Zaimağa Konağı

Zaimağa Konağı, Eskişehir’in Sivrihisar ilçesinde yer alan ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Bakanlar Kurulu'nun Kurtuluş Savaşı sırasında Ankara dışında ilk kez toplandığı konaktır. 24 Mart 1922’de Başkomutan Mustafa Kemal ve İsmet Paşa’nın katılımıyla yapılan Bakanlar Kurulu toplantısına ev sahipliği yapmıştır. Toplantı sırasında İtilaf Devletleri tarafından iletilen ateşkes teklifi görüşülmüş ve alınan kararlar Ankara’ya iletilmiştir.

Tarihçe

Zaimağa Konağı, Zaimoğlu ailesine aittir. Ailenin kökeni Selçuklu soyundan gelmekte olup, Orta Asya’dan Malatya’nın Darende ilçesine yerleşmiş, daha sonra Irak’ın Kerkük bölgesine göç etmiştir. Burada Zeamet sahibi olarak görev yapan Kara Zaim’in üç oğlu Anadolu’ya sürülmüş ve küçük çocuklardan biri, Padişah tarafından Sivrihisar Sancağı’nın zamet sahibi olarak atanmıştır. Zaim Zade Mehmet Ağa, Sivrihisar bölgesinde devlet adına vergi toplama ve atlı sipahi bulundurma görevini yürütmüştür. Zaimoğlu ailesinin üç oğlu (Hasan, Ali, Şefik) Sivrihisar’da farklı konaklarda ikamet etmiştir; bunlardan bazıları günümüzde yıkılmıştır.

Zaimağa Konağı (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı)

Sivrihisar, tarih boyunca birçok medeniyetin etkisi altında kalmış ve bölgesel olarak önemli bir yerleşim merkezi olmuştur. Zaimoğlu ailesi ve konağın bulunduğu alan, Osmanlı dönemi boyunca bölgedeki idari ve sosyal yaşamda görevler üstlenmiş, vergi toplama, atlı sipahi bulundurma ve yerel yönetim işlevlerini sürdürmüştür. Bu durum, konağın hem aile hem de bölge tarihi açısından önemini ortaya koymaktadır.

Mimari Özellikler

Zaimağa Konağı, iki katlı ve bodrum katı yarım kat yüksekliğinde olacak şekilde inşa edilmiştir. Bodrum ve giriş kat duvarları yığma çamur harçlı kırma moloz taş ile yapılmış, üst katları ahşap çatkı arası tuğla ve kerpiç dolgulu karkas tekniği ile oluşturulmuştur. Yapının çatısı kırma biçiminde olup oluklu kiremitle kaplanmıştır. Kuzey cephesi sokağa bakarken, arka ve doğu tarafında yer alan bahçe ve avlu yüksek duvarlarla çevrilidir; bahçeye doğrudan açılan çift kanatlı ahşap borda kapı mevcuttur. Müştemilatı, yapının kuzeybatı köşesine bitişik tandırevi dışında yıkılmıştır. Yapı, genel plan ve inşa tekniği açısından dönemin sivil Osmanlı konak mimarisi özelliklerini taşımaktadır.

İç Mekan Düzeni

Zaimağa Konağı İç Mekan (T.C. Sivrihisar Belediyesi)

Zaimağa Konağı’nın üst katları iç sofalı plana sahiptir ve tamamen ikamet amaçlı düzenlenmiştir. Bodrum kat, kiler, depo, ahır, ambar ve şaraphane gibi bölümlere ayrılmıştır. Üst katlarda ortada kuzey-güney yönünde uzunlamasına dikdörtgen planlı sofa yer almakta olup, köşelerine odalar yerleştirilmiştir; odaların bazıları eyvan ve merdiven boşluklarına ayrılmıştır. Odaların giriş kapıları oyma ve geçme tarzında ahşap işçiliğine sahiptir, içlerinde sedir, yüklük ve dolap elemanları bulunmaktadır. Doğu taraftaki odalarda köşelerinde gusülhaneler mevcuttur. Sofalar ve odaların duvarlarında alçı raflar, tavanlarda ise tahta çıtalı süslemeler yer alır; eyvanın kuzey duvarında süslemeli mermer lavabo bulunmaktadır. Pencere sayısının çokluğu üst kat mekanlarının aydınlık olmasını sağlamaktadır. Tavan süslemelerinde küçük kareler içindeki stilize çarkıfelek motifleri ve “S” kıvrımları kullanılmakta, göbeklerde metal süs unsurları yer almaktadır. Alçı lambalıklar ve geometrik motifler iç mekan dekorasyonunun tamamlayıcı elemanlarıdır.

Konak ve Bahçe Düzeni

Zaimağa Konağı, geniş bir bahçe ve avlu içerisinde konumlanmıştır; bahçe ve avlu yüksek duvarlarla çevrilidir ve bahçeye doğrudan açılan çift kanatlı ahşap borda kapı bulunmaktadır. Konak müştemilatı, yapının kuzeybatı köşesine bitişik tandırevi dışında yıkılmış durumdadır; bu alanda biri büyük, diğeri küçük iki ocak ile ahşap ambar ve raf elemanları yer almaktadır. Bodrum kat, giriş katla doğrudan bağlantılı olup, kiler, depo, ahır, ambar ve şaraphane gibi işlevsel bölümlere sahiptir. Bahçe ve avlu, konağın dış mekan düzeninde sosyal ve idari işlevleri destekleyecek biçimde planlanmıştır; alanın düzeni konağın yerleşim planıyla uyumlu olarak organize edilmiştir.

Kurtuluş Savaşı’ndaki Rolü

Zaimağa Konağı İç Mekan (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı)

Zaimağa Konağı, Kurtuluş Savaşı sırasında Ankara dışında yapılan ilk Bakanlar Kurulu toplantısına ev sahipliği yapmıştır. 24 Mart 1922’de Başkomutan Mustafa Kemal ve İsmet Paşa, Sivrihisar’a gelerek İcracı Vekiller Heyeti’ni (Bakanlar Kurulu) konağa davet etmiştir.^【1】 Toplantıda, Sakarya Meydan Muharebesi sonrası İtilaf Devletleri tarafından iletilen ateşkes teklifine ilişkin kararlar alınmış ve sonuçları Ankara’ya iletilmiştir. Aynı dönemde, 8 Mart 1922’de Sovyetler Birliği Büyükelçisi Aralov Zonaryev ve Azerbaycan Büyükelçisi İbrahim Abilov da Sivrihisar’a gelmiş, konakta gündemdeki konuların görüşülmesi sağlanmıştır. Bakanlar Kurulu, toplantıların ardından 29 Mart 1922’de 1. Ordu Karargahına intikal etmiştir.^【2】

Kültürel Önemi

Zaimağa Konağı, Sivrihisar ve Eskişehir bölgesinin tarihsel ve kültürel mirasının önemli bir parçasıdır. Zaimoğlu ailesinin Osmanlı dönemi yerleşim geleneğini yansıtan yapı, iç ve dış mekân süslemeleri, ahşap işçiliği ve plan özellikleri ile dönemin sivil konak mimarisini örneklemektedir. Konak, Kurtuluş Savaşı sırasında Ankara dışındaki ilk Bakanlar Kurulu toplantısına ev sahipliği yapması ve bölgedeki diplomatik etkinliklere tanıklık etmesi nedeniyle hem tarihsel hem de kültürel değer taşımaktadır. Yapının iç mekan planlaması, bahçe ve avlu düzeni, süslemeleri ve mimari bütünlüğü, Sivrihisar’ın kültürel mirasının korunmasında ve gelecek kuşaklara aktarılmasında önemlidir.