Yeni Cami Hünkâr Kasrı, 17. yüzyılda İstanbul Eminönü’nde Yeni Cami’ye bitişik olarak inşa edilmiş, padişah ve Vâlide Sultan’ın ibadet öncesi dinlenme ve kabul amacıyla kullandığı sivil Osmanlı mimarisi örneğidir. Kasır, iç mekânında çinicilik, kalem işi, ahşap işçiliği gibi Türk sanatlarının seçkin örneklerini barındıran tarihî bir yapıdır. 

Tarihçe

Kasrın inşası, Yeni Cami Külliyesi’nin tamamlanma süreciyle ilişkilidir. Külliyenin temeli, Sultan III. Murad’ın eşi ve Sultan III. Mehmed’in annesi Safiye Sultan tarafından 1597 yılında atılmış; ancak caminin inşası, çeşitli siyasi ve mali nedenlerle uzun süre kesintiye uğramıştır.^【1】  1660 yılında meydana gelen büyük yangının ardından Sultan IV. Mehmed’in annesi Hatice Turhan Sultan’ın talimatıyla yeniden başlatılan inşaat çalışmaları, 1663 yılında tamamlanmış ve külliye 1665 yılında resmen açılmıştır.^【2】 

Hünkâr Kasrı, Sultan ve Vâlide Sultan’ın camiye gelişlerinde kullanabilecekleri özel bir mekân olarak, camiye bitişik fakat bağımsız bir yapıda inşa edilmiştir. Mimarı Mustafa Ağa olarak belirtilen kasır, sultanın namazdan önce ya da sonra dinlenmesi, abdest alması ve bazı devlet işlerini görüşmesi amacıyla düzenlenmiş; aynı zamanda bir kabul mekânı olarak da kullanılmıştır.

1930’lu Yıllarda Yıkılma Gündemi

Yeni Cami Hünkâr Kasrı’nın yıkılması meselesi, 1930’lu yıllarda İstanbul’da yürütülen imar ve şehircilik faaliyetleri kapsamında gündeme gelmiştir.  Bu süreçte, Fransız şehir plancısı Henri Prost tarafından hazırlanan İstanbul nazım planlarında, Eminönü çevresinin yeniden düzenlenmesi hedeflenmiş; bu çerçevede kasrın yıkılması öneriler arasında yer almıştır.^【3】 

Yıkım meselesi ilk kez 19 Ocak 1938 tarihinde basına yansımış ve kısa sürede kamuoyunda tartışılmaya başlanmıştır.^【4】  Dönemin gazetelerinde yayımlanan haberlerde, kasrın tarihî ve mimari değeri ile şehircilik gerekleri arasında bir karşıtlık kurulduğu görülmektedir. Tartışmalar süresince bazı yayın organları yapının korunması gerektiğini savunurken, bazıları ise imar faaliyetleri açısından yıkımın zorunlu olduğunu ileri sürmüştür. 

22 Şubat 1938 tarihinde kasrın yıkılmayacağına dair haberlerin basında yer almasıyla birlikte tartışmalar büyük ölçüde sona ermiştir.^【5】  Şubat ayı sonuna gelindiğinde konu gündemden düşmüş ve Yeni Cami Hünkâr Kasrı, bu süreçten yıkılmadan çıkmıştır. Bu tartışmalar, erken Cumhuriyet döneminde tarihî yapıların korunması meselesinin kamuoyu ve basın aracılığıyla nasıl ele alındığını göstermesi bakımından önem taşımaktadır.^【6】 

Mimari Özellikler

Yeni Cami Hünkâr Kasrı, Yeni Cami Külliyesi’nin doğu cephesine bitişik konumda yer alan, sultanın camiye gelişi sırasında kullanımı için inşa edilmiş bir kasır yapısıdır. Yapı, üst düzey devlet erkânının geçici ikametine ve dinlenmesine imkân sağlayan mekansal bir kurguya sahiptir. Kasır, ana kütleden ayrı bir yapı olarak düzenlenmiş; dışarıdan kontrollü bir giriş sistemiyle ulaşılan iç mekânlar etrafında şekillendirilmiştir. 

Kasrın plan düzeni, kabul ve dinlenme işlevlerine uygun biçimde tasarlanmıştır. Yapıda sofa, oda ve geçiş mekânları hiyerarşik bir düzen içinde konumlandırılmış; bu düzen, Osmanlı saray mimarisinde görülen mekansal organizasyon anlayışıyla örtüşmektedir. Yapının taşıyıcı sistemi kâgir duvarlar üzerine kurulmuş olup, ahşap elemanlar üst örtü ve iç mekân düzenlemesinde kullanılmıştır. 

Mimari bezemede çini, kalem işi, ahşap oyma ve sedef kakma gibi süsleme unsurları öne çıkar. Bu dekoratif unsurlar yalnızca estetik bir işlev taşımamakta, aynı zamanda kasrın statü ve temsil niteliğini de yansıtmaktadır.  Yapı, mimari tasarım ile süsleme programının bütünlük içinde uygulandığı bir Osmanlı sivil mimarlık örneği olarak değerlendirilmektedir. 

Güncel Durum ve Kullanımı

İstanbul Ticaret Odası tarafından yürütülen restorasyon çalışmaları sonucunda yapı aslına uygun şekilde korunmuş ve kültürel etkinliklere ev sahipliği yapan bir merkez hâline getirilmiştir. Hünkâr Kasrı’nda her yıl düzenlenen sergi ve sanatsal etkinlikler ile sanatçıların eserlerini sergiledikleri sanat atölyeleri faaliyet göstermektedir.