, akıl almaz çabukluğu ve rakip defansları çaresiz bırakan çalımları Kadıköy’de büyük bir coşku dalgası yarattı. Ancak onun efsanesini kulüp tarihinin ötesine taşıyıp Türk futbolunun hafızasına kazıyan o tarihi an, 21 Aralık 1947 günü yaşandı.

İstanbul’da gökyüzünü kaplayan kara bulutların ardından sağanak yağmur bardaktan boşanırcasına yağıyor, sahanın zeminini adeta bir çamur deryasına dönüştürüyordu. Fenerbahçe ile Galatasaray karşı karşıya gelmişti. Ağır zemin şartlarına ve kesilmeyen yağmura rağmen sahnede adeta suyun üzerinde süzülür gibi hareket eden bir Lefter vardı. Maçın en kritik anında kıvrak bir hareketle sıyrılıp topu Galatasaray ağlarına gönderdiği anda, yağmur altında sırılsıklam olmuş ama coşkudan çılgına dönmüş tribünler hep bir ağızdan o tarihi tezahüratı haykırmaya başladı: "Ver Lefter'e, yaz deftere!".

O yağmurlu günde tribünlerden yükselen bu efsanevi nida, kısa sürede sadece bir maç tezahüratı olmaktan çıkıp nesiller boyu aktarılacak bir futbol sloganına ve sevgi seline dönüştü. Dönemin usta gazeteci ve şairlerinin kaleminde "Aman! O ne biçim, o ne alım? Bir ayağında şut, diğerinde çalım... Bakın Sarı-Lacivert formasından akan şu tere, Ver Lefter'e, yazsın deftere" dizeleriyle ölümsüzleşen bu söz, artık Fenerbahçe hücumlarının doğal bir parolası haline gelmişti. 1947 yılında atılan bu tarihi adım, Lefter Küçükandonyadis’i Kadıköy’ün ve Türk futbolunun tahtına oturtacak uzun, zaferlerle ve rekorlarla dolu eşsiz bir dönemin kapılarını ardına kadar açıyordu.^【10】

^{Lefter İngofrafik} (Anadolu Ajansı)

Fenerbahçe forması altında fırtınalar estiren ve yeteneği ülke sınırlarını aşan Lefter, çok geçmeden Avrupa’nın köklü kulüplerinin de dikkatini çekti. 1951-1952 sezonunda İtalya’nın köklü ekiplerinden Fiorentina’ya transfer olarak Çizme sahalarında boy gösterdi; ardından Fransa’nın önde gelen kulüplerinden Nice forması giyerek iki yıl boyunca Avrupa’da Türk futbolunun gururu oldu.^【11】

İtalya’daki günlerinde antrenman sonraları küçük Topolino otomobiline atlayıp Fiorentina şehrinin tarihi sokaklarını keşfetmek en büyük keyfiydi. Yine bir gezinti esnasında virajı hızla dönüp tramvay yoluna girdiği sırada, önündeki tramvayın aniden fren yapmasıyla büyük bir şok yaşadı. Küçük otomobiliyle tramvaya çarpan ve iliklerine kadar titrediğini hisseden Lefter, panikle arabayı geri vitese takıp olay yerinden uzaklaşmaya çalıştı. Ancak tam o anda arkasından yükselen vatmanın sesi sokakta yankılandı: “Lefter, Lefter kaçma! Ben de Fiorentinalıyım! Otomobilinin tamponunu al da öyle git!”. Meğer küçük Topolino’nun ön tamponu tramvaya takılı kalmıştı; Lefter tatlı bir şaşkınlıkla tamponunu daha sonra tramvay idaresinden giderek alacaktı.^【12】

Avrupa serüveninin Fransa durağında, Nice forması giydiği 1953 yılının ılık bir ilkbahar gününde ise hikayesi bu kez Akdeniz kıyısındaki büyüleyici Cannes kentine uzandı. 6. Cannes Film Festivali’nin başladığı o hareketli günde, Festival Sarayı'nın önündeki coşkulu kalabalığı yaran "Nice" plakalı bir araçtan iki kişi indi: Biri Lefter, diğeri ise Nice Kulübü’nün ikinci başkanıydı. Merdivenleri tırmanan Lefter, az sonra dünyaca ünlü Amerikalı film yıldızı Jane Russell ile karşı karşıya gelip sohbet etti. Yıldızların göz kamaştıran dünyasında Türk futbolunun elçisi gibi ağırlanan Lefter, bir yandan Pazar günü oynayacakları maçı düşünürken diğer yandan zarafeti ve şöhretiyle Cannes sahillerinde iz bıraktı.^【13】

İtalya ve Fransa sahalarında geçirdiği iki yıllık zorlu ama öğretici gurbet macerasının ardından Lefter, 1954 yılında sevdalısı olduğu sarı-lacivertli renklere ve Kadıköy’ün çimlerine yeniden ayak bastı. Bu dönüş, sadece bir futbolcunun kulübüne kavuşması değil; Fenerbahçe tarihinin en parlak, zaferlerle ve kırılması imkansız görünen rekorlarla dolu ikinci altın çağının başlaması demekti.^【14】

Yeşil sahalara her adım atışında sergilediği yüksek futbol zekası, rakip savunmaları adeta felç eden kıvrak bilek hareketleri, milimetrik pasları ve son vuruşlardaki soğukkanlı ustalığı nedeniyle spor basını ve taraftarlar ona Türk akademisinin en yüksek derecesinden mülhem "Ordinaryüs" unvanını bahşetti. Tribünler için o, her hafta sahanın ortasında meşin yuvarlağı bir tebeşir gibi kullanarak futbolun zarafet dersini veren benzersiz bir profesördü.

1959 yılında Türkiye profesyonel futbol ligi resmen kurulduğunda, Ordinaryüs adını ligin açılış sayfalarına altın harflerle kazımakta gecikmedi. 15 Mart 1959 tarihinde Mithatpaşa Stadı'nda Fenerbahçe ile Beykoz karşı karşıya gelmişti. Karşılaşmanın çekişmeli anlarında hakemin gösterdiği beyaz noktaya geçen isim, her zamanki kendinden emin duruşuyla Lefter oldu. Kaleciyi ve topu ayrı köşelere gönderip takımını 2-1’lik galibiyete taşıyan bu gol, aynı zamanda Türkiye lig tarihinin ilk penaltı golü olarak tarihe geçti.^【15】

Sarı-lacivertli formaya adanmış bu muazzam kariyer boyunca Lefter, Fenerbahçe formasıyla çıktığı 615 maçta ağları tam 423 kez havalandırarak rekorları altüst etti. Tribünleri ayağa kaldıran çalımları, kitleleri peşinden sürükleyen karizması ve sahada terlettiği formaya duyduğu derin saygıyla Lefter Küçükandonyadis, sarı-lacivertli camianın ve Türk futbolunun en büyük simgelerinden biri olarak tahtını sağlamlaştırdı.^【16】

Sarı-lacivertli formayla kazandığı zaferleri ve rekorları milli takıma da taşıyan Lefter Küçükandonyadis, Türk futbol tarihinin ay-yıldızlı göğsünde en gururla taşıyan simge isimlerinden biri oldu. Kariyeri boyunca A Milli Takım formasını tam 50 kez^【17】 sırtına geçiren efsane futbolcu (dönemin bazı dergi ve basın arşivlerinde bu sayı 51 veya 29 milli maç olarak da not düşülmüştü), sahaya her çıktığında ülkesini ve milletini temsil etmenin büyük heyecanını yaşadı.^【18】

^{Lefter Küçükandonyadis} (Küre Ansiklopedi)

Ay-yıldızlı kariyerinin en unutulmaz ve üzerinde en derin iz bırakan karşılaşmalarından biri, İkinci Dünya Savaşı’nın ardından ay-yıldızlı ekibimizin sahaya çıktığı ilk uluslararası maç olan 23 Nisan 1948 tarihindeki tarihi Atina randevusuydu. Atina’da Yunanistan karşısına çıkan A Milli Takımımız, sahada sergilediği üstün oyunla rakibini 3-1 mağlup ederek tarihi bir galibiyete imza attı.^【19】

Bu tarihi zaferde fileleri nefis bir golle havalandıran Lefter, Rum asıllı bir Türk vatandaşı olarak ay-yıldızlı bayrağı gururla temsil etmenin tarifsiz sevincini göğsünde taşıdı. Yıllar sonra kendisine yöneltilen sorularda, bu maçı hayatının en tesirli ve anlamlı anlarından biri olarak anacaktı.

Milli formayla unutulmaz bir diğer büyük destan ise Varşova’da yazıldı. Polonya Milli Takımı karşısında deplasmanda verilen o çetin mücadele, Lefter’in futbol hafızasında en heyecanlı ve zorlu karşılaşma olarak yer etti. Takım arkadaşı Mehmet Ali Has’ın attığı golle Polonya’yı 1-0 mağlup ettiğimiz o tarihi maçta, Lefter sahanın her karışında gösterdiği büyük mücadele, soğukkanlı liderliği ve bitmek bilmeyen hırsıyla galibiyetin mimarlarından biri oldu. Sahadaki yeteneği ve örnek duruşuyla sınırları aşan bir milli gurura dönüşen Lefter, A Milli Takım formasıyla Türk milletinin kalbinde silinmez izler bıraktı.^【20】

1958 yılı, "Ordinaryüs" lakaplı Lefter Küçükandonyadis’in futbol kariyerinde yepyeni ve heyecan verici bir sayfanın açılışına tanıklık etti. Yeşil sahalarda meşin yuvarlağa adeta yön veren ve çalımlarıyla kitleleri büyüleyen efsane futbolcu, bu kez eline kalemi alarak daktilo ve kağıdın başına geçti. Tercüman gazetesi bünyesinde spor yazarlığına başlayan Lefter, sporseverlerin karşısına ilk kez bir yazar kimliğiyle çıktı.^【21】

Ancak yeşil sahaların o gözü pek, özgüvenli ve soğukkanlı "Ordinaryüs"ü, masa başına oturduğunda bambaşka bir acemilik ve çocuksu bir heyecan içindeydi. Okurlarına seslendiği "Dostlarım..." başlıklı o tarihi ilk yazısında, duyduğu samimi kaygıyı ve telaşı gizleme gereği duymadı. İtirafı son derece içten ve çarpıcıydı: Kalemi kağıt üzerinde dolaştırmanın, topu sahada dolaştırmaktan çok daha zor olduğuna kanaat getirmişti. Masa başında kaç tane müsvedde kağıdını buruşturup çöpe attığını kendisi bile hatırlamıyordu.^【22】

Yazısını tamamladıktan sonra, yakın çevresi veya dostları görüp hemen tenkit eder ve heyecanını kırar korkusuyla metnini kimseye okutmadan gazete baskısına yetiştirmişti. Gazeteciliği önceleri sadece gazete okumak kadar kolay bir iş zannettiğini samimiyetle dile getiren Lefter, binlerce okurun karşısına çıkacak bir metin kaleme alırken ne yapacağını şaşırdığını itiraf ediyordu. Yine de o kendine has futbolcu özgüveniyle okurlarına söz vermeyi ihmal etmemişti:

"Acemi gazetecilik devresini çabuk atlatacağım. Belki bir iki çalımda geçemem ama kendime güvenim tam...".^【23】

Futbol sahalarındaki fırtınalı günlerin ve gazete sütunlarındaki bu yeni heyecanın ötesinde, Lefter’in ruhunu dinlendiren asıl sığınağı doğup büyüdüğü Büyükada’ydı. Ada hayatının huzurlu ritmine sadık kalan efsane futbolcu, sabahları sağlam bir kahvaltı yaptıktan sonra antrenman ve maçlar için vapurla Kadıköy'e, Fenerbahçe Stadı'na inerdi. Yeşil sahalardan uzak kaldığı boş günlerde ise açık yeşil renkteki Chevrolet otomobiline atlar, İstanbul sokaklarında keyifli gezintilere çıkardı.

Ancak Lefter için ada hayatı demek, her şeyden önce Marmara’nın serin suları ve balıkçılık sevdası demekti. En büyük hobilerinden biri olan balık avcılığını anlatırken, bu tutkunun sıradan bir dinlenme vasıtası olmadığını şu sözlerle ifade ederdi:

"Umumiyetle amatörler için balık tutmak bir dinlenme vasıtasıdır. Fakat bu benim için tamamıyla aksi. Balık tutarken bile, maç saatini düşünüyorum...". ^【24】

Denizin ortasında misinasını çekerken dahi aklı ve yüreği o hafta sonu çıkacağı maçın heyecanında olan Lefter, diğer yandan Christ-Craft^【25】 markalı motoruna atlayıp Marmara’nın enginliğinde yalnız başına saatlerce dolaşarak zihnini berraklaştırırdı.

Tüm bu yoğun temponun ve şöhretin merkezinde ise onun hayattaki en büyük gurur kaynağı, ailesi ve evlatlarıydı. Evli ve iki kız çocuk babası olan Lefter, kızları Aliki ve Rula’ya gözünden sakındığı derin bir sevgiyle bağlıydı.^【26】 İki küçük kızını birbirlerinden asla ayırt edemeyecek kadar çok seviyordu. Çocuklarının, kendisinin çocukluk yıllarında sıralarında oturduğu Büyükada'daki ilkokulda okuması ona ayrı bir duygusal gurur veriyordu. Bazen vakit bulduğunda okulun yolunu tutar, sınıfa girip kızlarının sırasına oturur ve bir ders saati boyunca çocukluğu ile bugününü bir arada yaşardı.

Röportajlarında evlatlarına olan tutkusunu anlatırken esprili ve saygılı mizacını da korur, "Hayatta en çok sevdiğim varlıklar çocuklarımdır; ama tabii hemen arkasından ailem, hanımım gelir, ne olur ne olmaz..." diyerek evindeki huzura ve eşine olan bağlılığına her fırsatta vurgu yapardı.

Lefter Küçükandonyadis’in hayatı, sadece sahalarda atılan unutulmaz goller ve kazanılan zaferlerden ibaret değildi. O, yeşil sahaların efsanesi olduğu kadar, Türkiye’nin içinden geçtiği fırtınalı tarihsel çalkantıların ve ağır toplumsal sınavların ortasında bizzat yaşamış bir çınardı. Rum asıllı bir Türk vatandaşı olarak, ait olduğu topraklar ile sevdalısı olduğu ay-yıldızlı bayrak arasında kurduğu sarsılmaz bağ, zaman zaman tarihin ağır yükleriyle sınandı.

^{Lefter (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

İlki, henüz gençliğinin baharında, 1943 yılında uygulamaya konulan Varlık Vergisi dönemi ve İkinci Dünya Savaşı’nın yarattığı ağır toplumsal atmosferdi. Taksim Kulübü’nde futbola yeni adım attığı günlerde patlak veren bu çetin dönemde Lefter, ailesinin ve toplumunun yaşadığı darboğazın tam ortasında kaldı. Ardından Diyarbakır’a 4 yıllık uzun askerlik görevine gidişi, bu çalkantılı dönemin bir parçası olarak hayatında derin izler bıraktı.^【27】

Ancak onun ve ailesinin hafızasında en büyük sızıyı bırakan gelişme, 6-7 Eylül 1955 olayları oldu. İstanbul sokaklarında yaşanan toplumsal hezeyan ve şiddet dalgası, Büyükada’daki huzurlu evlerine kadar uzandı.^【28】

O günlerde milyonların sevgilisi olan, milli takımda ay-yıldızlı formayla Yunanistan ağlarını havalandırarak Türkiye’yi gururlandıran "Ordinaryüs", kendi evinde ailesini ve canını korumak zorunda kalmanın derin üzüntüsünü yaşadı. Bu çalkantılı süreç, Lefter’in ruhunda ömrü boyunca kapanmayacak kanayan bir yara olarak kaldı. Yıllar sonra kendi hayatı ve kitabı kaleme alınırken dahi, yaşadığı bu büyük acı ve kırgınlıkların detaylıca yazılmasını istemeyecek, kırgınlığını hiçbir zaman nefrete veya siteme dönüştürmeyecekti.

O, kitlelerin kendisine yaşattığı veya dönemin getirdiği tüm bu fırtınalara rağmen, vatanına ve sevdalısı olduğu sarı-lacivert renklere tek bir leke dahi sürdürmedi. Hiçbir kırgınlık onun göğsündeki ay-yıldız ve Fenerbahçe aşkını zedeleyemedi. "Ben ölürsem Fenerbahçe için öleceğim... Allah'ımdan sonra Fenerbahçe'yi seviyorum" diyerek hislerini dile getiren Ordinaryüs, yaşadığı her türlü toplumsal sınava ve fırtınaya cevabını sahadaki terbiyesi, milli formaya duyduğu sadakati ve ülkesine olan karşılıksız sevgisiyle verdi.^【29】

^{Lefter Küçükandonyadis} (Anadolu Ajansı)

Sarı-lacivertli formayla tamamladığı efsanevi oyunculuk kariyerinin ardından Lefter Küçükandonyadis, yeşil sahalara vedasını sadece bir jübileyle sınırlamadı. İçindeki futbol ateşi ve meşin yuvarlağa duyduğu dinmeyen tutku, onu bu kez saha kenarına, kulübe çizgisine taşıdı. Yurt dışında Güney Afrika'nın Johannesburg ekibinde antrenör-futbolcu olarak edindiği ilk teknik tecrübenin ardından, Türkiye’ye dönerek Anadolu futboluna emek verdi.

Aktif oyunculuk kariyerini 1965-1966 sezonunda noktaladıktan sonra Samsunspor, Boluspor, Orduspor, Sivasspor ve Mersin İdmanyurdu takımlarında teknik direktörlük görevlerini üstlendi. Anadolu’nun dört bir yanında Türk gençlerine futbolun inceliklerini öğreten Ordinaryüs, maça olan hırsını kulübede bile dizginleyemiyordu. Öyle ki Boluspor’u çalıştırdığı dönemde, 43 yaşına gelmiş olmasına rağmen takımın zorlandığı anlarda dayanamayıp eşofmanlarını çıkarıyor, kendisini sahaya sürerek oyuna müdahale ediyordu.^【30】

Yıllar su gibi akıp geçerken Ordinaryüs, Türk futbolunun yaşayan en büyük çınarı olarak Kadıköy’ün ve tüm sporseverlerin kalbinde taht kurmaya devam etti. Ancak takvimler 13 Ocak 2012 tarihini gösterdiğinde, acı haber tüm Türkiye’yi yasa boğdu. Kadıköy’ün ve Türk futbolunun eşsiz simgesi Lefter Küçükandonyadis, İstanbul’da 86 yaşında aramızdan ayrılarak son yolculuğuna kanat çırptı.

Onun vefatı, sadece sarı-lacivertli camianın değil, tüm Türk spor ailesinin ortak acısı haline geldi. Kadıköy’deki stadyumda düzenlenen tarihi veda töreni, Lefter’in hayatı boyunca temsil ettiği dostluk ve birleştirici gücün en görkemli ispatı oldu.^【31】

O gün stadyum tribünlerinde yan yana oturan binlerce insan; sadece Fenerbahçe değil, Galatasaray, Beşiktaş ve Trabzonspor formalarıyla gözyaşları döküyordu. Ezeli rekabetlerin tamamen eriyip gittiği o tarihi günde, farklı renk sevdalıları "Ordinaryüs"ün aziz hatırası önünde gözyaşları içinde saygıyla eğildi. Lefter, son nefesinde dahi tüm ülkeyi tek bir yürek halinde kenetlemeyi başarmıştı.