Ana YazarHilal YILMAZ ÖZTÜRK13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0003-3694-5308

Hareket kısıtlaması, başta BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 13. maddesi (Universal Declaration of Human Rights, 1948) olmak üzere uluslararası hukuk kurallarıyla güvence altına alınan hareket özgürlüğünün hukuka aykırı bir şekilde sınırlandırılması veya engellenmesi anlamına gelmektedir. İsrail hukuku hiçe sayarak gasp ettiği Filistin topraklarında birbirinden izole etme politikasını uyguladığı Batı Şeria ile Gazze Şeridi arasında Filistinlilerin diğer ülkelere ve hatta kendi içinde hareket özgürlüklerini kısıtlamaktadır. Bu kısıtlamalar, İsrail işgalciliği rejimine hizmet etme amacına matuf etkili bir araç olarak kullanılmaktadır (B’TSELEM, 2017). Hareket kısıtlamaları Filistinlilerin günlük yaşamlarını büyük ölçüde etkileyerek sosyal ve ekonomik hayatlarını sekteye uğratmaktadır. Ancak bununla da sınırlı kalmayarak çok daha vahim bir araca dönüşmekte soykırım suçunun bir izdüşümü veya uygulama biçimi olarak (Albenese, 2024: 5) kendisini göstermektedir.İsrail, Filistinlilerin hareketlerini kısıtlamak amacıyla birçok fiziki ve hukuki yöntem kullanmaktadır. Çok kaba bir biçimde yollara moloz, toprak ve kaya gibi malzemeler dökerek ya da yol üzerinde hendekler kazarak bu engellemeleri yapabildiği gibi daha sistematik bir biçimde beton bloklarla, yol bariyerleri ve toprak duvarlarla da kısıtlama yapmaktadır【1】. Aynı şekilde İsrail askerleri tarafından keyfi bir biçimde açılıp kapanan metal bariyerler, Filistinlileri kısıtlamak ya da İsraillilerin geçişini kolaylaştırmak için oluşturulan tüneller, geçici ve/veya kalıcı kontrol noktaları da bu kısıtlamalar arasında yer almaktadır. BM İnsani Yardım Koordinasyon Ofisinin (OCHA) verilerine göre, Kudüs’ün doğusu, el-Halil ve Batı Şeria’da Filistinlileri devamlı veya aralıklı olarak denetleyen, kısıtlayan ve takip eden toplam 793 hareket engelleyici unsur bulunmaktadır. Söz konusu engeller arasında: 89 kontrol noktası, 149 kısmi kontrol noktası, 158 toprak yığını, 196 yol kapısı, 104 yol barikatı, bariyer ve hendek gibi çok sayıda farklı unsur yer almaktadır (OCHA, 2024: 1,3). BM Genel Kurulunun “İsrail’in Doğu Kudüs de dahil Olmak Üzere İşgal Altındaki Filistin Topraklarında Filistin Halkının İnsan Haklarını Etkileyen Uygulamaları” başlıklı raporu durumun vehametini göstermektedir (UN, 2024: 64, 204).İsrail, hukuki engelleme girişimleri ile de Filistinlilerin hareket özgürlüğünü engellemektedir. Terörizm veya sadakat ihlali bahanesiyle Filistinlilere ceza vermekte, onların vatandaşlık veya kalıcı oturma statülerini iptal ederek ülkelerine dönmelerini engellenmektedir (UN, 2023: 16, 59). Ayrıca özel olarak tasarlanmış bir ayrımcı izin rejimi ile de Filistinlilerin hareket özgürlüğüne müdahale edilmektedir. Gazze Şeridi, Batı Şeria ve Kudüs’ün doğusu arasında gidiş gelişler ancak geçerli bir mazeretin varlığı hâlinde ve İsrail’in izni ile mümkündür. İsrail, söz konusu izin taleplerini son derece keyfi şekilde değerlendirmekte ve çoğunlukla geçişe izin vermemektedir (B’TSELEM, 2017). Öyle ki iznin alınabilmesi için gerekli olan belgelerin tümü Arapçaya çevrilmediğinden Filistinlilerin bu izne erişimi daha baştan zorlaştırılmaktadır【2】 (Human Rights Council, 2016: 4, 15).Hareket kısıtlaması, bizzat hareket özgürlüğünü ihlal etmenin yanı sıra diğer birçok temel insan hakkının kullanılmasını da engellemektedir. Örneğin çalışma, yeterli yaşam standartlarına sahip olma, eğitim ve sağlık gibi haklar çiğnenmektedir【3】. Böylece İsrail, Filistinlileri nesiller boyunca yaşadıkları toprakları terk etmeye mecbur bırakmakta, onları zorla yerinden etmenin yeni bir yöntemini uygulamaktadır (UN, 2023). Aynı şekilde Filistinlilerin Kudüs’te bulunan ve İslam dini için kutsal olan mekânlara ve ibadet alanlarına erişimini, bilhassa kutsal günlerde, kontrol noktaları ve yasak alan uygulamaları ile engelleyerek din ve ibadet özgürlüklerini de ihlâl etmektedir (ESC, 2019: 12, 70; Human Rights Council, 2013: 14, 60). Yine İsrail makamları, mezkûr uygulamaları ile faklı bölgelerde yaşayan Filistinli ailelerin bir araya gelmesini engelleyerek aile bütünlüğünü bozmakta【4】 ve insan hakları çerçevesinde koruma altına alınan özel hayata yönelik çok sayıda ihlal gerçekleştirmektedir (Human Rights Council, 2021: 10-11, 44 vd.; UN, 2020: 10, 27).