15 Mayıs Hava Şehitlerini Anma Günü

15 Mayıs Hava Şehitlerini Anma Günü, Türk havacılık tarihinde görevleri sırasında hayatını kaybeden hava şehitlerini anmak amacıyla her yıl 15 Mayıs tarihinde gerçekleştirilen anma günüdür. Türk Hava Kurumunun 1935 yılında aldığı kararla belirlenen bu tarih, Türk havacılığının ilk şehitleri başta olmak üzere görev sırasında hayatını kaybeden tüm havacıların hatırasını yaşatmak amacıyla düzenlenen törenlerle anılmaktadır.

Tarihsel Arka Plan

Türk havacılık tarihinin ilk şehitleri, 1914 yılında gerçekleştirilen “İstanbul–İskenderiye Hava Seyahati” sırasında meydana gelen uçak kazalarında hayatını kaybeden havacılardır. Bu sefer, Osmanlı Devleti’nin havacılık alanındaki varlığını göstermek amacıyla İstanbul’dan başlayarak Anadolu ve Orta Doğu üzerinden Mısır’a kadar uzanan bir uçuş olarak planlanmıştır.

Sefer kapsamında iki uçak görevlendirilmiştir. “Muavenet-i Milliye” adlı Bleriot uçağında Yüzbaşı Mehmet Fethi Bey ile rasıt Üsteğmen Sadık Bey yer almış, “Prens Celalettin” adlı Deperdussin uçağında ise Pilot Teğmen Nuri Bey ile rasıt Yüzbaşı İsmail Hakkı Bey görev almıştır. Uçaklar 8 Şubat 1914 tarihinde İstanbul’dan hareket etmiştir.

İlk uçak İstanbul’dan başlayarak Eskişehir, Afyonkarahisar, Konya, Tarsus, Halep, Humus, Beyrut ve Şam güzergâhını takip etmiş ve Şam’a ulaşmıştır. Ancak 27 Şubat 1914 tarihinde Şam’dan Kudüs’e uçuş sırasında meydana gelen teknik sorun nedeniyle uçak Taberiye Gölü yakınlarında düşmüş ve Yüzbaşı Mehmet Fethi Bey ile Üsteğmen Sadık Bey hayatını kaybetmiştir.

İkinci uçakta bulunan Pilot Teğmen Nuri Bey ile Yüzbaşı İsmail Hakkı Bey ise Humus üzerinden Şam’a ulaşmış ve arkadaşlarının cenaze törenine katılmıştır. Seferi sürdürmeye devam eden Nuri Bey, 11 Mart 1914 tarihinde Yafa’dan kalkışı sırasında uçağının denize düşmesi sonucu hayatını kaybetmiştir.

Bu kazalarda hayatını kaybeden üç havacı, Selahaddin Eyyubi Türbesi’nin yanında bulunan mezarlığa defnedilmiştir.

İlk Hava Şehitleri ve Anıt

Yüzbaşı Mehmet Fethi Bey, Üsteğmen Sadık Bey ve Teğmen Nuri Bey Türk havacılık tarihinin ilk hava şehitleri olarak kabul edilmektedir. Bu üç havacının anısına İstanbul’un Fatih ilçesindeki Saraçhane semtinde bir anıt yapılmıştır. Mimar Vedat Tek tarafından tasarlanan ve beyaz mermer ile bronzdan oluşan anıt yaklaşık 7,5 metre yüksekliğindedir.

Anıtta yer alan kırık sütun motifi, gerçekleştirilen hava seferinin tamamlanamamasını simgeleyen bir unsur olarak tasarlanmıştır.

Hava Şehitlerini Anma Gününün Ortaya Çıkışı

Türk havacılık tarihinde anma günü uygulaması 27 Ocak 1923 tarihinde meydana gelen bir kazadan sonra ortaya çıkmıştır. Kurtuluş Savaşı gazilerinden Tayyareci Binbaşı Fazıl, bir öğrencisi ile yaptığı uçuş sırasında uçağının motorunun durması sonucu meydana gelen kazada hayatını kaybetmiştir. Bu olaydan sonra 27 Ocak tarihi “Hava Şehitlerini Anma Günü” olarak kabul edilmiştir.

1926 yılından itibaren bu tarihte düzenli anma törenleri yapılmıştır. Ancak kış aylarında tören düzenlemenin güçlükleri nedeniyle tarih değişikliğine gidilmiştir. Türk Hava Kurumunun 1935 yılında aldığı karar doğrultusunda anma törenlerinin 15 Mayıs tarihinde yapılması kararlaştırılmıştır.

Bu tarihten sonra hava şehitleri her yıl 15 Mayıs günü düzenlenen törenlerle anılmaya başlanmıştır.

Anma Törenleri

15 Mayıs Hava Şehitlerini Anma Günü kapsamında Türkiye’nin çeşitli şehirlerinde ve yurt dışında anma törenleri düzenlenmektedir. Türkiye’deki törenlerin önemli merkezlerinden biri İstanbul’daki Edirnekapı Şehitliği’dir. Her yıl burada gerçekleştirilen törenlerde saygı duruşu yapılmakta, çelenk bırakılmakta ve şehitlerin kabirleri ziyaret edilmektedir.

Bu törenlere havacılık kuruluşlarının temsilcileri, pilotlar, sivil toplum kuruluşları, şehit aileleri ve çeşitli kurum temsilcileri katılmaktadır.

Anma faaliyetleri yalnızca Türkiye ile sınırlı değildir. Türk havacılık tarihinin ilk şehitlerinin mezarlarının bulunduğu Şam’daki Türk Havacılık Şehitliği’nde de anma törenleri gerçekleştirilmektedir. Bu törenlerde Kur’an okunmakta ve dualar edilmektedir.

Türk Havacılık Tarihinde Hava Şehitleri

1914 yılında verilen ilk hava şehitlerinden sonra Türk havacılık tarihinde görev sırasında hayatını kaybeden çok sayıda personel bulunmaktadır. Türk Hava Kuvvetleri personeli arasında subaylar, astsubaylar, öğrenciler ve sivil personelden oluşan çok sayıda havacı görev sırasında hayatını kaybetmiştir.

Bu kayıplar, havacılık faaliyetleri sırasında meydana gelen uçak kazaları, eğitim uçuşları ve askeri operasyonlar sırasında gerçekleşmiştir.

Şehitlikler

Türk havacılık tarihinin ilk şehitlerinin mezarları Suriye’nin başkenti Şam’da, Selahaddin Eyyubi Türbesi’nin yanında bulunan mezarlıkta yer almaktadır.

Türkiye’de ise hava şehitleri için Edirnekapı Şehitliği’nde bir hava şehitliği bulunmaktadır ve anma törenleri bu alanda da gerçekleştirilmektedir.