Ana YazarMehmet BABACAN13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0003-1420-7726

Arapça açılımı “Hareketü’l-Mukâvemeti’l-İslâmiyye”dir (İslâmî Direniş Hareketi). Kısaltması “Hamas” Arapçada “heves” anlamına gelen Filistinli direniş örgütü, siyasi parti ve hayırseverlik kurumudur (Pappe, 2018: 147). İntifada sürecinde kendisine geniş bir toplumsal taban bulan ve genişleyerek örgütlenen Hamas, esasen Mısır merkezli “Müslüman Kardeşler” (İhvan-ı Müslimin) hareketinin Filistin kanadını temsil eder. Zamanla bu hareketle organik bağı zayıflasa da İslam’ın esaslarını öne çıkaran görüşünü sürdürmektedir (Azam, 2009: 129).14 Aralık 1987’de patlak veren “İntifada” (başkaldırı) esnasında Şeyh Ahmed Yâsîn tarafından kurulan Hamas, İsrail karşıtı direniş ile protestoların örgütlenmesinde büyük rol oynamıştır【1】. Aynı zamanda Filistinlilerin eğitim, sağlık, altyapı gibi temel ihtiyaçları ve sosyal hizmetlerin karşılanmasını hedefleyen Hamas, Filistinli Hristiyanların da desteğini kazanmıştır. Hareket, 1967 sınırları çerçevesinde başkenti Kudüs olan ve İsrail tarafından tanınan bağımsız bir Filistin Devleti’nin kurulmasını hedeflemektedir. FKÖ’nün “seküler” ve “başarısız” olan Filistin politikası karşısında konumlanmıştır. 1988 yılında yayımladığı ilk bildirisinde (Misak) FKÖ’yü “baba”, “kardeş”, “akraba” vb. isimlerle adlandıran, ancak daha sonra örgütün Oslo süreci ve sonrasındaki politikalarını eleştiren Hamas, İsrail işgaline karşı toplumsal direniş ve mücadeleyi programının başına koymuştur【2】(Ayhan, 2009: 113).Filistin toplumunun kısa zamanda büyük desteğini kazanan ve bu nedenle el-Fetih’in otoritesini sarsan direniş hareketi, İsrail’in hız verdiği toprak gasbı【3】, şiddet ve katliamlar【4】 sonrasında hak arama mücadelesini silahlı savunmaya dönüştürdüğü bahane edilerek başta ABD olmak üzere Kanada, İngiltere, Avustralya ve bazı AB ülkeleri tarafından terör örgütleri listesine alınmıştır. Bu durum, uluslararası terör tanımlamalarına uygun değildir, çünkü bir hareketin terör örgütü kabul edilebilmesi içinhak arama【5】 ve meşru siyaset yürütme【6】 yollarının açık olması zorunlu şarttır. Oysa İsrail, Filistinliler için tüm hak arama ve sorunları siyasi yollarla çözme olanaklarını tamamen kapalı tutmakta; çok uzun yıllardır siviller üzerine keyfi saldırılar düzenlemekte ve mülklerine el koymaktadır【7】.Hamas’ın mücadele tarzının ve İsrail stratejisinin değişmesi, hareketin 2000’lerden sonra bir siyasi parti hüviyetiyle Filistin siyaset sahnesine çıkmasını sağladı. Hamas’ın 2006’teki yerel ve genel seçimlere katılma kararı, “Orta Doğu Barış Dörtlüsü” olarak isimlendirilen ABD, AB, BM ve Rusya tarafından desteklenmiştir. Bu çerçevede seçimlere katılmadan önce Hamas, tüzüğünde İsrail’in yok edilmesinden bahseden maddeyi çıkarmıştır. İsrail ve Batılı aktörler, Hamas’ın 2006’teki seçimlerde el-Fetih karşısında elde ettiği galibiyeti【8】 kabul etmemiş; İsrail saldırısıyla başlayan “Gazze Savaşı” 2009’da Mısır arabuluculuğuyla imzalanan ateşkes ile sona ermiştir (Zariç, 2018: 289).Gazze Savaşı sonrasında el-Fetih’in Batı Şeria, Hamas’ın ise Gazze’deki yönetimi devralması sonucu Filistin siyasetinde ortaya çıkan iki başlılık, İsrail’e karşı ortak politika geliştirilmesini engellemiş, ulusal birlik hükümet oluşturulmasını ve taraflar arasında siyasi diyalog kurulmasını da geciktirmiştir. Türkiye, İran ve Katar gibi ülkelerden destek gören Hamas’ın başta İran, Suriye ve Lübnan Hizbullah’ı olmak üzere Şii karakterli aktörlerden oluşan “direniş eksenine” dahil olması İhvan tarafından eleştiriyle karşılanmıştır. Ancak 2011’de başlayan devrim hareketleri (Arap Baharı) çerçevesinde bu eksenden kopuş emareleri gösteren Hamas, İhvan Hareketi ile arasına belirli bir mesafe koymaya başlamıştır (Toçoğlu, 2022: 244).Ekim 2023’te hareketin silahlı kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayları, İsrail’in Gazze ve Batı Şeria’da siviller üzerinde artan şiddet ve terör eylemlerine karşı misilleme olarak geniş çaplı bir operasyon düzenledi. “Aksa Tufanı” adı verilen ve Yahya Sinvar’ın koordine ettiği sanılan savunma operasyonu, İsrail’in hiç beklemediği tarzda etkili oldu, büyük şaşkınlık ve korku yarattı. İsrail, Amerika ve diğer emperyalist güçlerin de desteğini alarak karşı saldırılar başlattı. Bu saldırılar uluslararası insancıl hukuku yok sayarak 50.000’den fazla sivilin katledildiği bir soykırıma dönüştü. Gazze’deki soykırım 2023’ten itibaren tüm dünyada İsrail’e karşı “Küresel İntifada”nın başlamasına【9】 zemin oluşturdu (Kılıç, 2024). Aksa Tufanı, İsrail’in tüm dünyadan sakladığı zulmün boyutlarını ortaya çıkardığı için Filistin davasında dönüm noktası oldu. İsrail’in, bölge ülkelerini kendi uyguladığı şiddet politikalarına karşı etkisiz hale getirmek için planladığı İbrahim Sözleşmeleri de Hamas’ın bu eylemiyle engellenmiş oldu.Okuma ÖnerileriEldar, Shlomi (2012). To Know The Hamas. Tel Aviv: Keter. Hroub, Khaled (2006). Hamas: A Beginner’s Guide. Ann Arbor: Pluto Press. Jeveris, Jennifer (2016). Hamas: Terrorism, Governance and Its Future in Middle East Politics. California: Praeger Security International. Roy, Sara (2011). Hamas and Civil Society in Gaza: Engaging the Islamist Social Sector. Princeton: Princeton University Press.