Ana YazarDilan VARGÜN13 Temmuz 2026 13:52

ORCID ID

0009-0008-6226-5297

Zeytindağı’nın İslam geleneğindeki kutsiyeti, çeşitli şekillerde tezahür eder. Öncelikle, Kur’ân-ı Kerîm’de Tîn Suresi’nin ilk ayetinde geçen “incire ve zeytine ant dolsun” ifadesi, bazı müfessirler tarafından Zeytindağı’na bir gönderme olarak yorumlanmaktadır (Taberî, 2003: 10-15). Bu yorumlar, dağın Kur’ân’da anılmasıyla manevi bir statü kazanmasına işaret etmektedir. Ebu’l-Hasan el-Makdisî’nin el-Bedʾ ve’t-târîḫ adlı eserinde, Hz. Muhammed’in (s.a.s) Mi‘râc yolculuğu öncesinde bineği Burak’ı Zeytindağı’nın eteklerinde bağladığına dair bir rivayet de bulunmaktadır (el-Makdisî, 2025: 98–102). Eskatolojik literatür açısından bakıldığında, kıyamet gününde dirilişin (haşr) Kudüs ve çevresinde, dolayısıyla Zeytindağı’nda gerçekleşeceği ifade edilmektedir (Suyûtî, 2005: 145-150). Zeytindağı’nın, Râbia el-Adeviyye’nin türbesine ev sahipliği yaptığı için Müslümanlar arasında özel bir öneme sahip olduğu, akademik kaynaklarda ve tarihî eserlerde geçmektedir (Seligman & Abu Raya, 2001: 228- 230).Zeytindağı’na çıkan Kidron Vadisi boyunca yan yana sıralanan Yahudi, Hristiyan ve Müslüman mezarlıkları, dağın üç din için de bir araya gelme ve ebedi istirahatgâh olma özelliğini göstermektedir (Çokdoğan, 2024: 22). Hz. Îsâ’nın yaşamındaki en kritik anlara ev sahipliği yapan Zeytindağı, Hristiyanlık için hayati bir öneme sahiptir. Hz. Îsâ’nın son akşam yemeği sonrası Getsemani Bahçesi’ne (dua ve tefekkür mekânı) giderken Kidron Vadisi’nden defalarca geçtiği, burada dua ettiği ve daha sonra tutuklandığı rivayet edilmektedir. İncil’de geçen “Dağdaki Vaaz”a ev sahipliği yapması ve Hz. Îsâ’nın dirildikten sonra göğe yükseldiği yer olduğuna inanılması, Zeytindağı’nın kutsiyetini pekiştimektedir (Britannica, 2025). Bu nedenle Zeytindağı’nda Yükseliş Kilisesi inşa edilmiştir. Hz. Îsâ’nın Kudüs’ün harap olacağını haber verdiği, müritlerine dua öğrettiği ve pazar günü Kutsal Şehre giderken onun için ağladığı aktarılmaktadır. Hz. Mesih’in gözyaşlarının anısına dağda inşa edilen oval altın kubbeli Azize Meryem Ana Ortodoks Rus Kilisesi (Gözyaşı Kilisesi) de öne çıkan dini yapılar arasında bulunmaktadır (Filistin Rehberi, 2016: 8-9). Hz. Meryem’in mezarının Zeytindağı’nın eteklerinde bulunduğuna inanıldığı için Meryem Ana Kilisesi ve Uluslar Kilisesi yapılmıştır. Yahudi eskatolojisinde Mesih’in kıyamet zamanında üst tarafından gelerek Kidron Vadisi’ne ineceğine inanılan Zeytindağı, çok önemli bir role sahiptir. Bu inanış, Mesih’i karşılayacak ilk grupta yer alma şerefine nail olmayı amaçlayan Yahudilerin dağın eteklerinde ve vadinin içindeki mezarlıklara defnedilmeyi istemesine yol açmıştır. Bu kutsal beklenti, Zeytindağı’nın eteklerinde bulunan mezarlığın Yahudi tarihinde sürekli bir gündem maddesi olmasını ve önemini hiçbir zaman yitirmemesini sağlamıştır (McKernan, 2023: 203–205).Zeytindağı, üzerindeki zeytin ağaçları ve çok sayıda mezarla bir nevi ölüm ve yaşamın bir aradalığını sunmaktadır. Zeytin ağaçlarının yerin altındaki kökleri, tıpkı mezarlar gibi gözle görülemeyen, ancak ağacın yaşamının temelini oluşturan varlıkları temsil etmektedir. Ağaçların gökyüzünü kucaklayan dalları ise yeryüzündeki yaşamın tezahürünü oluşturmaktadır. Bu döngüsel temsil dağın, hem barışı hem de zaferi sembolize ettiğini göstermektedir. Dolayısıyla barış için her zaman bir umut vardır ve bu da kutsallığın bir emaresidir. Farklı kültürlerin ve insanların Zeytindağı ile kurduğu bağ, Zeytindağı’nın kültürel kimliğinin çeşitliliğini yansıtmakta, tarihsel süreç içinde dağın kutsiyetine olan inanç, zaman ve değişimden etkilenmeksizin varlığını sürdürmektedir. Böylece bünyesinde barındırdığı kutsal şahsiyetlerin türbeleri, dini olaylarla özdeşleşen kiliseleri ve eskatolojik inançların mekânsal karşılıklarıyla Zeytindağı, üç semavi dinin inanç ve tarih haritasında kesişen, çok boyutlu ve vazgeçilmez bir sembol olarak öne çıkabilmektedir (Kızılelma, 2021: 478–481).Okuma ÖnerileriÇetin, Hülya (2012). Hz. İsa’nın Dağdaki Vaazının Hristiyanlık Açısından İncelenmesi [Doktora Tezi]. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çift, Pelin & Harman, Ömer Faruk (2023). Kudüs’ün Gizemli Tarihi. İstanbul: Yeditepe Yayınevi. Gündüz, Şinasi (1998). Din ve İnanç Sözlüğü. İstanbul: Vadi Yayınları.