Ana YazarMenderes KURT13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0002-9513-3417

Deyr Yasin, Kudüs’ün batısında yer alan bir Arap köyüydü. 9 Nisan 1948 tarihinde siyonist terör örgütleri【1】 Irgun Zvai Leumi ve Stern Gang’ın (Lehi olarak da bilinir) köye düzenlediği saldırı sırasında yaşananlar, İsrail’in kuruluş aşamasındaki en dehşetli olaylardan biri haline gelmiş ve “Deyr Yasin Katliamı” olarak tarihe geçmiştir. Katliamın, saldırıdan bir ay önce 10 Mart 1948’de Haganah【2】 Yüksek Komutanlığı tarafından kesinleştirilen Plan Dalet (veya Plan D) ile yakından ilişkili olduğu için daha geniş bir stratejik bağlamı vardır.Plan Dalet, Haganah tarafından hazırlanan kapsamlı bir askeri plandı. Bu planın temel amacı, Filistin’in işgali ve etnik temizliğiydi (Khalidi, 1988). Plan, hem BM’nin belirlediği paylaşım sınırları (1947 Taksim Planı) içindeki hem de bu sınırların ötesindeki Yahudilerin yaşadığı alanların kontrol altına alınmasını hedefliyordu. Plan Dalet’in en dikkat çekici yönlerinden biri, Filistinli Arap nüfusla nasıl başa çıkılacağına dair detaylı yöntemler içermesiydi. Bu yöntemler arasında; köylerin yıkılması, sakinlerinin (stratejik noktalardaki nüfusun) sürülmesi, kuşatma, bombardıman, evlerin ve malların ateşe verilmesi yer alıyordu. Planın açık amacı, “Araplardan arındırma” (Arapsızlaştırma/de-Arabisation) olarak tanımlanan Filistin topraklarının demografik yapısını değiştirme isteğiydi【3】 (Pappé, 2006: 35-37, 60, 72). Bu talimatlar, askeri birliklere net ve uygulanabilir operasyonel emirler olarak dağıtılmıştı. Plan Dalet, siyonist düşüncedeki “transfer” (zorla yerinden etme) kavramına (Dikmen, 2019: 10-11) dayanıyordu ve sahadaki operasyonel politikayı sağlıyordu.Kudüs yakınlarındaki stratejik konumu, Deyr Yasin köyünü Plan Dalet kapsamında “temizlenmesi gereken” bir alan haline getirmişti. 1947’de İsrail ve Filistin için önerilen BM bölünme planı sırasında Deyr Yasin, yüksek konumu sayesinde Kudüs ile Akdeniz kıyısı arasındaki yol üzerinde stratejik ve önemli bir noktaydı. BM taksim planına göre, Kudüs bölgesi uluslararası bir rejim tarafından yönetilecek【4】 ve etrafında da bir Arap devleti olacaktı. Böylece bazı Yahudi topluluklar, Yahudilere bırakılan alanın dışında kalacaklardı. Yahudi paramiliter güçler Kudüs’te ve diğer yerlerde kalan Yahudi toplulukları birbirine bağlamak için farklı saldırılar planladılar【5】. Bu çerçevede 9 Nisan 1948’de sabah 4.30’da Irgun ve Stern güçleri Deyr Yasin’e saldırdılar. Saldırının amacı, Plan Dalet’in öngördüğü toprak kontrolünün sağlanması ve nüfusun yerinden edilmesiydi. Dolayısıyla saldırı, yerel bir çatışmadan ziyade, daha geniş bir stratejik planın parçasıydı. Deyr Yasin’in ele geçirilmesinin Haganah’ın “genel planının” bir aşaması olması da bu stratejik bağlamı desteklemektedir (Khalidi, 1988: 8; Pappé, 2006: 68). Ilan Pappé, Haganah’ın daha önce Deyr Yasin ile bir saldırmazlık anlaşması yapması nedeniyle, doğrudan sorumluluktan kaçınmak için operasyonu Etzel ve Lehi’nin düzenlemesine izin verdiğini öne sürmektedir. Ancak, Plan Dalet’in genel yapısı ve saldırının sonuçları (köyün boşaltılması ve sakinlerinin yerinden edilmesi) olayın Plan Dalet’in amaçlarıyla uyumlu olduğunu göstermektedir (Pappé, 2006: 90).Deyr Yasin olayı, Plan Dalet’in köye saldırı düzenlenmesi, evlere ateş açılması ve köy sakinlerinin kaçışa zorlanması gibi yöntemleri yansıtan unsurlar barındırıyordu. Saldırının ardından siyonizm’in amaçları doğrultusunda istenilene ulaşıldığı görülmektedir. Deyr Yasin’de en az 254 kişinin katledildiği bu saldırı büyük infial yaratmış, ardından benzer katliamlar tekrarlanmış, Filistinlilerin Nekbe/Felaket olarak adlandırdığı ve 750 binin üzerinde Filistinlinin yerinden edildiği etnik temizliğe dönüşmüştür (Morris, 2012: 70-71).Deyr Yasin Katliamı, Filistin’de ciddi bir huzursuzluğa yol açmıştır. İngiliz birliklerinin 14 Mayıs 1948 gecesi çekilmesinin ardından【6】 çevredeki Arap ülkelerinden gelen kuvvetler Filistin’e girmiştir (Khalidi, 1988: 8-9). Arap Birliği, 15 Mayıs’ta BM Güvenlik Konseyi’ne sunduğu bildiride, Arap güçlerinin Filistin’e girmesinin nedenleri arasında Deyr Yasin’de yaşananları göstermiştir (League of Arab States Secretary-General, 1948). Nekbe ile İsrail politikaları, Filistinlileri mülteci vasfında Ürdün’ün kontrolünde Batı Şeria’ya ve Mısır’ın kontrolünde Gazze Şeridi’ne sıkıştırmıştır. Deyr Yasin’de yaşanan katliamın detayları tam olarak bilinmiyordu. Plan Dalet’in içeriğinin anlaşılması olayın yorumlanmasına yeni bir boyut getirmiştir. Plan Dalet bağlamı, Deyr Yasin’i sadece bir savaş eylemi olarak değil aynı zamanda Filistin’deki etnik temizlik veya transfer politikasının bir parçası olarak ele almayı gerekçelendirmiştir.İsrail tarihi farklı katliamlarla doludur ve bu katliamların failleri ödüllendirilerek İsrail’de en önemli mevkilere gelebilmektedirler. Deyr Yasin katliamının faillerinden Menahem Begin’in başbakanlık yapması buna örnektir. Üstelik Begin, “Eğer ‘Deyr Yasin zaferi’ olmasaydı, İsrail devleti de olmazdı” diyerek katliamı savunmuştur. Deyr Yasin yerine inşa edilen köyün cadde ve sokaklarına katliama katılan teröristlerin isimlerinin verilmesi, bunun siyonist rejimin bir politikası olduğunu göstermektedir (Fırat, 2020).Okuma ÖnerileriMorris, Benny (2004). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge: Cambridge University Press.Masalha, Nur (1992). Expulsion of the Palestinians: The Concept of “Transfer” in Zionist Political Thought, 1882-1948. Washington, D.C.: Institute for Palestine Studies.