Ana YazarBehlül Altınışık13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0002-3699-3273

Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ), siyonist işgale karşı mücadele eden Filistinli direniş gruplarınca Arap Birliğinin desteğiyle kurulmuş ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından “Filistin halkının tek meşru temsilcisi” olarak kabul edilmiştir. Ayrıca FKÖ, 1974’ten itibaren BM faaliyetlerine gözlemci statüsünde katılmaktadır. 1988’de İsrail ile olan çatışmaya iki devletli çözüm bulunmasını onaylayan FKÖ, 2012’den bu yana BM’de -üye olmayan devlet statüsünde- Filistin’i temsil etmekte ve İsrail ile yapılan anlaşmaların yanı sıra BM anlaşmalarını da imzalamaktadır. Hamas ve İslami Cihad gibi “dini” gruplar haricindeki çeşitli milliyetçi, sol ve seküler siyasi grupları tek bir liderlik altında toplayan FKÖ, üç ana organ halinde örgütlenmiştir: 1-Filistin Ulusal Konseyi (FUK): İsrail vatandaşı olmayan tüm Filistinliler tarafından seçilen parlamento organıdır. 2- Merkez Konsey (MK): FUK üyeleri tarafından seçilen 124 üyeli bir karar alma organıdır. 3- Yürütme Komitesi: FUK ya da MK tarafından seçilebilen ve FKÖ başkanını seçen 18 üyeden oluşur. Aynı zamanda Filistin Ulusal Sözleşmesi olarak işlev gören FKÖ tüzüğü, en son 1996 yılında Oslo Anlaşması’nı kabul ederek İsrail’i tanıyacak şekilde değiştirilmiştir (EFCR, t.y.).1948’den sonra Deyr Yasin Katliamı gibi Arapları göçe zorlayan toplu katliamlar nedeniyle Ürdün, Mısır ve Lübnan başta olmak üzere komşu Arap ülkelerinde mülteci durumuna düşmüş bir milyona yakın Filistinli bulunmaktaydı. Bu insanların sosyal ve siyasal haklardan mahrum olmaları, yaşadıkları toplumlara entegrasyonlarını engelledi ve Filistin ulusal kimliğinin güçlenmesine yol açtı. Giderek politize olan Filistin kimliği, dönemin baskın ideolojileri olan sosyalizm ve milliyetçiliğe dayanan Baasizm, Pan-Arabizm ve Nasırizm gibi akımların etkisinde örgütlenmeye başladı. Beyrut’ta 1953’te George Habash önderliğinde Marksist-Leninist Arap Ulusal Hareketi kuruldu. Yasir Arafat 1958’de Kuveyt’te gizlice milliyetçi-seküler ideolojiye dayanan el-Fetih örgütünü kurdu. 1964’te Arafat’ın Kuveyt’ten ayrılmasından bir yıl sonra 1965’te örgüt resmileşti (Arı, 2007: 312-336).Aynı dönemlerde Arap Birliği Konseyi, 1963’te Kahire’de kendi kontrolü altında İsrail’e karşı örgütlü bir mücadele yürütülmesi ve Filistinlilerin Arap ülkelerinin çıkarlarına zarar vermeden kontrol edilmesi amacıyla bir örgüt kurulması kararı aldı. Burada Filistinlilerin sürgünde bir hükümet kurması, bir ulusal meclis seçmesi, Gazze ve Sina’da konuşlanacak bir kurtuluş ordusu oluşturmaları yönündeki kararlar da alındı. Ocak 1964’te Kahire’de toplanan ilk Arap Zirvesi’nde Filistinlilerle Arap ülkeleri temsilcilerinden oluşan 424 üyeli Filistin Ulusal Kongresi belirlendi. 28 Mayıs-3 Haziran 1964’te henüz işgal edilmemiş olan Kudüs’te toplanan zirvenin, bu toplantıda 29 maddeden oluşan ve örgütün anayasası olan Filistin Ulusal Sözleşmesi’ni kabul etmesiyle çok partili konfedere bir FKÖ, 2 Haziran 1964 tarihinde resmen kuruldu (Karaman, 1996: 103). 1917 Balfour Mektubu ve 1947 Taksim Kararı geçersiz kabul edilerek İngiliz mandası zamanındaki topraklar Filistin toprağı olarak belirlendi. Merkezi Kahire’de olacak örgütün başına Cemal Abdul-Nasır’ın desteğiyle Ahmed Şükayrî genel sekreter seçildi.FKÖ Şükayrî’nin liderliğinde Arap Birliği’nin özellikle de Mısır’ın direktifleri ile hareket etmekteydi. Ancak Yasir Arafat liderliğindeki el-Fetih, İsrail hedeflerine karşı ilki 1 Ocak 1965’te gerçekleşen daha etkili bir direniş sergiliyordu. Bu durum, FKÖ’nün askeri kanadı Filistin Kurtuluş Ordusu ile el-Fetih arasında bir rekabet doğurdu ve bu rekabet, 1967’deki İsrail saldırganlığında Arapların büyük yenilgi almasından sonra el-Fetih lehine gelişti. Bu gelişme, Arap ülkelerinin FKÖ üzerindeki etkisini azalttı ve İsrail ile silahlı mücadeleyi bağımsız yürütecek daha kararlı bir FKÖ’nün ortaya çıkmasına yol açtı. Yasir Arafat, 1969 yılında Filistin Ulusal Konseyi’nin beşinci toplantısında FKÖ başkanı oldu (Arı, 2007: 333). Böylece el-Fetih de FKÖ çatısı altında bir örgüte dönüştü.FKÖ, 1970-71 yıllarında Ürdün’deki mülteci kamplarında Kral Hüseyin rejimini devirmek için mücadeleye girişti. 40 bin kişinin ölümüyle sonuçlanan bu mücadele, Ürdün ordusu tarafından bastırılınca FKÖ siyasi ve askeri merkezini Beyrut’a taşımak zorunda kaldı. İsrail’in 1982 yılında Lübnan’ı işgal edip Beyrut’u kuşatmasından sonra FKÖ, Lübnan’ı terk ederek karargâhını Tunus’a taşıdı. FKÖ 1982-1991 yıllarındaki Tunus döneminde, Filistinlilerden uzak bir sürgün döneminde zayıflasa da Filistin halkının tek meşru temsilcisi olmayı sürdürdü. İsrail ve Mısır arasında yapılan 1978 Camp David Anlaşmaları, Arafat’ın ve FKÖ’nün bağımsız Filistin davasının tek umudu olarak görülmesine yol açtı (Arı, 2007: 340; Halidi, 2006: 164). 1993 yılına kadar Filistin Milli Misak’ında bölgedeki Yahudi varlığını kabul ediyor, ancak İsrail’i tanımıyordu. Oslo Görüşmeleri (1993-1996) ile İsrail’i egemen bir devlet olarak kabul etti ve karşılığında İsrail de FKÖ’yü Filistin halkının temsilcisi olarak tanıdı.Arafat’ın Kasım 2004’te vefatının ardından FKÖ başkanlığına Mahmud Abbas seçildi. İsrail’e karşı teslimiyetçi bir tutum aldığına dair eleştirilen Abbas liderliğindeki FKÖ’nün Hamas karşısında Filistin’i temsil gücü zayıfladı. 2006 yılında Filistin Yönetimi'nin yasama organı için yapılan seçimlerde【1】 Hamas, sandalyelerin çoğunu kazanarak FKÖ’nün Filistin toplumu üzerindeki politik tekelini kırdı. FKÖ, 2007 çatışmalarından sonra Gazze Şeridi’ni Hamas’ın kontrolüne bırakmak zorunda kaldı ve 7 Ekim 2023 Aksa Tufanı Operasyonu’na katılmadı.Okuma ÖnerileriArmaoğlu, Fahir (1988). Filistin Meselesi ve Arap- İsrail Savaşları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları. Pappe, Ilan (2007). Modern Filistin Tarihi. İstanbul: Phoenix Yayınları. Öke, Mim Kemal (2018). Siyonizm ve Filistin Sorunu. İstanbul: Timaş Yayınları.