Yeşil Pasaport (Hususi Damgalı Pasaport)

Hususi damgalı pasaport, Türkiye Cumhuriyeti tarafından belirli kamu görevlilerine, eski milletvekillerine, eski bakanlara ve kanunda belirtilen şartları taşıyan kişilere verilen, rengi yeşil olan bir pasaport türüdür. Halk arasında yeşil pasaport olarak bilinmektedir. Resmi nitelikli kişisel seyahatlerde kullanılmak üzere düzenlenmekte, sahibine birçok ülkede vize muafiyeti veya kolaylaştırılmış giriş hakkı sağlamaktadır. Hususi pasaport, diplomatik (siyah), hizmet (gri), umuma mahsus (bordo), geçici (pembe) ve yabancılara mahsus pasaportlardan farklı bir statüye sahiptir.

Hukuki Dayanak

Hususi damgalı pasaportların verilmesine ilişkin yasal düzenleme, 15 Temmuz 1950 tarihli ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14. maddesine dayanmaktadır. Bu madde, pasaportun kimlere verileceğini, hangi süreyle geçerli olacağını ve düzenlenmesinden sorumlu makamları belirlemektedir. Kanun, 3073 (1984), 3463 (1988), 3868 (1993), 5411 (2005) ve 6009 (2010) sayılı değişikliklerle güncellenmiştir. Hususi pasaportların düzenlenmesi ve verilmesi yetkisi İçişleri Bakanlığına aittir; yurt dışında ise bu yetki Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliklerine devredilebilmektedir. Başvuru ve uygulama süreçleri, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (NVİGM) ile il nüfus müdürlükleri tarafından yürütülmektedir.

Hususi Damgalı Pasaportun Kapsamı

Hak Sahipleri

Hususi damgalı pasaport, Pasaport Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca Türkiye Büyük Millet Meclisi eski üyelerine, eski bakanlara, birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu derecelerden emekli olan devlet memurlarına verilmektedir. Aynı zamanda bu dereceler karşılığında sözleşmeli olarak çalışmış ve emekli kesenekleri bu derecelerden kesilerek T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilmiş kamu görevlileri de bu pasaporttan yararlanabilmektedir.

Yerel Yönetim Mensupları

Büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanları görevleri süresince hususi damgalı pasaport alma hakkına sahiptir. Bu hak, görev süresi sona erdiğinde kendiliğinden sona ermektedir.

Kamu Kuruluşları ve Özelleştirilen Kurumlar

Özelleştirme kapsam ve programına alınan veya özelleştirilen kamu kurumları çalışanlarından (örneğin T.C. Ziraat Bankası, Halk Bankası, Emlak Bankası ve Türk Telekom) belirli koşulları taşıyan kişiler de hususi pasaport alabilmektedir. Bu koşullar; özelleştirme öncesi hususi pasaport alma hakkını elde etmiş olmak, kuruluş sermayesinin en az %51’inin devlete ait kamu kuruluşu olması, T.C. Emekli Sandığına bağlılık, kamu görevlisi statüsünde bulunmak ve 4603 sayılı Kanun hükümlerine tabi olmaktır.

Eş ve Çocuklara Tanınan Haklar

Hususi damgalı pasaport almaya hak kazanan kişilerin eşleri ile reşit olmayan, iş sahibi olmayan, evli bulunmayan ve öğrenimine devam eden çocuklarına 25 yaşını dolduruncaya kadar hususi pasaport verilmektedir. Açık öğretim lisesi veya fakültesinde öğrenim görenler de bu kapsama dahildir. Ayrıca, bedensel, zihinsel veya ruhsal engelleri nedeniyle sürekli bakıma muhtaç durumda olduğu tam teşekküllü devlet hastanesinden alınan sağlık kurulu raporu ile belgelenen çocuklara yaş sınırı olmaksızın hususi pasaport düzenlenmektedir.

Dul Eşler

Hususi pasaport alma hakkına sahip bir kişinin vefatı halinde, dul eşine –başkasıyla evlenmemiş olması şartıyla– aynı neviden pasaport düzenlenebilmektedir.

Başvuru ve Belge Süreci

Hususi damgalı pasaport başvuruları, Türkiye’de İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlükleri aracılığıyla şahsen yapılmaktadır. Başvuruda yaş sınırı bulunmamakta olup, çocukların yaşları ne olursa olsun başvuru sırasında bizzat hazır bulunmaları gerekmektedir. Yurt dışında bulunan Türk vatandaşları başvurularını Türkiye Cumhuriyeti dış temsilcilikleri (büyükelçilik veya başkonsolosluklar) üzerinden gerçekleştirebilmektedir.

Gerekli Belgeler

Başvuru sırasında ibraz edilmesi gereken temel belgeler şunlardır:

1. T.C. kimlik kartı, nüfus cüzdanı veya geçici kimlik belgesi,
2. Son altı ay içinde çekilmiş, ICAO standartlarına uygun bir adet biyometrik fotoğraf,
3. Hususi Damgalı Pasaport Talep Formu (düzenlendiği tarihten itibaren 60 gün süreyle geçerlidir),
4. Pasaport defter bedelinin ödenmiş olması, (ödeme bilgileri sistem üzerinden doğrulanır ve makbuz talep edilmez),
5. Daha önce alınmış, geçerli veya geçersiz pasaportların ibrazı.

Hususi pasaport hakkı bulunan kamu görevlileri için başvuru belgesi, çalıştıkları kurumun il veya bölge müdürlüğü tarafından tanzim edilmekte ve yetkili imza sirküleriyle onaylanmaktadır. Formda, hak sahibinin kimlik bilgileri ile birlikte pasaport talep eden aile fertlerinin bilgileri yer almaktadır.

Emeklilik nedeniyle görevinden ayrılmış hak sahiplerinden, emekli oldukları kurumdan alınmış emeklilik yazısı istenmektedir. Bu yazıda, kişinin emeklilik tarihindeki kadro derecesi ve görev unvanı belirtilmelidir. Daha önce emniyet müdürlüklerine verilmiş olsa dahi, yeni başvurular ve yenileme işlemleri için bu belgenin yeniden sunulması zorunludur.

İstifa veya çekilme suretiyle görevinden ayrılanlar, görev yaptıkları kurumdan alınmış kadrolarını ve unvanlarını gösteren çekilme yazısı ile başvuruda bulunmak zorundadır. Bu belge, pasaport yenileme başvurularında da yeniden talep edilmektedir.

Hususi pasaport hakkı sahibi kişinin vefatı halinde, eş veya çocukları tarafından yapılacak başvurularda, merhumun çalıştığı kurumdan vefat tarihindeki kadro derecesi ve görev unvanını gösteren resmi yazının ibrazı gerekmektedir. Bu belge, tereddüt durumlarında yeniden talep edilebilmektedir.

Başvuru sahibinin durumuna göre ek belgeler istenebilmektedir:

• Öğrenciler için: e-Devlet veya okul onaylı öğrenci belgesi (60 gün süreyle geçerlidir)
• Engelli çocuklar için: Tam teşekküllü devlet hastanesinden alınmış sağlık kurulu raporu (sürekli bakıma muhtaç ibareli veya “%50 ve üzeri süresiz geçerliliği olan” rapor)
• Eş ve çocuklar için: Hak sahibinin noter onaylı muvafakatnamesi veya vekaletnamesi (18 yaşından küçük çocuklar için muvafakatname, 18 yaşından büyükler için vekaletname gereklidir)

Anne ve babanın boşanmış olması halinde, velayet sahibi ebeveynin muvafakati aranmaktadır. Boşanma davası devam eden durumlarda, mahkemenin ara kararına göre işlem yapılmaktadır. Vefat durumunda, ergin olmayan çocuklar için sağ ebeveynin veya yasal temsilcinin muvafakati gerekmektedir.

Pasaport Talep Formu ve İdari Usuller

Hususi Damgalı Pasaport Talep Formu, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen standartlara göre düzenlenmektedir. Form, düzenlendiği tarihten itibaren 60 gün süreyle geçerlidir ve başvuru sahibi ile birlikte pasaport alacak aile fertlerinin kimlik bilgilerini içermektedir. Formun ön ve arka yüzü tek sayfada hazırlanmalıdır. Form üzerindeki bilgilerde eksiklik veya hata bulunması durumunda, bu durumdan formu düzenleyen kurum yetkilisi sorumlu olmaktadır.

Merkez ve taşrada bulunan tüm kurumlar, her yılın 1 Ocak tarihine kadar, kurum çalışanlarının veya emekli personelin pasaport başvurularında kullanılacak talep formlarını imzalamaya yetkili kılınan kişilere ait imza sirkülerini bağlı bulundukları İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne göndermekle yükümlüdür. Yetkili kişinin değişmesi halinde yeni imza sirkülerinin İl Nüfus Müdürlüğü’ne iletilmesi zorunludur. Bu sirkülerler gönderilmediği veya süresi dolduğu takdirde, ilgili personelin pasaport başvurusu işleme alınmamaktadır.

Talep formu yalnızca imzalamaya yetkili kişi tarafından imzalanmalı ve mühürlü olmalıdır. Formun kadro derece bölümü boş bırakılamaz. Bu bölümde, memurun 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre bulunduğu derece açıkça belirtilmelidir.

Hususi pasaport sahibi personelin kadro derecesinde değişiklik, başka bir kuruma geçiş veya eşten boşanma gibi durumlarda, ilgili kurum tarafından bu değişikliğin, pasaportun düzenlendiği İl Nüfus Müdürlüğü’ne bildirilmesi zorunludur. Pasaport süresi devam etse dahi, yeni bir göreve atama durumunda kurumca yeni bir talep formu hazırlanmalı ve sistem üzerinden işlenmek üzere ilgili İl Nüfus Müdürlüğü’ne iletilmelidir.

Görevlendirme yapılan ülkenin vize durumuna göre, başvuru süresi farklılık göstermektedir. Vize uygulanan ülkelere gönderilecek personel için görev başlama tarihinden 60 gün önce, vize uygulanmayan ülkelere gönderilecek personel için ise 20 gün önce başvuru işlemleri başlatılmaktadır.

Pasaportun süresi görev süresinden uzun olsa dahi, görev tamamlandığında geçerliliği devam eden pasaportlar kurum tarafından muhafaza edilmektedir. Bu pasaportların özel seyahatlerde kullanılması yasaktır; aksi durumda sorumluluk hem pasaportu kullanan kişiye hem de pasaportu kullandıran kuruma aittir. Süresi biten pasaportlar, düzenlendiği İl Nüfus Müdürlüğü’ne iade edilmek zorundadır.

Ücret ve Harç Muafiyetleri

Hususi damgalı pasaportlar, diğer pasaport türlerinde olduğu gibi yalnızca pasaport defter bedeline tabidir. Bu bedel her yıl Maliye Bakanlığı tarafından belirlenmekte ve vergi daireleri, PTT şubeleri, anlaşmalı bankalar veya Gelir İdaresi Başkanlığı’nın internet sitesi (https://ivd.gib.gov.tr) üzerinden ödenebilmektedir. Başvuru sırasında ödeme bilgileri sistem üzerinden doğrulandığından, ayrıca makbuz veya dekont ibrazı istenmemektedir.

Hususi damgalı pasaportlar harçtan muaftır. Başvuru sahiplerinden yalnızca defter bedeli alınmakta, herhangi bir pasaport harcı tahsil edilmemektedir. Bu uygulama, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun yürürlükteki hükümleri ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan uygulama esaslarına dayanmaktadır.

Pasaport başvurusundan vazgeçilmesi halinde, yatırılmış olan defter bedelinin iadesi mümkün değildir. Bu durum, pasaport işlemlerine ilişkin mali uygulama esaslarında belirtilmiştir.

Ulusal ve Uluslararası Kullanım

Hususi damgalı pasaport, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına uluslararası seyahatlerde kimlik ve giriş belgesi olarak geçerlidir. Bu pasaport sahipleri, Türkiye Cumhuriyeti’nin vize muafiyeti anlaşması yaptığı ülkelere vizesiz olarak seyahat edebilmektedir. Bu uygulama, Türkiye ile diğer devletler arasında yapılan ikili veya çok taraflı anlaşmalara dayanmaktadır. Vize muafiyetine ilişkin ülkeler listesi, Dışişleri Bakanlığı tarafından belirlenmektedir.

Vizesiz Seyahat Edilebilen Ülkeler (Hususi Pasaport Sahipleri İçin)

Hususi damgalı pasaport hamili Türk vatandaşları, T.C. Dışişleri Bakanlığı – Türk Vatandaşlarının Tabi Olduğu Vize Uygulamaları belgesine göre aşağıdaki ülkelere belirli sürelerle vizesiz seyahat edebilmektedir:

• Avrupa Ülkeleri: Almanya, Avusturya, Belçika, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Hırvatistan, Hollanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Macaristan, Malta, Polonya, Portekiz, Slovakya, Slovenya, Yunanistan (her biri 180 gün içinde 90 günü aşmamak kaydıyla)
• Balkan Ülkeleri: Arnavutluk, Bosna-Hersek, Karadağ, Kosova, Kuzey Makedonya, Sırbistan (180 gün içinde 90 gün vizesiz).
• Asya Ülkeleri: Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Güney Kore, Japonya, Tayland, Malezya, Endonezya, Moğolistan, Maldivler, Filipinler, Singapur, Lübnan, Ürdün (belirtilen süreler dâhilinde).
• Orta Doğu ve Körfez Ülkeleri: Katar, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Umman, İran, İsrail, Mısır, Cezayir, Fas, Tunus.
• Afrika Ülkeleri: Güney Afrika Cumhuriyeti, Tanzanya, Seyşeller, Zambiya, Fildişi Sahili, Fas, Cezayir (çoğu ülke için 90 güne kadar ikametli vizesiz giriş).
• Amerika Kıtası: Arjantin, Brezilya, Şili, Kolombiya, Peru, Uruguay, Venezuela, Paraguay, Nikaragua, El Salvador, Guatemala, Honduras, Panama, Meksika (bazı durumlarda e-vize muafiyeti ile).
• Okyanusya Ülkeleri: Fiji, Tonga, Tuvalu, Vanuatu, Samoa, Marshall Adaları (çoğu ülke için 30 ila 90 gün arası vizesiz giriş).

Bu ülkelerdeki vizesiz kalış süreleri genellikle 180 gün içinde 90 günü aşmamak koşuluyla geçerlidir. Bazı ülkelerde (örneğin Tayland, Malezya, Japonya) süre 60 ila 90 gün arasında değişmektedir.

Vize Uygulaması Olan Ülkeler (Hususi Pasaport Sahipleri İçin)

Hususi damgalı pasaport hamili Türk vatandaşlarının vizeye tabi olduğu başlıca ülkeler şunlardır:

• Avrupa ve Schengen Dışı Ülkeler: Birleşik Krallık, İrlanda, Andorra, GKRY (Güney Kıbrıs Rum Kesimi).
• Kuzey Amerika: Amerika Birleşik Devletleri, Kanada.
• Asya Ülkeleri: Çin Halk Cumhuriyeti, Hindistan, Pakistan, Nepal, Vietnam, Tayvan, Myanmar, Kamboçya (bazı ülkelerde e-vize veya sınırda vize imkânı mevcuttur).
• Afrika Ülkeleri: Etiyopya, Kenya (elektronik seyahat yetkilendirmesi), Nijerya, Angola, Gana, Moritanya, Mozambik, Namibya, Sudan, Libya (bazılarında e-vize sistemi uygulanmaktadır).
• Okyanusya ve Uzak Pasifik: Avustralya, Yeni Zelanda, Papua Yeni Gine, Solomon Adaları, Nauru, Kiribati.

Bu ülkelerde, seyahat öncesinde ilgili ülkenin diplomatik temsilciliklerinden veya yetkili elektronik sistemlerinden vize alınması zorunludur. Ayrıca, bazı ülkeler (örneğin ABD, Kanada, Avustralya, İngiltere) hususi pasaport sahipleri için de vize muafiyeti tanımamaktadır.