Ana YazarHatice Feyzanur CÖRGÜLÜOĞLU13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0009-0000-6902-9731

İdari gözaltı, “yürütme organı tarafından başlatılan, ilgili kişiye karşı cezai bir suçlama yöneltilmeksizin kişinin özgürlüğünden mahrum bırakılması işlemi” olarak tanımlanmaktadır. Bu doğrultuda idari gözaltı, silahlı çatışmalarda güvenlik nedenleriyle, çatışma dışı durumlarda ise gerekli kriterlerin karşılanması koşuluyla devlet güvenliğini veya kamu düzenini korumak amacıyla uygulanabilen istisnai bir tedbirdir (Pejic, 2005: 375-376). 4. Cenevre Sözleşmesi, bir işgal durumunda işgalci gücün idari gözaltıya yalnızca “zorunlu güvenlik nedenleriyle” (ICRC, 1949: m. 78) başvurabileceğini belirterek prosedürün istisnailiğini ortaya koymaktadır.【1】 Ayrıca idari gözaltı uygulamasının şartlarını ortadan kaldıran nedenler görüldüğünde, bunun hemen sona erdirilmesi gerekmektedir (ICRC, 1949: m. 123). Dolayısıyla uluslararası hukukta tedbirin uygulanabilirliğine ilişkin çeşitli parametreler geliştirilmiştir (bkz. Pejic, 2005: 380 vd.).İsrail işgal güçleri, 1967’de Filistin topraklarının işgalinin başlamasından bu yana Filistinli sivillere karşı idari gözaltı prosedürünü uygulamaktadır. Bu tedbir, İsrail tarafından uluslararası hukukça belirlenen katı parametreler ihlal edilerek rutin hale getirilmiştir. 1967’den sonra İsrail yetkilileri, suçlama ya da yargılama olmaksızın yenilenebilir gözaltı emirleriyle aralarında çocukların da bulunduğu binlerce Filistinliyi hapsetmek için idari gözaltına başvurmuştur. İsrail’in bu tedbiri Filistinlilere karşı sistematik bir biçimde uygulaması, prosedürün olağanüstü ve seçici bir güvenlik önlemi olarak değil, Filistinlilere zulmetmek için bir araç olarak kullandığını göstermektedir (Amnesty International, 2022: 31). Mahkûmlara Destek ve İnsan Hakları Derneği’nin (ADDAMEER’in) raporuna göre İsrail, yeni emirler ve yenileme emirleri de dâhil olmak üzere yalnızca 2022 yılı boyunca 2.409 idari gözaltı kararı vermiştir (ADDAMEER, 2023).【2】Ekim 2023 saldırılarından bu yana ise İsrail’in Filistinlilere yönelik sistematik idari gözaltı uygulaması daha da kötüleşmiştir. İsrail Cezaevi Servisi tarafından yayınlanan rakamlara göre Nisan 2024 itibariyle İsrail hapishanelerinde ve gözaltı merkezlerinde 9.312 “güvenlik mahkûmu” bulunmaktadır. Bunlardan 2.071’i hükümlü, 2.731’i tutuklu, 3.661’i idari tutuklu ve 849’u “yasa dışı savaşçı” olarak sınıflandırılmıştır (HAMOKED, 2024). Sadece 8-31 Ekim tarihleri arasında Batı Şeria’da 145’i kadın, 55’i çocuk ve 17’si gazeteci olmak üzere 1.760 Filistinli gözaltına alınmış ve 872 idari gözaltı kararı verilmiştir. Bu gözaltılardan ölüm vakaları da rapor edilmiştir (Human Rights Council, 2024; 13, 76, 79). Serbest bırakılanların ve insan hakları avukatlarının ifadelerinin yanı sıra elde edilen video görüntüleri ve resimler, tutukluların işkence ve diğer kötü muamele türlerine maruz bırakıldığını göstermiştir (Amnesty International, 2023; Human Rights Council, 2024; 13, 76-78).【3】 İdari gözaltı, işgal makamları tarafından verilen ve en fazla altı ay süreyle geçerli olan ancak sınırsız sayıda yenilenebilen askeri emirler aracılığıyla uygulanmaktadır. İsrail ilgili kişileri, kendilerine veya avukatlarına açıklanamayan gizli delillere dayanarak alıkoyduğunu ileri sürmektedir. Bu da aralarında çocukların da bulunduğu【4】 binlerce Filistinlinin hangi suçlamayla karşı karşıya olduklarını öğrenemeden yıllarca cezaevinde kalabilecekleri anlamına gelmektedir. Hakeza 1967’den bu yana İsrail bu emirleri sıklıkla, binlerce Filistinliyi aylarca ve bazen yıllarca hapsetmek için kullanmıştır (Amnesty International, 2022: 240-241). Sonuç olarak İsrail, tüm bu uygulamalarıyla adil yargılanma hakkı başta olmak üzere yaşam hakkı, işkence ve kötü muamele yasağı, kişi özgürlüğü ve güvenliği gibi uluslararası hukuk tarafından korunan birçok insan hakkını açık bir biçimde ihlal etmektedir.Okuma ÖnerileriAyoub, Nizar (2024). “Systematic Revenge: Israel’s “Administrative Detention” Policy Since 7 October”. Arap Center for Research and Policy Studies. Erişim Tarihi: 09.05.2024, https://www.dohainstitute.org/en/Lists/ACRPS-PDFDocumentLibrary/systematic-revenge-israel-administrative-detention-policy-since-7-october.pdf.Kamadan, Yusuf Sami (2023). “İsrail’de Hukuksuzluğun Yasalaşmış Hali: İdari Gözaltı”. GZT. Erişim Tarihi: 27.04.2024, https://www.gzt.com/mecra/israilde-hukuksuzlugun-yasalasmis-hali-idr-gozalti-3770984.