Maddelerin Hâl Değişimi
Doğada gördüğümüz her şey; soluduğumuz hava, içtiğimiz su veya üzerine oturduğumuz taş farklı biçimlerde karşımıza çıkar. Maddeler doğada katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç temel hâlde bulunur. Peki, bir buz parçasının nasıl suya dönüştüğünü ya da yağmurdan sonra yolların nasıl kuruduğunu hiç merak ettin mi? Maddelerin ısı alarak ya da dışarıya ısı vererek bir hâlden başka bir hâle geçmesine hâl değişimi diyoruz. Haydi, doğadaki bu sihirli değişimleri birlikte keşfedelim!
Isı Alınca Neler Olur?
Maddeler çevrelerinden ısı aldıklarında tanecikleri hareketlenir ve hâl değiştirmeye başlarlar.
Erime: Katıdan Sıvıya Yolculuk
Katı bir maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmesine erime denir. Sıcak bir yaz gününde elindeki dondurmanın akmaya başlaması veya buzluktan çıkan buzun su olması erimeye en güzel örneklerdir.
Buharlaşma ve Kaynama
Sıvı bir maddenin ısı alarak gaz hâline geçmesine buharlaşma denir. Islak çamaşırların kuruması, elimize döktüğümüz kolonyanın bizi serinleterek uçup gitmesi buharlaşma sayesindedir. Buharlaşmanın en hızlı ve fokurdayarak gerçekleştiği duruma ise kaynama diyoruz.
Süblimleşme: Aradaki Basamağı Atlamak
Bazı katılar sıvı olmayı beklemeden doğrudan gaz hâline geçerler. Buna süblimleşme denir. Giysilerimizi korumak için dolaplara konulan naftalinin zamanla küçülüp yok olması veya kuru buzun doğrudan duman çıkarması süblimleşmedir.
Isı Verince Neler Olur?
Maddeler çevrelerine ısı verdiklerinde soğurlar ve farklı şekillere bürünürler.
Donma: Sıvıdan Katıya Dönüş
Erime olayının tam tersidir. Sıvı bir maddenin dışarıya ısı vererek katı hâle geçmesine donma denir. Kışın göllerin üzerinin buz tutması veya dondurucuda suyun buza dönüşmesi donma olayıdır.
Yoğuşma ve Kırağılaşma
Gaz hâlindeki bir maddenin ısı vererek sıvıya dönüşmesine yoğuşma denir,. Soğuk bir havada arabanın camlarının buğulanması yoğuşmaya örnektir. Eğer gaz hâlindeki madde çok hızlı ısı kaybederse sıvılaşmadan doğrudan katılaşır; buna da kırağılaşma denir. Soğuk sabahları çimlerin üzerindeki o ince beyaz buz tabakası işte bu kırağıdır.
Isı Maddelerin Boyunu Değiştirir mi?
Maddeler sadece hâl değiştirmez, bazen boyları da uzayıp kısalabilir! Maddelerin ısı alarak hacimlerinin artmasına genleşme, ısı vererek hacimlerinin küçülmesine ise büzülme denir. Yazın elektrik tellerinin sarkması genleşme, kışın ise gerginleşmesi büzülme sonucudur.
