Ana YazarMuhanned Ömer SALİHOĞLU13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0002-4551-705X

Açlık grevi veya ölüm orucu siyasi bir protesto eylemi veya vicdani bir duruş olarak bir veya daha fazla kişinin genellikle devlet veya güçlü bir iradenin yaptığı yanlışı düzeltmesi, bir adaletsizliği gidermesi veya ahlaki bir borcu ödemesi için yiyecekten, bazı durumlarda da sıvıdan, gönüllü olarak uzak durmasıdır. Şiddet içermeyen bir direniş yöntemi olarak modern zamanlarda genellikle siyasi mahkûmlar, tutuklu göçmenler, aktivistler ve sivil haklar savunucuları tarafından yerine getirilmektedir. Bu protesto eylemi ahlaki bir ilke olarak kapıya gelen veya alıkonulmuş bir insanın ölmesine izin vermeyi onursuzluk kabul eden evrensel misafirperverlik ilkesinden güç almaktadır.Adaletin olmadığı ülkelerde devlet ile birey arasındaki güç dengesizliği belirgin hale gelmektedir. Bu dengesizliği göstermek, eleştirmek ve düzeltmek için açlık grevleri önemli bir rol oynamaktadır. Açlık grevi aynı zamanda haksız yasalara veya politikalara karşı vicdani bir itiraz biçimidir. Bireyler, hükümetin veya belirli bir kurumun uyguladığı haksız politikalara karşı sessiz kalmayı reddederler ve bu eylem biçimiyle seslerini duyururlar (Sevinç, 2002: 112-114). Açlık grevi, tarih boyunca birçok önemli dini, siyasi veya sivil şahıs tarafından başvurulan ve genellikle bir haksızlığı gidermek, başkalarına duyurmak veya kamuoyu oluşturmak adına mütecaviz bir gücün veya devletin onurunu zedelemeyi amaçlayan son çare olarak başvurulan bir eylemdir. 20. yüzyılda Mahatma Gandhi, Nelson Mandela ve Martin Luther King Jr. gibi birçok önemli lider, evrensel oy hakkını savunan süfrajetler ve İrlanda Sivil Savaşında İrlandalı mahkûmlar (1922-23) açlık grevine başvurmuşlardır. Uzun süreli katı veya sıvı yiyecek alımının kesilmesi, dehidrasyon, elektrolit dengesizliği, kas kaybı, organ yetmezliği gibi ciddi sağlık sorunlarına ve sonlandırılmadığında ölüme yol açabilmektedir (Delmas, 2023: 851).Açlık grevinin en çarpıcı örneklerinden biri, Filistinli mahkûmların İsrail hapishanelerindeki mücadelesidir (Farraj, 2023). Şubat 2012’de, İsrail hapishanelerinde bulunan yaklaşık 1800 Filistinli mahkûm, idari gözaltı politikası ve kötü muameleleri protesto etmek için toplu bir açlık grevine girmiştir (UN, 2012). 2023 yılı itibariyle İsrail hapishanelerinde 5000 civarındaki Filistinli mahkûmdan 1200’ünün herhangi bir suçlama veya yargılama olmaksızın idari gözaltında tutulduğu kaydedilmiştir (Majed & Semerci, 2023). ADDAMEER, İsrail hapishanelerinde Filistinlilere yönelik fiziksel istismar, uykusuz bırakma, uzun süreli ve aşırı fiziksel kısıtlamalar, acı verici stres pozisyonları ve tutuklular ile ailelerine yönelik fiziksel ve cinsel saldırı tehditleri gibi yaygın insan hakları ihlallerini belgelemektedir【1】. Aşırı hücre hapsi uygulaması sonucunda mahkumlarda ağır travma, psikoz ve intihar vakalarının görüldüğü bilinmektedir (ADDAMEER, 2025).Filistinli mahkûmların, İsrail’in hapishanelerde uyguladığı kantin yasağı, avukat ve aile yakınlarına uygulanan ziyaretçi yasağı, mahkûm ve ziyaretçi yakınlarının soyularak aranması, açık görüşlerde kelepçe takılması, sağlık hizmeti verilmemesi, eğitim hakkının engellenmesi, hücrelerin gün aşırı aranması gibi toplu cezalandırmaların kaldırılması için açlık grevine başvurdukları bilinmektedir.Okuma ÖnerileriWMA (1991). WMA Declaration of Malta on Hunger Strikers. Erişim Tarihi: 05.01.2025, https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of-malta-on-hunger-strikers/.