Yeni Zelanda Ulusal Anıtı

Yeni Zelanda Ulusal Anıtı, Gelibolu Yarımadası üzerinde Yeni Zelandalı askerler anısına inşa edilmiş yapılar arasında en belirgin olanıdır. Conkbayırı zirvesinde yer alan bu anıt, 8 Ağustos 1915 tarihinde gerçekleşen muharebelerin anısına yarımadadaki en büyük Yeni Zelanda anıtı olarak dikilmiştir. Yapı, İngiliz Milletler Topluluğu Savaş Mezarlıkları Komisyonu (CWGC) tarafından 1925 yılında tamamlanmıştır.^【1】

Anıt, Yeni Zelandalı mimar S. Hurst Seager tarafından tasarlanmıştır. Mimari form olarak uzun ve yukarıya doğru daralan taş bir pilon yapısındadır.

Tasarım özellikleri bakımından Lone Pine (Tek Çam) Anıtı ile benzerlik gösteren yapı, çok köşeli bir forma sahip olup kesme taştan inşa edilmiştir. Görünümü itibarıyla bir çan kulesini andırmaktadır.^【2】

Anıtın bulunduğu bölge, Ağustos 1915 muharebeleri sırasında Yeni Zelanda birliklerinin Sazlıdere taraflarını işgal ederek taarruza geçtiği stratejik bir noktadır. Özellikle 8 Ağustos 1915 tarihindeki çarpışmalarda, Yarbay William Malone komutasındaki Wellington Taburu ön saflarda yer almış ve ağır kayıplar vermiştir. ^【3】

Yarbay Malone, aynı gün bir top mermisinin infilak etmesi sonucu hayatını kaybetmiştir. 12 gün süren direnç faaliyetlerinin ardından Conkbayırı, 10 Ağustos 1915 tarihinde Mustafa Kemal komutasındaki Türk birliklerinin gerçekleştirdiği taarruz neticesinde müttefik kuvvetler tarafından kaybedilmiştir. Bu askeri harekat, Gelibolu Muharebeleri'nin kaderini belirleyen önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilmektedir.^【4】

Anıtın gövdesinde "Yeni Zelanda Seferi Kuvvetleri’nin Anısına 8 Ağustos 1915 - Dünyanın En Uzak Ucundan" ifadesi bulunmaktadır.^【5】

Anıt, 1915 yılının Ağustos ile Aralık ayları arasındaki çatışmalarda hayatını kaybeden ve mezarları bilinmeyen 856 Yeni Zelanda Keşif Gücü subay ve erinin isimlerini muhafaza etmektedir. Bu isimler, anıtın karşısındaki alçak taş duvarlar üzerine kaydedilmiştir.^【6】

^{Yeni Zelenda Anıtı} (Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı)

Ana anıtın 20 metre doğusunda Yeni Zelanda Mezarlığı konumlanmıştır. Mezarlık alanı tepede 36,5 metre, tabanda ise 40 metre genişliğe sahip olup 29 metre uzunluğundadır. ^【7】

Alan içerisinde yola paralel şekilde düzenlenmiş dokuz sıra mezar bulunmaktadır, bu sıralardan yalnızca bir tanesi taşlıdır. Mezarlığın temeli, muharebe sonrasında hayatını kaybeden Yeni Zelanda, İngiliz ve Gurkha askerlerini aynı alana gömen Türk askerleri tarafından atılmıştır. Alan içerisinde ayrıca savaş döneminden kalma ana Yeni Zelanda siperi ve gözetleme yerleri de mevcuttur.^【8】

Yapılan törenler, Yeni Zelanda'nın yerli halkı Maorilere özgü "Karanga" adı verilen ve "Hoş geldiniz" anlamına gelen geleneksel bir karşılama seremonisi ve ağıtlar ile başlamıştır. Program akışında dini törenler icra edilmiş, dualar okunmuş ve Yeni Zelanda Savunma Kuvvetleri mensupları tarafından Haka dansı gösterisi sunulmuştur. ^【9】