ABD'nin Yeni Gazze Planı

Yeni Gazze Planı, ABD yönetimi tarafından 2026 yılı Ocak ayında kamuoyuna açıklanan ve Gazze Şeridi’nin savaş sonrası dönemde yeniden inşası ile ekonomik olarak yeniden yapılandırılmasını öngören bir kalkınma ve yeniden imar tasarımıdır. Plan, İsviçre’nin Davos kentinde düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu kapsamında duyurulmuştur. Tasarım, ABD Başkanı Donald Trump’ın girişimiyle oluşturulan yapı içinde geliştirilmiş ve kamuoyuna Jared Kushner tarafından sunulmuştur.

Ortaya Çıkış Bağlamı

Gazze Şeridi, İsrail’in askeri operasyonları sonucunda geniş çaplı yıkıma uğramış; konut alanları, altyapı tesisleri ve temel hizmetler büyük ölçüde kullanılamaz hale gelmiştir. Savaşın ardından Gazze’nin geleceğine ilişkin uluslararası düzeyde çeşitli yeniden inşa senaryoları gündeme gelmiştir. Yeni Gazze Planı, bu bağlamda ABD tarafından geliştirilen ve bölgenin fiziksel, ekonomik ve mekânsal olarak yeniden düzenlenmesini hedefleyen bir girişimdir.

Planın Sunumu ve Kurumsal Çerçevesi

Davos Açıklaması

Plan, 2026 Ocak ayında Davos’ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu sırasında kamuoyuna açıklanmıştır. Sunumda Gazze’nin savaş sonrası dönemde tamamen yeniden yapılandırılacağı, bölgenin ekonomik olarak dönüştürüleceği ve yeni yatırım alanları oluşturulacağı ifade edilmiştir. Sunum, uluslararası yatırımcılar ve hükümet temsilcilerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir.

Jared Kushner’in Rolü

Planın ana çerçevesi Jared Kushner tarafından tanıtılmıştır. Kushner, Gazze’nin “yeniden tasarlanması” gerektiğini belirtmiş; mevcut yerleşim yapısının yerine yeni kentsel alanlar, ekonomik bölgeler ve ticaret merkezleri kurulmasının öngörüldüğünü ifade etmiştir. Sunumda Gazze’nin coğrafi olarak yeniden düzenleneceği açık biçimde ortaya konmuştur.

Planın İçeriği

Mekânsal Yeniden Yapılanma

Plan kapsamında Gazze Şeridi’nin farklı bölgelerinin belirli işlevlere göre yeniden düzenlenmesi öngörülmüştür. Kıyı hattında turizm ve ticaret alanları, iç bölgelerde sanayi ve lojistik merkezleri, belirli alanlarda ise yeni konut projeleri planlanmıştır. Yeniden inşa sürecinin güneyden kuzeye doğru aşamalı biçimde ilerlemesi hedeflenmiştir.

Ekonomik Model ve Finansman

Planın ekonomik boyutunda milyarlarca dolarlık uluslararası yatırım öngörülmüştür. Yeniden inşa sürecinin özel sektör yatırımları ve dış finansmanla yürütülmesi planlanmıştır. Gazze’nin uzun vadede bölgesel bir ticaret ve yatırım merkezi haline getirilmesi hedeflenmiştir. Plan, kalkınma ve büyüme söylemi üzerinden yapılandırılmıştır.

Güvenlik Şartları

Planın uygulanabilirliği, güvenliğin sağlanmasına bağlanmıştır. Açıklamalarda, silahlı grupların etkisiz hale getirilmesi ve bölgenin askeri kontrol altına alınması gerekliliği vurgulanmıştır. Güvenlik koşulları, ekonomik faaliyetlerin ve yeniden inşa sürecinin ön şartı olarak tanımlanmıştır.

Filistinlilerin Konumu

Yerel Katılım Meselesi

Planın hazırlanma ve sunum sürecinde Gazze’de yaşayan Filistinlilerin veya Filistinli siyasi yapıların doğrudan sürece dahil edildiğine dair bir bilgi yer almamaktadır. Karar alma mekanizmalarında yerel temsilin bulunmadığı görülmektedir. Bu durum planın meşruiyeti ve uygulanabilirliği açısından tartışma konusu olmuştur.

Mülkiyet ve Yerinden Edilme

Planın kamuoyuna yansıyan bölümlerinde Filistinlilerin mülkiyet haklarına, yerinden edilen nüfusun statüsüne veya geri dönüş süreçlerine ilişkin ayrıntılı düzenlemeler yer almamıştır. Gazze’deki mevcut mülkiyet yapısının nasıl ele alınacağı açık biçimde tanımlanmamıştır.

Uluslararası Tepkiler

Avrupa Ülkeleri

Planın açıklanmasının ardından bazı Avrupa ülkeleri, Filistinlilerin Gazze’nin yeniden inşa sürecine dahil edilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Almanya, yeniden inşa planlarının Filistinlilerin katılımı olmadan sürdürülebilir olmayacağını ifade etmiştir.

Uluslararası Medya ve Kamuoyu

Plan, uluslararası basında farklı açılardan ele alınmıştır. Özellikle planın Filistinlilerin siyasi haklarını, egemenlik taleplerini ve mülkiyet haklarını dışarıda bıraktığı yönünde değerlendirmeler yapılmıştır. Gazze’nin bir yatırım ve kalkınma alanı olarak ele alınmasının, bölgenin siyasi gerçekliğini göz ardı ettiği yönünde yorumlar öne çıkmıştır.

Tartışmalar ve Eleştiriler

Yeni Gazze Planı, Gazze’nin geleceğinin Filistinlilerin rızası olmaksızın yeniden şekillendirildiği gerekçesiyle eleştirilmiştir. Planın, insani ve siyasi boyutlardan ziyade ekonomik ve mekânsal dönüşüme odaklandığı değerlendirilmiştir. Gazze’nin yeniden inşasının, siyasi çözümden bağımsız ele alınmasının bölgedeki temel sorunları çözmeyeceği yönünde görüşler dile getirilmiştir.