996 Çalışma Kültürü

996 çalışma kültürü, özellikle Çin'in teknoloji sektöründe yaygınlaşan ve haftada altı gün sabah 09.00'dan akşam 21.00'e kadar süren çalışma düzenini ifade eden bir kavramdır. Bu sistemde çalışanlar, günde 12 saat ve haftada toplam 72 saatlik bir mesai programına tabi tutulmaktadır. Teknolojik gelişimin ve ekonomik büyümenin hızlandığı dönemlerde bir norm haline gelen bu uygulama, çalışanların özel hayatlarını kısıtlaması ve sağlık sorunlarına yol açması nedeniyle eleştirilere maruz kalmıştır.

Kökeni ve Ortaya Çıkışı

996 çalışma sisteminin kökeni, Çin'in kentsel bölgelerinde hızla büyüyen ekonomi ve özellikle teknoloji sektöründeki yoğun iş gücü taleplerine dayanmaktadır. Bu kavram, başlangıçta teknoloji devleri ve start-up ekosisteminde, küresel rekabetin gerisinde kalmamak ve ekonomik büyümeyi sürdürülebilir kılmak amacıyla gayriresmi bir standart olarak ortaya çıkmıştır. Çin'in son yıllardaki teknolojik atılım süreciyle paralel olarak gelişen bu kültür, zamanla Çin toplumunda "hızlı tempolu yaşam" ve "başarıya giden yol" ile özdeşleştirilmiştir. Sektör temsilcileri, bu yoğun temponun Çin'in dünyanın en büyük teknoloji güçlerinden biri haline gelmesindeki temel itici güçlerden biri olduğunu savunmaktadır.

Kültürün geniş kitlelerce tanınması ve tartışılması, Alibaba Group'un kurucusu Jack Ma gibi iş insanlarının bu sistemi kamuoyu önünde açıkça desteklemesiyle ivme kazanmıştır. Ma, 2019 yılında yaptığı açıklamalarda, gençlerin bu tempoda çalışabilmesini bir "nimet" ve ayrıcalık olarak nitelendirmiş, çalışmadan elde edilen başarının mümkün olmadığını belirterek 996 sistemini kurumsal başarının bir gerekliliği olarak sunmuştur.^【1】

Sistemin kökenindeki toplumsal ve ideolojik altyapıda, yoğun çalışma disiplininin bir özveri biçimi olarak görülmesi yatmaktadır. Bazı dini ve sosyal perspektiflerden bakıldığında, 996 çalışma düzeni Çin’deki çalışma ahlakının bir yansıması olarak değerlendirilmiş; bireylerin kendilerini işlerine adayarak toplumsal kalkınmaya katkı sağlamaları beklenmiştir. Ancak bu beklenti zamanla, özellikle genç çalışanlar arasında, sistemin "insan haklarını göz ardı eden bir sömürü düzeni" olduğu eleştirilerini beraberinde getirmiş ve GitHub gibi platformlarda "996.ICU" (996 çalışırsan yoğun bakıma düşersin) sloganıyla bir muhalefet dalgasının oluşmasına yol açmıştır.

Hukuki Düzenlemeler ve Devlet Müdahalesi

Çin'deki mevcut iş kanunlarına göre, standart çalışma süresi günde en fazla sekiz saat ve haftada ortalama 44 saat olarak sınırlandırılmıştır. Mevzuat, işverenlerin operasyonel ihtiyaçlar doğrultusunda çalışma sürelerini uzatabilmesine izin verse de bu durumun günde bir saati, istisnai durumlarda ise günde üç saati ve ayda toplam 36 saati geçmemesi gerektiğini hükme bağlamıştır. Ancak 996 sistemi, haftalık 72 saati bulan yapısıyla bu yasal sınırları doğrudan ihlal etmektedir.

2021 yılında Çin Yüksek Mahkemesi ve İnsan Kaynakları ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 996 sistemine karşı net bir tavır alarak bu uygulamanın yasa dışı olduğunu resmen ilan etmiştir. Yetkililer tarafından yayınlanan kapsamlı bir raporda, teknoloji sektöründen nakliye sektörüne kadar farklı alanlarda yaşanan 10 spesifik mahkeme kararı detaylandırılmıştır.^【2】 Mahkeme, "maksimum çalışma süresi sınırının aşılmasının geçersiz olduğunu" vurgulayarak işçilerin dinlenme ve tatil haklarının anayasal bir güvence altında olduğunu hatırlatmıştır.^【3】

Devletin bu müdahalesi, aynı zamanda teknoloji devleri üzerindeki denetimlerin arttığı bir düzenleme dalgasının parçası olarak görülmektedir. Hükümet sözcüleri, ekonomik büyümenin çalışanların sağlığı ve refahı pahasına sürdürülemeyeceğini belirterek şirketlerin verimlilik yerine insan odaklı bir yönetim anlayışına geçmeleri gerektiğini ifade etmiştir. Bu doğrultuda, mahkemeler ve çalışma kurulları, iş sözleşmelerine eklenen "fazla mesai ücretinden feragat" gibi maddelerin hukuksuz olduğunu ve şirketlerin çalışanlarına karşı olan tazminat yükümlülüklerinden kaçınamayacaklarını karara bağlamıştır.

Küresel Etkiler ve Silikon Vadisi Trendi

Çin’e özgü bir uygulama olarak ortaya çıkan 996 çalışma kültürü, özellikle 2025 yılı itibarıyla Silikon Vadisi’ndeki teknoloji liderleri ve girişimciler arasında ilgi odağı haline gelmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki teknoloji sektörü, uzun yıllar boyunca esnek çalışma saatleri, ofis içi imkanlar ve iş-yaşam dengesi gibi "çalışan dostu" ideallerle anılmış olsa da; artan küresel rekabet ve yapay zeka (AI) alanındaki hızlı yarış bu anlayışın değişmesine neden olmuştur. Günümüzde pek çok teknoloji yöneticisi, Çinli rakiplerinin yakaladığı hızı ve verimliliği, bu "sert çekirdekli" (hard-core) çalışma temposuna bağlamakta ve benzer bir disiplini kendi şirketlerinde de uygulamayı tartışmaktadır.

Silikon Vadisi’ndeki bu değişimde, Elon Musk gibi liderlerin iş yerinde yoğun çalışmayı teşvik eden yaklaşımlarının etkisi bulunmaktadır. Özellikle büyük çaplı işten çıkarmaların yaşandığı ve faiz oranlarının yükseldiği ekonomik dönemlerde, teknoloji çalışanları kendilerini geçmişe oranla güvensiz hissetmekte, bu da yönetimden gelen "daha fazla çalışma" baskısının kabul görmesine zemin hazırlamaktadır.

Bu kültürel kayma, Silikon Vadisi’nin tarihsel dinamiklerini ve demografik yapısını da tehdit etmektedir. Akademisyenlerin ve sektör gözlemcilerinin belirttiği üzere, 996 benzeri aralıksız çalışma programları, bakım sorumluluğu olan ebeveynler veya dış sorumlulukları bulunan bireyler için sürdürülebilir değildir. Bu durumun, zaten homojen bir yapıda olan teknoloji sektöründe çeşitliliği azaltarak, sadece bu tempoyu kaldırabilecek belirli bir kesimin dışındakileri dışlama riski taşıdığı vurgulanmaktadır. Buna rağmen, yapay zeka yatırımlarının yarattığı ekonomik potansiyel ve "büyük bir fikrin parçası olma" motivasyonu, çalışanları bu acımasız tempoda kalmaya ve küresel çapta yayılan bu yeni normun bir parçası olmaya itmektedir.

Eleştiriler ve Toplumsal Etkiler

996 kültürü, çalışanlar arasında fiziksel ve ruhsal sağlık sorunlarına yol açtığı gerekçesiyle yoğun tepki toplamıştır. Sosyal medyada "996.ICU" (996 çalış, yoğun bakımda bitir) gibi platformlar üzerinden örgütlenen çalışanlar, bu düzenin özel hayatı imkansız kıldığını ve adaletsiz bir sömürü düzeni yarattığını belirtmişlerdir. Özellikle 2021 yılında Pinduoduo firmasında çalışan iki gencin kısa aralıklarla ölmesi ve bir yemek kuryesinin ödenmeyen maaşları nedeniyle kendisini yakması gibi olaylar, kamuoyundaki öfkeyi kritik bir noktaya taşımıştır.^【4】 Uzmanlar, bu sistemin bakım verme yükümlülüğü olanları dışladığını ve sektördeki demografik homojenliği (genç ve erkek ağırlıklı yapı) pekiştirdiğini ifade etmektedir.^【5】