Falcon 20

Dassault Falcon 20, orijinal adıyla Mystère 20 veya askeri havacılıkta bilinen adıyla DA20 Falcon, Fransız havacılık şirketi Dassault tarafından tasarlanıp üretilen çift motorlu bir iş ve irtibat uçağıdır. Havacılık terminolojisinde düşük kanatlı tek kanatlı (monoplane) olarak sınıflandırılan bu hava aracı, basınçlı bir kabin barındıran dairesel kesitli bir gövdeye sahiptir ve motorları gövdenin arka kısmına dışarıdan monte edilmiştir. Dassault şirketinin ürettiği Falcon uçak ailesinin ilk üyesi olan uçak, ilk uçuşunu 1963 yılında gerçekleştirmiş ve geliştirilmiş yeni modellerin ortaya çıkmasıyla 1988 yılında üretimden kaldırılmıştır.^【1】

Tarihsel Gelişim ve Üretim Süreci

Uçağın kavramsal kökenleri, Dassault şirketinin 1954 yılında üzerinde çalışmaya başladığı ve savaş uçaklarından elde edilen tecrübelerin aktarıldığı "Méditerranée" adlı çift motorlu bir irtibat uçağı projesine dayanmaktadır. 1961 yılına gelindiğinde, havacılık sektöründe Pratt & Whitney JT 12 gibi yeni nesil motorların ortaya çıkması, projenin Paul Déplante, Paul Chassagne ve René Lemaire'den oluşan bir mühendislik ekibi tarafından yeniden ele alınmasını sağlamıştır. Dassault'nun tamamen kendi öz kaynaklarıyla finanse ettiği ve Sud-Aviation ile ortaklaşa ürettiği bu hava aracının ilk prototipi, 4 Mayıs 1963 tarihinde test pilotu René Bigand yönetiminde ilk uçuşunu başarıyla icra etmiştir.^【2】

Uçağın uluslararası pazara açılması ve ticari bir başarıya dönüşmesi, Serge Dassault'nun 1962 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nin Pittsburg şehrinde düzenlenen Ulusal İş Havacılığı Birliği (NBAA) fuarına katılımıyla başlamıştır. O dönemde iş havacılığı alanına yönelmeyi planlayan Pan American World Airlines (Pan Am) şirketinin yöneticileri ve ünlü havacı Charles Lindbergh uçağın prototipini bizzat incelemiş; bu temasların sonucunda 2 Ağustos 1963 tarihinde General Electric CF 700 motorlarıyla donatılmış 40 adet uçak için kesin sipariş, 120 uçak için de opsiyon anlaşması imzalanmıştır.^【3】 Pan Am tarafından "Fan Jet Falcon" olarak yeniden adlandırılan uçakların ilk teslimatları 1965 yılının yaz aylarında gerçekleştirilmiş ve bu uçaklar zamanla Falcon 20 adıyla tanınmaya başlanmıştır. Üretim sürecinin en yoğun olduğu dönemde ayda yedi adet üretilen bu modelden program boyunca toplam 477 adet Falcon 20 ve uçağın aviyonik sistemleri, yakıt ekonomisi ile menzili geliştirilmiş bir varyantı olan 38 adet Falcon 200 üretilmiş olup, bu üretimin 512 adedi Fransa dışındaki müşterilere teslim edilmiştir.^【4】

FALCON 20 (Flickr)

Tasarım Özellikleri ve Teknolojik Altyapı

Dassault Falcon 20'nin mühendislik altyapısında, üretici firmanın askeri havacılık projelerinde edindiği aerodinamik ve yapısal teknolojiler yoğun biçimde kullanılmıştır. Uçağın motorları, dönemin bir diğer uçağı olan Caravelle'dekine benzer bir yaklaşımla yanal destekler yardımıyla gövdenin arka bölümüne yerleştirilmiştir. Hava aracı ilk aşamada Avrupa içi operasyonlar hedeflenerek 1000 ila 1500 kilometre menzilli olarak tasarlanmış olsa da, Amerikan pazarının ihtiyaçları doğrultusunda menzili 2000 kilometrenin üzerine çıkaracak şekilde kanat uzatma modifikasyonları uygulanmıştır.^【5】

Uçağın uçuş kontrol ve gövde sistemleri; üç eksenli servo kontrolleri, Mirage ile Concorde projelerinde de yararlanılan "konik kanat kavisleri" ve Mystère IV A, Super-Mystère B2 gibi savaş uçaklarından aktarılan entegre panel işleme yöntemlerini içermektedir. Uçağın kabin içi tasarımı, yolcu ve görev profiline göre değişiklik göstermekle birlikte, yaklaşık 7.35 metre uzunluğa, 1.87 metre genişliğe ve 1.72 ile 1.73 metre arasında değişen bir yüksekliğe sahip olup toplamda 590 kübik fitlik bir hacim sunmaktadır.^{【6】【7】} Bu genişlik, uçağın sivil operasyonlarda 8 ila 14 yolcu taşıyabilecek şekilde yapılandırılmasına imkan tanımıştır.

Teknik Veriler ve Performans Kapasitesi

Falcon 20'nin temel boyutları ve performans verileri, kullanıldığı konfigürasyonlara göre değişkenlik göstermektedir. Hava aracının yapısal boyutları; 16.8 ile 17.20 metre aralığında uzunluk, 16.30 ile 16.4 metre aralığında kanat açıklığı ve 5.30 ile 5.4 metre aralığında yükseklik olarak kaydedilmiştir. ^{【8】【9】}Uçak, her biri 4200 libre veya 1900 kilogramlık itme gücü (kgp) üreten iki adet General Electric CF700-2D2 turbofan motorla donatılmıştır.

Ağırlık kapasiteleri incelendiğinde; uçağın boş ağırlığı 7.240 ile 7.544 kilogram arasında, maksimum kalkış ağırlığı (MTOW) ise 12.701 ile 13.000 kilogram aralığında belirtilmektedir. Uçağın maksimum iniş ağırlığı yaklaşık 12.247 kilogram, yakıt kapasitesi ise 4.180 kilogramdır. Performans parametreleri doğrultusunda hava aracı, saatte 819 ile 888 kilometre arasında (Mach 0.8 ila Mach 0.88) maksimum seyir hızına ulaşabilmektedir. ^【10】Araç ayrıca yüksek yakıt verimliliği sağlayan 42.000 fitlik seyir irtifasında operasyon yürütebilmekte ve taşıdığı yüke bağlı olarak 3148 ile 3300 kilometre arasında maksimum uçuş menziline erişebilmektedir.^【11】

FALCON 20 (Flickr)

Sivil ve Askeri Kullanım Alanları

Başlangıçta kurumsal iş uçağı olarak tasarlanan Falcon 20, zaman içerisinde stratejik askeri görevlere uyarlanarak çeşitli ülkelerin silahlı kuvvetleri envanterine katılmıştır. Norveç Hava Kuvvetleri'ne (Luftforsvaret) bağlı Gardermoen Hava Savunma Üssü'nde faaliyet gösteren 717. Filo, bu uçakları hava platformlu elektronik harp operasyonlarında; düşman radar ve telsiz sistemlerini karıştırma, engelleme ve müttefik kuvvetlerle gerçekleştirilen elektronik harp tatbikatlarında kullanmaktadır.^【12】

Uçağın gövdesi üzerinden geliştirilen deniz karakol versiyonu HU-25 A Guardian, Amerikan Sahil Güvenlik Teşkilatı tarafından arama-kurtarma ve devriye görevleri için hizmete alınmıştır. Bu Guardian uçakları, 1991 Körfez Savaşı sürecinde Bahreyn'de konuşlandırılarak Suudi Arabistan ve Kuveyt kıyılarındaki petrol sızıntılarının hareketlerini tespit etmede kullanılmış ve operasyonlardaki müttefik uçakları arasında en yüksek göreve hazır bulunma oranını yakalamıştır. Amerika kıyılarındaki uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele faaliyetleri kapsamında ise uçağın F-16 savaş uçağı radarları ve FLIR (İleriye Bakan Kızılötesi) sistemleriyle donatılmış B ve C versiyonları kullanılmıştır. Öte yandan Fransa Donanması da 1977 yılında deniz devriye görevleri için bu uçaktan beş adet sipariş etmiş ve envanterine kattığı bu modeli "Gardian" olarak isimlendirmiştir. Havacılık tarihindeki başarısı neticesinde, kısa mesafeli ikincil ticari rotalarda kullanılmak üzere uçağın 30 ve 40 yolcu taşıyabilen Falcon 30 ile Falcon 40 adında daha büyük türevlerinin projeleri de geliştirilmiştir.^【13】