Citation Mustang

Cessna Citation Mustang (Model 510), Amerikan havacılık şirketi Cessna (daha sonra Textron Aviation çatısı altına girmiştir) tarafından tasarlanarak üretilen, "Çok Hafif Jet" (Very Light Jet - VLJ) kategorisinde sınıflandırılan çift motorlu bir iş jetidir. Özel jet endüstrisinde giriş seviyesi uçaklardan biri olarak konumlandırılan Mustang, standart olarak dört yolcu taşıma kapasitesine sahip olup, kısa mesafeli uçuş gereksinimlerini karşılamak üzere mühendislik süreçlerinden geçmiştir. Uçak, ilgili sivil havacılık otoriteleri tarafından tek pilotla uçurulabilme sertifikasyonuna sahiptir. Uçağın mülkiyetinin özel olduğu durumlarda, tek pilotlu operasyonlarda kokpitteki yardımcı pilot koltuğu fazladan bir yolcu için kullanılabilse de, ticari kiralama uçuşlarında bu uygulamaya yer verilmemektedir.^【1】

Cessna Citation Mustang'in geliştirme projesi ilk kez 2002 yılında havacılık sektörüyle paylaşılmıştır. Prototipin ilk deneme uçuşu 23 Nisan 2005 tarihinde gerçekleştirilmiş olup, uçağın sivil havacılık sertifikasyon süreci 2006 yılında tamamlanmış ve aynı yıl içinde müşteri teslimatlarına başlanmıştır. ^【2】Üretim hayatı boyunca genel havacılık pazarına, sivil uçuş okullarına, hava taksi operatörlerine ve hava ambulansı hizmetlerine yönelik olarak tedarik edilmiştir. Üretici firma, pazar dinamiklerindeki değişimler ve ürün gamındaki bir diğer model olan daha yüksek kapasiteli Citation M2'ye yönelik artan talep sebebiyle 2017 yılında Mustang modelinin üretimini sonlandırma kararı almıştır. On bir yılı aşkın üretim döngüsü içerisinde toplam 475 ile 479 adet arasında Cessna Citation Mustang imal edilerek teslimatı gerçekleştirilmiştir.^【3】

^{Citation Mustang} (Flickr)

Uçağın itki sistemi, arka gövdeye monte edilmiş iki adet Pratt & Whitney Canada PW615F turbofan motordan oluşmaktadır. Her bir motor, yaklaşık 1.350 ila 1.460 libre-kuvvet (lbf) arasında itme gücü üretmekte ve Tam Yetkili Dijital Motor Kontrol (FADEC) sistemi ile entegre bir biçimde çalışmaktadır. Bu sistemler sayesinde uçağın deniz seviyesinde ihtiyaç duyduğu kalkış pisti mesafesi 3.110 feet (yaklaşık 948 metre) gibi görece kısa bir uzunlukta olup, uçağa zorlu veya küçük havalimanlarına erişim kapasitesi sağlamaktadır. ^【4】Mustang, azami olarak 340 knot (saatte 630 kilometre) seyir hızına ulaşabilmekte ve sivil uçuş operasyonlarında 41.000 feet (12.497 metre) azami servis tavanına tırmanabilmektedir. Uçağın operasyonel menzili; faydalı yük miktarı, uçuş irtifası ve meteorolojik koşullara bağlı olmak kaydıyla 1.150 ila 1.343 deniz mili (yaklaşık 2.161 km) aralığında saptanmıştır. Yapısal uçuş donanımları arasında hız frenleri (speed brakes), kaymayı önleyici (anti-skid) sistemler, uçuş sırasında iniş takımlarını 250 knot hıza kadar açabilme yeteneği ve hava taşıtının bilinen buzlanma koşullarında (known icing conditions) uçuş yapmasına olanak tanıyan buz önleyici sistemler bulunmaktadır.^【5】 Yaklaşık 3.062 kilogramlık bir boş ağırlığa sahip olan jetin azami kalkış ağırlığı 3.921 ila 3.930 kilogramdır.^【6】

Cessna Citation Mustang, "glass cockpit" (cam kokpit) mimarisi üzerine inşa edilmiş bir pilot kabini sunmaktadır. Sınıfının diğer uçaklarıyla benzer şekilde uçakta tamamen entegre Garmin G1000 aviyonik süiti kullanılmaktadır. Kokpit göstergeleri, ikisi pilotlar için birincil uçuş ekranı (10 inç boyutlarında) ve biri de sistemlerin izlendiği merkezi çok fonksiyonlu ekran (15 inç boyutlarında) olmak üzere üç adet düz panel monitörde toplanmıştır.^【7】 Çift kanallı otopilot entegrasyonu barındıran bu aviyonik paket, elektronik harita veri tabanları, hava durumu radarı verileri, SiriusXM uydu hava durumu bağlantısı, motor çalışma parametreleri, sentetik vizyon, hava trafik bildirimleri ve yeryüzü engel (terrain) algılama gibi bilgileri tek bir sistem üzerinden işleyerek pilotun durumsal farkındalığını artırmak üzere tasarlanmıştır.

^{Citation Mustang} (Flickr)

Dış gövde uzunluğu yaklaşık 12,37 metre ve kanat açıklığı 13,16 metre olan uçağın iç kabini yolcu ve kargo kullanımı için optimize edilmiştir.^【8】 Yolcu kabininin ebatları 2,97 metre uzunluk, 1,40 metre genişlik ve 1,37 metre yükseklik şeklinde saptanmış olup, kabin hacmi 4,60 metreküp olarak hesaplanmaktadır. Kabin merkezinde düşük profilli bir koridor alanı bulunmakta ve doğal ışık girişi sağlayan oval pencereler yer almaktadır. Deri materyallerle kaplanmış ve geriye doğru yatar fonksiyonlu dört ana yolcu koltuğu, katlanabilir çalışma masaları, 12 volt DC güç üniteleri ve konsol tipi depolama alanları kabin donanımlarına dâhildir. Uçağın orta gövde bölümünde acil durumlarda kullanılmak üzere tam kapalı bir kapı yerine mahremiyet perdesi ile sınırlandırılmış yapıya sahip bir tuvalet (lavatory) yer almaktadır. ^【9】Tuvalet ünitesinin kapağı kapatıldığında küçük kargo eşyaları için bir zemin görevi görebilmekte ve bu alan kargo filesi ile ek bir bagaj bölümüne dönüştürülebilmektedir. Dış bagaj depolama tasarımı; uçağın burnu ve kuyruk konisi ile iç bölmelerde yer alan toplam 57 ila 63 fit küp (1,78 metreküp) arasında değişen bir hacmi kapsamakta olup 300 kilograma (yaklaşık 718 pound) kadar taşıma izni sunmaktadır. ^【10】Buna ek olarak kayak takımı, sörf tahtası ve golf sopaları gibi standart dışı boyutlardaki malzemelerin taşınmasına olanak tanıyan dikdörtgen biçimli özel bir bagaj bölmesi "ski tube" tasarıma dâhil edilmiştir.

Citation Mustang, üretimde olduğu dönemde sıfır kilometre modelleri için ortalama 3.200.000 ile 3.500.000 Amerikan Doları seviyelerindeki satış rakamlarına sahipti. Günümüz havacılık pazarında uçağın yaşı, motor saatleri (TBO), uygulanan güncel bakımlar ve eklentiler doğrultusunda ikinci el piyasa değerinin 995.000 Dolar ile 3.100.000 Amerikan Doları aralığında seyrettiği görülmektedir. Operasyonel tüketim verileri incelendiğinde, uçağın saatlik uçuş başına ortalama 90 ila 100 galon yakıt yaktığı; bu sarfiyat değerinin azami irtifa olan 41.000 feet seviyesine yakın konumlarda saatlik 60 galona kadar düşebildiği kaydedilmiştir. ^{【11】【12】}Motor bakımlarının ana revizyon aralığı (Overhaul Interval) 3.500 uçuş saati olarak belirlenmiştir. Toplam değişken saatlik maliyetleri ve yüksek irtifa yeteneği gibi etmenler değerlendirildiğinde, Citation Mustang'in ekonomik göstergeleri çeşitli turboprop sivil uçak modelleri ile kıyaslanabilir niteliktedir.