Ana YazarAbdulkadir PEKEL13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-1696-6075

İnsan hakları, herkesin sadece insan olmaktan dolayı sahip olduğu haklar olarak tanımlanmaktadır. Bu tanım gereği insan haklarının en önemli özelliği evrensel olmasıdır. Evrensellik, nerede ya da ne zaman yaşarsa yaşasın tüm insanların belli haklara sahip olması anlamına gelir.Filistin topraklarında, özellikle Ekim 2023 ile Gazze’de yaşananlar insan haklarının evrenselliğine gölge düşürmüştür. Yaşama hakkı, işkence yasağı, keyfi tutuklama yasağı, vücut dokunulmazlığı ve asgari beslenme gibi en temel haklar İsrail tarafından ağır biçimde ihlal edilmiştir. Ancak bu ihlallere karşı uluslararası toplumun tepkisi【1】 yeterli düzeyde olmamıştır.Bu durum, siyasi ve ekonomik çıkarları söz konusu olduğunda insan haklarını gerekçe göstererek başka ülkelere müdahale eden devletlerin, çıkarlarına ters düştüğünde insan hakları ihlallerine göz yumduğunu göstermektedir. Özellikle ABD’nin, BM Güvenlik Konseyi nezdinde pek çok girişimi veto yoluyla engellemesi bunun en açık göstergesidir. Yine ABD başka ülkelerdeki ifade özgürlüğü ihlallerine karşı olduğunu bildiren açıklamalar yaparken, Gazze Soykırımı’na karşı üniversite öğrencilerinin barışçıl protestolarını bile sert bir biçimde bastırmış【2】 ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 19. ve 20. maddelerinde belirtilen ifade özgürlüğü ve toplanma haklarını ihlal etmiştir. BM Eğitim Hakkı Özel Raportörü Farida Shaheed, bu haklarını kullanan öğrencilere yönelik polis şiddetinden derin bir endişe duyduğunu belirtmiştir (OHCHR, 2024). Aynı şekilde İnsan Hakları Konseyi 55/28 sayılı kararında, Gazze’de insan haklarının korunmasına yönelik barışçıl protestoların ölçüsüz bir şekilde kısıtlanmasını, devletlerin uluslararası hukuk çerçevesindeki yükümlülüklerine aykırı bulmuştur (HRC, 2024: 37).Filistin toprakları hukuksuz bir işgal altındadır ve bu işgal, başta kendi kaderini tayin hakkı olmak üzere Filistinlilerin tüm haklarını etkilemektedir (HRC, 2024a: 2). Söz konusu insan hakları ihlallerinin bir kısmı, aynı zamanda soykırım, savaş suçu ve insanlığa karşı suç teşkil eden fiillerden【3】 oluşmaktadır. Ekim 2023‘ten itibaren İsrail’in Gazze’de başlattığı ağır askeri saldırılar bu çerçevede değerlendirilmektedir. Nitekim Ekim 2023 sonrası İsrail’in Gazze’deki eylemleri Uluslararası Ceza Mahkemesi’nce 1998 tarihli Roma Statüsü çerçevesinde soruşturulmuştur. Ayrıca Güney Afrika’nın girişimiyle İsrail’in Gazze’deki soykırımdan sorumluluğu Uluslararası Adalet Divanı tarafından 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi çerçevesinde incelenmiştir.İsrail’in işgal süreci boyunca işlediği diğer insan hakları ihlalleri de çok ağır bazı fiilleri kapsamakta ve Filistinliler için günlük hayatı yaşanmaz hale getirmektedir. Uluslararası Adalet Divanı tarafından işgalin hukuki sonuçlarına ilişkin bir danışma görüşü verilmesi için açılan oturumlarda, Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International) Genel Sekreteri Agnès Callamard şu ifadeleri kullanmıştır: “Filistinliler, 56 yıldır İsrail’in acımasız işgali altında tutsak ve baskı altında yaşamaktadır. Sistematik ayrımcılığa maruz kalmaktadırlar. İsrailli yetkililer, Filistinlilerin hareket etme, geçimlerini sağlama, eğitim ve mesleki hedeflerini gerçekleştirme, iyi bir yaşam kalitesinden yararlanma haklarını kısıtlamakta【4】 ve kendi topraklarına ve doğal kaynaklarına erişimlerini engellemek suretiyle günlük yaşamlarını her yönüyle kontrol altında tutmaktadır” (Amnesty International, 2024). Uluslararası İnsan Hakları İzleme Örgütünün (Human Rights Watch) işgalin 50. yılında yaptığı açıklamada insan hakları ve insancıl hukuka dair İsrail’in başlıca ihlallerinin -en az- şu beş kategori altında toplanabileceği belirtilmektedir: hukuksuz infazlar, zorla yerinden etme, keyfi istismarcı tutuklama【5】, Gazze Şeridi’nin kapatılması ve hareket kısıtlamasına yönelik diğer tedbirler, Filistinlilere yönelik ayrımcı politikalara【6】 eşlik eden Filistin’de yasa dışı yerleşim (gasp birimleri) geliştirme politikası (Human Rights Watch, 2017).Tüm bu olumsuzluklar yaşanırken İsrail, insan haklarının korunmasına yönelik hiçbir uluslararası denetim mekanizmasını kabul etmemiştir. Bu durum, İsrail’in denetimin sonuçlarından çekindiğini ve fiillerinin uluslararası insan hakları hukukunu ihlal ettiğini bildiğini de göstermektedir.Okuma ÖnerileriKayhan, Ali Kerem & Karaoğlu, Ali Osman (2023). Uluslararası Hukukta Filistin Meselesi. Ankara: Adalet Yayınları.Shafir, Gershon (2017). A Half Century of Occupation: Israel, Palestine, and the World’s Most Intractable Conflict. Oakland: University of California Press.Yücel, Özlem (2018). Filistin’de İsrail’in İnsan Hakları İhlalleri ve Türkiye. Ortadoğu Etütleri, 10 (1). 40-61.