Yaybahar, Türk müzisyen ve tasarımcı Görkem Şen tarafından icat edilen, tamamen akustik prensiplerle çalışan ancak elektronik sentezleyicileri andıran bir ses karakterine sahip yeni nesil bir müzik aletidir. Melodik ve polifonik özellikler gösteren patentli bir enstrümandır.

Enstrüman, herhangi bir elektrik bağlantısı veya dijital işlemci kullanmadan, doğal fiziksel titreşimler yoluyla çevresel ve yankılı bir ses üretmesiyle tanınır. Akademik literatürde, yayların ses iletimindeki dağıtıcı özelliklerini kullanarak özgün bir tını yakalayan hibrit bir tasarım olarak incelenmektedir.

Tarihçe ve Gelişim

Yaybahar'ın geliştirilme süreci, mucidi Görkem Şen tarafından 2009 yılında başlatılmıştır. Şen, daha önce benzeri olmayan ("sıfır noktasında") bir mekanizma tasarlama hedefiyle yola çıkmış; herhangi bir referans veya öncül model bulunmadığı için laboratuvar ortamında birçok deney ve gözlem gerçekleştirmiştir. Enstrümanın evrim süreci, sesin akustik olarak nasıl daha verimli işlenebileceği üzerine yapılan çalışmalarla şekillenmiş ve nihai formuna ulaşmıştır. Enstrüman, icadının ardından uluslararası müzik ve teknoloji çevrelerinde ilgi görmüş, fiziksel modelleme üzerine çalışan araştırmacılar için bir vaka analizi konusu olmuştur.

Yapısal Özellikler

Yaybahar'ı diğer yaylı çalgılardan ayıran temel özellik, teller ile gövde arasına konumlandırılmış yenilikçi bir köprü sistemi ve sesin yükseltilmesinde kullanılan yay-membran mekanizmasıdır. Enstrümanın çalışma prensibi şu aşamalardan oluşur:

1. Teller: İcracı tarafından yayla veya vurmalı olarak titreştirilen teller, sesin ilk kaynağını oluşturur.
2. Yaylar (Springs): Tellerden gelen titreşim, ahşap bir gövde yerine doğrudan uzun metal yaylara iletilir. Yaylar, ses dalgalarının iletimi sırasında gecikme ve yankı etkisi yaratarak sese metalik ve uzaysal bir karakter kazandırır.
3. Membranlar: Yayların diğer ucunda bulunan davul benzeri membranlar, gelen titreşimleri havaya ileterek sesin duyulabilir hale gelmesini ve yükseltilmesini sağlar.

Bu sistem sayesinde, elektronik efekt pedalları ile elde edilen gecikme ve yankı efektleri, tamamen doğal ve akustik yollarla elde edilir.

İcra ve Teknik

Yaybahar, hem yaylı hem de vurmalı tekniklerle çalınabilen çok yönlü bir enstrümandır. İcracı, bir eliyle klavye üzerindeki tellere basıp yay kullanırken, diğer eliyle yaylara veya membranlara tokmakla vurarak ritmik ve atmosferik katmanlar oluşturabilir. Bu teknik çeşitlilik, enstrümanın aynı anda hem melodi hem de polifonik (çok sesli) dokular yaratmasına olanak tanır. Bilimsel analizlerde, yayların yüksek derecede dağıtıcı karakterinin, enstrümanın tipik sentetik tınısından sorumlu olduğu belirtilmiştir.^【1】 

Literatürdeki Yeri

Yaybahar, akustik enstrüman tasarımı alanında modern dönemde yapılmış özgün buluşlardan biri olarak kabul edilir. Enstrüman, "Applied Physical Modeling" (Uygulamalı Fiziksel Modelleme) alanındaki akademik çalışmalara konu olmuş; ses sentezi algoritmaları için karmaşık bir akustik model olarak incelenmiştir.