HES Kodu

Hayat Eve Sığar (HES) kodu, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından Kontrollü Sosyal Hayat stratejisi çerçevesinde ihdas edilen, bireylerin bulaşıcı hastalık risk durumlarını kurumlar ve diğer şahıslar ile güvenli bir şekilde paylaşmalarına olanak tanıyan dijital bir kimlik doğrulama sistemidir. Bu sistem, pandemi sürecinde izolasyonda olması gereken kişilerin toplum içine karışmasını engelleyerek bulaş riskini minimize etmeyi ve olası temaslı takibini etkinleştirmeyi amaçlamaktadır. HES kodu, kişilerin hastalık ya da temas geçmişi üzerinden risk taşıyıp taşımadığını anlık olarak sorgulama imkanı sunan ve kullanıcı kontrolünde yönetilen geçici bir veri paylaşım anahtarı niteliğindedir.

HES kodunun kullanımı, İçişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan genelgeler doğrultusunda geniş bir kamusal ve özel alana yayılmıştır. Bu kapsamda uçak, tren, otobüs gibi şehir içi ve şehirler arası toplu taşıma araçları, kamu binaları, özel konaklama tesisleri ve ÖSYM tarafından düzenlenen merkezi sınavlar gibi yüksek etkileşimli alanlarda kodun ibrazı zorunlu tutulmuştur. Şehir içi ulaşımda sistem, kişiye özel akıllı seyahat kartları ile Sağlık Bakanlığı veri tabanı arasındaki entegrasyon üzerinden çalışmaktadır. Konaklama tesislerinde ise kabul işlemleri esnasında riskli olduğu tespit edilen misafirler, Güvenli Turizm Sertifikası uyarınca ayrılan izolasyon odalarına yönlendirilmektedir.

HES kodunun temini için üç ana dijital kanal tanımlanmıştır: Hayat Eve Sığar mobil uygulaması, e-Devlet platformu ve SMS kısa mesaj servisi. Mobil uygulama üzerinden kullanıcılar diledikleri sayıda kod üretebilir, bu kodlara isim verebilir ve paylaşım sürelerini kısıtlayabilirler. SMS yöntemiyle kod alımında belirli bir veri diziliş sırası takip edilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları "HES" yazıp aralarında boşluk bırakarak T.C. kimlik numarası, kimlik seri numarasının son dört hanesi ve talep edilen gün sayısını belirterek 2023 numaralı servise mesaj göndermektedir. Mavi kart sahipleri veya yabancı kimlik numarası 97, 98, 99 ile başlayan kişiler için de benzer formatlar mevcut olup pasaport hamilleri için uyruk, pasaport seri numarası, doğum yılı ve soyadı bilgilerinin iletilmesi gerekmektedir. Sistemin veri girişlerinde yalnızca Latin harfleri kabul edilmekte, Arap harfleriyle yapılan girişler sistem tarafından işlenememektedir. 18 yaş altı çocukların kod işlemleri e-Devlet veya SMS yoluyla ebeveynleri tarafından gerçekleştirilmektedir.

Havacılık ve demir yolu gibi şehirler arası ulaşım sektörlerinde HES kodu, biletleme aşamasından boarding sürecine kadar olan tüm safhalarda bir serbest giriş kartı işlevi görmektedir. Satış sürecinde yolcunun TCKN veya pasaport numarasıyla eşleşen kod sisteme tanımlanmakta, uçuşa 24 saat kala sistem üzerinden otomatik bir statü sorgulaması yapılmaktadır. Statüsü seyahate elverişsiz hale gelen yolculara bilgilendirme mesajı gönderilerek bilet işlemleri üzerinde gerekli indikatörler eklenmekte ve bu yolcuların check-in işlemleri engellenmektedir. Havalimanlarında check-in esnasında APIS bilgilerinde yapılan güncellemeler de yeni bir sorgulama tetiklemektedir. Boarding öncesindeki son 60 dakikada yapılan toplu statü kontrolünde riski tespit edilen yolcular sistem tarafından otomatik olarak listeden çıkarılmakta ve durumları ilgili kapı görevlilerine raporlanmaktadır.

Sistem üzerinden gerçekleştirilen sorgulamalarda kişilerin sadece riskli olup olmadığı bilgisi paylaşılmakta, kişisel sağlık verilerinin detayı gizli tutulmaktadır. Bir yolcunun seyahat sonrasında virüs taşıdığının tespit edilmesi durumunda HES kodu üzerinden yapılan kayıtlar sayesinde aynı seyahatte bulunan temaslı kişilerin takibi 14 günlük periyotta sağlanmaktadır. İzolasyon kuralını ihlal ederek toplu taşıma kullanan riskli bireyler hakkında suç duyurusunda bulunulmakta ve kullanılan kişiselleştirilmiş ulaşım kartları otomatik olarak askıya alınmaktadır. Kurumsal bazda ise gerekli sorgulamaları yapmadan müşteri kabul eden konaklama tesislerine faaliyetten men cezası gibi ağır yaptırımlar uygulanmaktadır. Doğrulama işlemleri sırasında yanlış kişi beyanının önüne geçilmesi için sorgulama ekranında çıkan T.C. kimlik veya pasaport numarasının son üç hanesinin kontrol edilmesi ve kolluk kuvvetleri ile koordinasyonun sağlanması teknik bir gereklilik olarak vurgulanmaktadır.