Ana YazarMehmet BABACAN13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0003-1420-7726

el-Fetih, Filistin özgürlük mücadelesinde önemli bir yer tutan; örgüt, siyasi parti, “çatı” veya “şemsiye” organizasyon olarak kabul edilir. Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ile özdeşleşmiş bir yapıdır. FKÖ içindeki en etkin askeri ve siyasi oluşum, devlet-dışı aktör olarak temayüz etmektedir. 1967 İsrail saldırganlığından sonra Gazze ve Eriha’da etkin olan Filistinli direniş örgütleri arasında öne çıkmaktadır.el-Fetih, 1959’de Yasir Arafat ve yakın arkadaşları Ebu İyad ve Ebu Cihad tarafından Kuveyt’te kurulmuştur. Sonrasında 1964’te Kahire’de düzenlenen Arap Birliği Zirvesi’nde FKÖ’nün kurulmasına karar verilmiş, aynı zamanda 29 maddelik “Filistin Milli Misakı” kabul edilmiştir. 1965’e gelindiğinde Kuveyt’ten ayrılan ve Kahire’ye yerleşen Arafat, Filistin direnişinin ve mücadelesinin temelini oluşturan bir örgüt olarak el-Fetih’in bu tarihte resmen ve yeniden kuruluşunu ilân etmiştir. Bu süreçte FKÖ içindeki etkinliğini de artıran Yasir Arafat, 1969’dan itibaren başkanlık görevini üstlenmiş, el-Fetih’i FKÖ içindeki en etkili örgüt haline getirmiştir (Arı, 2017: 279-280).el-Fetih, kuruluşu itibariyle Filistin milliyetçiliği dışında hiçbir ideolojinin etkisi altında kalmamaya özen gösterirken diğer oluşum ve ideolojilerle arasına mesafe koymaya çalışmış ve bağımsızlık mücadelesinin ancak Filistinlilerin bizzat kendi çaba ve gayretleriyle gerçekleşeceğini temel alan bir anlayışla hareket etmiştir (Cankara & Cankara, 2019: 473). Fakat zaman içerisinde çeşitli dönüşümlere uğrayan el-Fetih, özellikle bölgesel sistemde etkili olan sol ve komünist ideolojiye sahip örgütlerle bir araya gelmiş ve beraber mücadele etmiştir (Armaoğlu, 2020: 79). 1974’te Rabat’ta (Fas) gerçekleşen Arap Birliği zirvesinde FKÖ, Filistinlilerin tek resmi ve meşru temsilcisi olarak tanınmıştır. 1965’te FKÖ’ye entegre olduktan sonra onunla özdeşleşen el-Fetih ve lideri Arafat, FKÖ içerisinde Saika, Filistin Halkçı Mücadele Cephesi gibi muhalif-oluşumlar tarafından hedef alınsa da bu girişimler başarılı olamamıştır.el-Fetih 1967 sonrasında BM’nin 242 sayılı kararını kabul etmemiş ve Filistinlilerin var olma hakkından bahsedilmemesine tepki göstermiştir. Bunun üzerine İsrail birlikleri, 21 Mart 1968’de el-Fetih’in karargâhının bulunduğu Karameh kasabasına (Ürdün) bir saldırı düzenlemiş ancak karşısında büyük bir direniş (Karameh Direnişi) bulmuştur. Zaman içerisinde el-Fetih’in Ürdün’deki etkinliği artmıştır. Buna Filistinlilerin Ürdün’e sürülmesi de eklenince Ürdün Kralı’nın tepkisine yol açmış ve neticede 1970 yılında Ürdün ordusu ile Filistinli fedailer arasında başlayan çarpışmalar el-Fetih’in Ürdün topraklarından sürülmesiyle sonuçlanır. Tarihe “Kara Eylül” olarak geçen bu olayın ardından el-Fetih, 1971’den itibaren faaliyetlerini Lübnan’da sürdürmeye başlamıştır. Filistinlilerin tek yasal temsilcisi olarak FKÖ çatısı altında giderek bir devlet gibi hareket etmeye başlayan ve diplomatik süreçlere adapte olan el-Fetih, 1990’larda gerçekleşen Oslo sürecini ve devamındaki Ortadoğu barış müzakerelerini Filistin adına yürütmüştür (Kaya & Polat, 2023: 233).Örgüt, Oslo Anlaşması (1993) ile çelişen ifadeleri daha sonra ulusal sözleşmesinden kaldırmış ve İsrail’in yaşam hakkını ve varlığını tanımıştır (Aljazeera, 2014). Ancak Ortadoğu barış sürecinin sık sık tıkanması ve beklenen somut ilerlemenin sağlanamaması nedeniyle, 8. Genel Kurul Toplantısı’nda el-Fetih, barış sürecindeki ilerlemenin yasa dışı işgallerin ve gasp birimlerinin durdurulması ön şartına bağlanmasını teklif etmiştir. el-Fetih, İsrail’e karşı tutumu ve silahlı direnişi zayıflattığı ithamıyla Filistin siyasetinde gittikçe ön plana çıkmaya başlayan Hamas ve İslâmî Cihad gibi örgütler tarafından eleştirilere tabi tutulmuştur. Arafat sonrası el-Fetih liderliği, FKÖ ve Filistin Özerk Yönetimi Başkanı olarak da seçilen Mahmud Abbas’a geçmiştir.Okuma ÖnerileriBoran, Yıldırım (2017). Geçmişten Günümüze Filistin Direniş Hareketi: El-Fetih ve Hamas. İstanbul: Mephisto Kitabevi. Halloum, Ribhi (Abu Firas) (1988). Belgelerle Filistin: Dün, Bugün, Yarın. İstanbul: Alan Yayıncılık. Parsons, Nigel (2012). “The Palestine Liberation Organization”. Joel Peters & David Newman (Ed.), Routledge Handbook on the Israeli-Palestinian Conflict. London: Routledge.