İbn Tufeyl Endülüs’ün Gırnata şehri yakınlarındaki Vâdîâş’ta (Guadix) doğmuştur. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte VI. (XII.) yüzyılın ilk yıllarında dünyaya geldiği kabul edilir. Kays kabilesine mensup olması sebebiyle Kaysî nisbesiyle anılmış, Latin dünyasında ise “Albubacer” adıyla tanınmaktadır. Eğitimini Endülüs’ün önemli ilim merkezlerinden İşbîliye (Sevilla) ve Kurtuba’da (Córdoba) almış olması muhtemeldir. Fıkıh, tıp ve felsefe alanlarında yetişmiştir.

Tabip olarak Gırnata’da görev yapmış, daha sonra Muvahhidî yönetimiyle ilişki kurarak devlet hizmetine girmiştir. Ebû Ya‘kūb Yûsuf’un sarayında başhekimlik yapmış, bu dönemde ilmî faaliyetlerini sürdürmüştür. İbn Rüşd ile ilişkisi ve onu halifeye takdim etmesi, dönemin ilmî hayatındaki etkisini göstermektedir. 581 (1185) yılında Merakeş’te vefat etmiştir.

İbnî Tufeyl, felsefe, tıp ve astronomi alanlarında faaliyet göstermiştir. Tıp alanında saray hekimi olarak görev yapmış, teorik meselelerle de ilgilenmiştir. Astronomide Batlamyus sistemine yönelik eleştiriler geliştirmiş, Aristo fiziğine uygun bir model arayışına katkı sağlamıştır. Bununla birlikte ilmî şahsiyetinin en belirgin yönü filozofluğudur.

İbnî Tufeyl’in felsefesi, “meşrikî hikmet” anlayışı etrafında şekillenir. Bu anlayışta teorik düşünce ile mânevî tecrübe birlikte ele alınır. Filozof, Meşşâî geleneği hakikatin tam ifadesi için yetersiz bulur; buna karşılık akıl yürütmenin ötesine geçen bir mânevî tecrübeyi gerekli görür. Bu yaklaşımda felsefe ile tasavvuf arasında tamamlayıcı bir ilişki kurulmaktadır. İbnî Tufeyl, İbn Sînâ, Fârâbî ve Gazzâlî gibi düşünürleri bu çerçevede değerlendirmiş; özellikle teorik bilgi ile mânevî tecrübe arasındaki farkı vurgulamıştır.

Bilgi, duyular, gözlem, deney ve aklî çıkarım yoluyla elde edilir. İnsan, tabiatla kurduğu ilişki sayesinde aşamalı olarak gelişir ve fizik âlemden metafizik bilgiye ulaşır. Bununla birlikte tasavvufî bilgi, kesinlik derecesi bakımından teorik bilgiden üstün kabul edilir. Ancak bu iki bilgi türü arasında çelişki değil, derece farkı bulunmaktadır.

İbnî Tufeyl’e göre evren, organik bir bütünlük arz eder. Cansız varlıklardan insana kadar uzanan varlık mertebeleri bir düzen içinde yer alır. Bu düzenin temelinde nefis ilkesi bulunur. Evrenin varlığı zorunlu bir varlığa dayanır. Âlemin ezelî veya yaratılmış olması meselesinde kesin bir tercih ortaya konmamakla birlikte, her iki durumda da cismanî olmayan bir varlığın kabulü zorunlu görülür. Bu varlık zorunlu varlıktır.

İbnî Tufeyl, din ile felsefe arasında bir uyum bulunduğunu kabul eder. Din, hakikati sembolik bir dil ile ifade ederek geniş kitlelere hitap ederken, filozoflar ve ârifler bu hakikatin derin anlamını kavrar. Bu çerçevede dinin zâhirî ve bâtınî yönleri bulunduğu kabul edilir. Toplum için dinin zâhirine bağlılık esas alınırken, yetkin bireyler için daha derin bir kavrayış mümkündür.

En önemli eseri Ḥay bin Yaḳẓân’dır. Bu eser, insanın kendi imkânlarıyla hakikate ulaşmasını konu alan alegorik bir felsefe metnidir. Ayrıca tıbba dair manzum bir eser (Urcûze fi’ṭ-ṭıb) ve çeşitli kasideler kaleme almıştır.

İbnî Tufeyl’in düşünceleri, başta İbn Rüşd olmak üzere bazı İslam düşünürlerini etkilemiştir. Ḥay b. Yaḳẓân adlı eseri, İslam dünyasında olduğu kadar Batı’da da ilgi görmüş, çeşitli dillere çevrilerek geniş bir etki alanı bulmuştur.

İbnî Tufeyl, akıl ile vahiy, felsefe ile din ve teorik bilgi ile mânevî tecrübeyi uzlaştıran yaklaşımıyla İslam düşünce tarihinde önemli bir yer edinmiştir.