Ana YazarFaruk TAŞCI13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0001-6514-7116

İnsani yardım, kriz anlarında insan onurunu esas alarak hayat kurtarmayı ve zorlukları hafifletmeyi amaçlayan bir kavramdır (TİKA, 2022: 173). İnsani yardımların temelinde insanlık, tarafsızlık ve güçlendirme ilkeleri bulunur; insan haklarına saygı, ayrım gözetmeme ve yerel kapasitenin desteklenmesi bu ilkelerin özünü oluşturur (Kızılay, 2021: 191-192). Böyle bir çerçevede Filistin’de insani yardım başlı başına önem kazanmaktadır. Zira özelde Gazze ve genelde Filistin’deki “zor durum”, insani yardımı zorunlu kılmaktadır.Öncelikle; Filistin’de nüfus yoğunluğu ciddi bir zorluktur. Gazze’de 2,2 milyon kişi sadece 365 km²’lik bir alanda yaşamaktadır. Nüfus yoğunluğu artış göstermekte; Gazze’de 2018’de 5374 olan yoğunluk 2022’de 6019’a, Batı Şeria’da ise 522’den 569’a yükselmiştir. Bu durum, baskı ve sınırlandırmalarla birleşince yaşam koşullarını daha da zorlaştırmaktadır (Uzuntaş vd., 2024: 14, 16, 19).Filistin’e yönelik insani yardım ihtiyacının bir nedeni de ablukanın varlığıdır. Filistin, 1948’den bu yana siyonist işgal rejiminin ablukası altındadır. 2006’da Hamas’ın seçim zaferinden sonra【1】 Gazze kara ve denizden tamamen ablukaya alınmış, Batı Şeria’da da mal giriş-çıkışları sıkı denetim altına girmiştir. Gasp birimleri, ayrım duvarı ve hareket kısıtlamalarıyla uygulanan bu abluka, Uluslararası Af Örgütü tarafından “kolektif rehin alma” olarak tanımlanmaktadır (Uzuntaş vd., 2024: 28, 46, 52-54).Filistin’in işsizlik ve yoksulluk tablosu da insani yardımı gerektirmektedir. Ablukaların etkisiyle Filistin’de işsizlik ve yoksulluk oranları oldukça yüksektir. 2023 sonunda Gazze’de işsizlik yüzde 45,1’e (Uzuntaş vd., 2024: 20), Filistin genelinde ortalama işsizlik yüzde 24,4’e, genç işsizlik ise yüzde 36,1’e ulaşmıştır (SESRIC, 2023: 21, 25). 2020’de bile genç işsizlik oranı yüzde 39,4 olarak kayıtlara geçmiştir (SESRIC, 2022: 39). Yoksulluk da yaygındır; 2023’ün ilk çeyreğinde Gazze’de yüzde 63,6, Batı Şeria’da ise yüzde 10,3 oranında yoksulluk tespit edilmiştir (Uzuntaş vd., 2024: 30, 73).Filistin’deki sağlık alanının durumu da insani yardımı gerekli kılmaktadır. Zira abluka nedeniyle özellikle Gazze’de sağlık hizmetleri ağır işlemekte, hasta sevklerinde gecikmeler yaşanmaktadır. 2019-2020’de Gazze’den yapılan hasta izin başvurularının sadece yüzde 65’i zamanında onaylanmıştır. Bu zorluklar nedeniyle tedavi olamayan hanehalkı oranı yüzde 8,5’tir (Uzuntaş vd., 2024: 32, 55). Ekim 2023 öncesi dönemde Gazze’de yaklaşık 1 milyon, Batı Şeria’da ise 200 bin kişi insani sağlık müdahalesine ihtiyaç duymaktadır (SESRIC, 2019: 98).Filistin’de, sağlıkla bağlantılı olarak gıdaya ve temiz suya erişimde【2】 ciddi zorluklar yaşanmaktadır. Bu durum özellikle çocuklarda yetersiz beslenmeye yol açarken, yetişkinlerin de etkilenmesine neden olmaktadır【3】. Ekim 2023 öncesinde günlük öğününü tüketemeyen yetişkin oranı Gazze’de yüzde 47,4, Batı Şeria’da yüzde 7,2, genel ortalama ise yüzde 23,3’tür. Ayrıca Gazze’de nüfusun yüzde 46’sı, Batı Şeria’da ise yüzde 52,6’sı düzenli su kesintisi yaşamaktadır (Uzuntaş vd., 2024: 36, 53, 55).Tüm bu sorunlar, Filistin’e yönelik insani yardımın ne denli gerekli ve hayati olduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda UNRWA, ICRC, WFP, UNICEF, WHO gibi uluslararası kuruluşların yanı sıra İHH, AFAD, Qatar Charity, Emirates Red Crescent ve Islamic Relief Worldwide gibi İslam dünyasından kurumlar da Filistin’e çeşitli alanlarda insani yardım sağlamaktadır.Ancak Ekim 2023 ile başlayan İsrail saldırganlığı sonucunda binlerce Filistinli hayatını kaybetmiş, milyonlarcası yerinden edilmiştir【4】. Gazze’de altyapının tamamen yıkıldığı, okullar ve hastanelerin yok edildiği bu yeni durumda, halk sadece temel insani yardıma muhtaç değil, aynı zamanda ciddi bir açlık kriziyle karşı karşıyadır【5】.Gazze’ye insani yardımların girişine İsrail ve Mısır’ın izni gereklidir. Ekim 2023 sonrası Refah Sınır Kapısı’ndan yapılması gereken yardımlar İsrail tarafından büyük oranda engellenmiş, geçişler çok kısıtlı hale gelmiştir. Bu durum Gazze’de kıtlığı artırmış, 3500 çocuk ölüm riskiyle karşı karşıya kalmış ve nüfusun yüzde 96’sı da ciddi boyutta açlıkla mücadele etmeye başlamıştır【6】 (Uzuntaş vd., 2024: 30).İnsani yardım konvoyları ve çalışanları siyonist işgal rejimi tarafından sürekli hedef alınmakta, birçok yardım görevlisi hayatını kaybetmektedir【7】. Sahadaki zorluklar nedeniyle aktörler arasında koordinasyon sorunları yaşanırken, ABD ve Batılı ülkelerin Ekim 2023 ile beraber insani yardım destekleri kesilmiş veya azalmıştır【8】. Türkiye ve Katar gibi ülkeler finansal destek sağlamaya çalışsa da acil insani yardım ihtiyacı milyarlarca dolarla ifade edilmektedir. Türkiye, 2023-2024 döneminde Gazze’ye en fazla insani yardım ulaştıran ülkeler arasında yer almış (bkz Kızılay, 2024); Türk Kızılay’ı ve İHH aracılığıyla gıda, ilaç, su ve çadır gibi temel ihtiyaç malzemeleri göndermiştir. Ayrıca sahra hastanesi kurulmuş, ambulanslar ve tıbbi ekipmanlar sağlanmış, yaralıların Türkiye’ye getirilerek tedavi edilmesi yönünde ciddi sağlık destekleri sunulmaktadır.Filistin’deki insani kriz, İsrail işgalciliği ve sürekli genişleyen gasp yerleşimleri nedeniyle yoğun nüfus, yaygın yoksulluk ve temel kaynaklara erişimdeki İsrail’in insan haklarına aykırı biçimde uygulamayı sürdürdüğü hukuksuz abluka nedeniyle derinleşmektedir. İnsani yardım çalışanlarının hedef alınması ve koordinasyon eksikliği yardımların ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasını ciddi şekilde engellemektedir. Bu nedenle, uluslararası toplumun insanlık ilkelerini merkeze alan acil ve etkili müdahalesi hayati önem taşımaktadır.