Zheng He

Zheng1371–1433), Ming Hanedanlığı döneminde imparatorluk adına Uzak Doğu'dan Doğu Afrika kıyılarına kadar uzanan yedi büyük deniz seferini sevk ve idare etmiş olan askeri strateji uzmanı, diplomat ve saray görevlisidir. Asıl adı Ma He olan ve "Sanbao" lakabıyla da bilinen Zheng He, Yunnan eyaletinde Hui kökenli bir ailede dünyaya gelmiştir. İmparator Yongle’nin (Zhu Di) iktidarı döneminde, Çin’in deniz aşırı diplomatik nüfuzunu tesis etmek ve vergiye dayalı ticaret sistemini (Tribute System) genişletmek amacıyla oluşturulan donanmaya liderlik etmiştir. 1405-1433 yılları arasında gerçekleştirilen bu seferler, 15. yüzyıl denizcilik teknolojisi ve lojistik kapasitesi açısından belgelenmiş geniş kapsamlı deniz faaliyetleri arasında yer almaktadır.

​Aile Kökeni ve Erken Dönem Yaşamı

​Zheng He, 1371 yılında Yunnan eyaletinin Kunming bölgesinde doğmuştur. Ailesi, Orta Asya kökenli olan ve Moğol Yuan Hanedanlığı döneminde Çin'e yerleşen Müslüman topluluk Huilere mensuptur. Tarihi kayıtlara göre Zheng He'nin soyu, Yunnan valiliği yapmış olan Seyyid Ecel Şemseddin Ömer'e dayanmaktadır. Babası Ma Hacı ve büyükbabasının hac görevini yerine getirmiş olması, ailenin bölgedeki İslami ağlarla olan bağını teyit etmektedir.

​1381 yılında Ming ordusunun Yunnan’ı fethi sırasında esir alınan Ma He, Nanjing’e götürülerek hadım edilmiş ve Prens Zhu Di’nin hizmetine verilmiştir. Jingnan Muharebesi olarak bilinen taht mücadelelerinde Prens Zhu Di'ye sağladığı askeri destek neticesinde, imparator tarafından kendisine "Zheng" soyadı verilmiş ve saray hiyerarşisinde üst düzey bir mevki olan "Baş Haremi Ağası" konumuna getirilmiştir.

​Seferlerin Teknik ve Lojistik Yapısı

​İmparator Yongle tarafından finanse edilen seferler, dönemin gemi inşa tekniklerine göre yüksek tonajlı ve çok direkli bir yapıya sahipti. "Hazine Gemileri" (Baochuan), fiziksel boyutları, taşıma kapasiteleri ve gövde tasarımları bakımından 15. yüzyılın diğer denizci toplumları tarafından kullanılan gemilerden farklı teknik özelliklere sahipti.

​Donanma Kapasitesi ve Personel

​​Filonun operasyonel yapısı, her seferde 250 ile 300 arasında değişen sayıdaki gemiden oluşmaktadır. Bu filo; at gemileri, erzak gemileri, su tankerleri ve devriye gemileri gibi farklı uzmanlık sınıflarına ayrılmış deniz araçlarını bünyesinde barındırmıştır. Mürettebat mevcudu, tarihi kayıtlara göre 27.000 ile 28.000 kişi aralığında tespit edilmiştir. Personel hiyerarşisi; denizci ve askeri sınıfların yanı sıra astrologlar, tercümanlar, tıp uzmanları, marangozlar ve din görevlilerinden teşkil edilen teknik ve idari kadroları kapsamaktadır.

Seyir Teknolojisi

Donanma, açık denizlerde yol almak için pusula teknolojisini ve yıldız haritalarını kullanmıştır. Seferler sırasında tutulan kayıtlar ve hazırlanan haritalar (Zheng He Seyir Haritası), Hint Okyanusu'ndaki kıyı şeridini, sığlıkları ve liman mevkilerini detaylı bir şekilde verilerle sunmaktadır.

​Yedi Büyük Seferin Kronolojisi ve Coğrafi Kapsamı

​1405 ile 1433 yılları arasında düzenlenen yedi sefer, Hint Okyanusu havzasındaki ticari ve siyasi yapıları etkilemiştir.

​İlk Üç Sefer (1405-1411)

Donanma Güneydoğu Asya ve Hindistan'ın batı kıyılarına (Kalikut) odaklanmıştır. Bu süreçte Malakka Boğazı’ndaki korsan faaliyetlerine karşı askeri ope nüfuzu kurulmuştur.

​Dördüncü Sefer (1413-1415)

Donanma ilk kez Arap Yarımadası’na ve Hürmüz Boğazı’na ulaşmıştır. Bu seferle birlikte doğrudan Orta Doğu ticaret ağlarına dahil olunmuştur.

​Beşinci, Altıncı ve Yedinci Seferler (1417-1433)

Bu aşamalarda filo Doğu Afrika kıyılarına (Mogadişu, Malindi, Mombasa) kadar ilerlemiştir. Yedinci sefer, İmparator Xuande’nin emriyle gerçekleştirilmiş ve bu sefer sırasında Zheng He'nin hayatını kaybettiği kaydedilmiştir.

​Diplomatik Fonksiyonlar ve Vergi Sistemi

​Seferlerin temel işlevi askeri fetih veya sömürgeleştirme değil, "Tribute System" adı verilen vergi ve sadakat sistemini tesis etmekti. Gidilen bölgelerdeki yerel yöneticiler, Ming İmparatorluğu'nun otoritesini tanımaya ve karşılıklı hediyeleşme yoluyla ticari ilişki kurmaya davet edilmiştir.

​Ekonomik Mübadele

Çin tarafı ipek, porselen ve laklı eşyalar ihraç ederken; karşılığında baharat, fildişi, değerli taşlar ve egzotik hayvanlar (zürafa, aslan, zebra) ithal etmiştir.

​Askeri Müdahale Sınırları

Zheng He, yerel iç işlere ancak Ming menfaatleri veya güvenliği tehdit edildiğinde müdahale etmiştir. Sri Lanka'daki Kotte Krallığı ile yaşanan çatışma ve Sumatra'daki taht kavgalarına müdahalesi bu kapsamdaki örneklerdir.

​Dini ve Sosyal Etkiler

Zheng He'nin Müslüman kimliği, Hint Okyanusu'ndaki Müslüman ticaret kolonileri ve liman devletleri ile kurulan iletişimde araçsal bir rol oynamıştır.

​İslamiyet'in Yayılımı

Seferler, Güneydoğu Asya'daki (özellikle Cava ve Malakka) Müslüman nüfusun organizasyonunu ve Çinli Müslümanların bu bölgelere yerleşimini kolaylaştırmıştır. Bölgede birçok cami ve topluluk merkezi bu dönemdeki etkileşimlerle ilişkilendirilmektedir.

​Kültürel Diplomasi

Zheng He, sadece İslami değil, aynı zamanda Budist ve Taoist ritüellere de imparatorluk temsilcisi olarak katılmıştır. Sri Lanka'da dikilen ve üç dilde (Çince, Tamilce, Farsça) yazılmış olan kitabe, dönemin çok kültürlü diplomatik yaklaşımını belgelemektedir.

​Ölümü ve Ming Deniz Politikasındaki Değişim

​Zheng He'nin 1433 yılında, yedinci seferin dönüş yolculuğu sırasında veya Nanjing'de vefat ettiği kabul edilmektedir. Ölümünden sonra Ming Hanedanlığı'nın deniz politikalarında değişim yaşanmıştır. Kuzeyden gelen Moğol tehdidinin artması ve deniz seferlerinin yüksek maliyetine karşı çıkan bürokratların etkisiyle donanma faaliyetleri durdurulmuş, büyük gemilerin inşası kısıtlanmış ve Çin içe kapanma sürecine (Haijin) girmiştir.