Ana YazarAbdurrahman YILMAZ13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-2871-3059

Kuşatma, “siege” ya da “blockade” biçiminde İngilizce de farklılaştırılan iki farklı olguya işaret eder. Siege, kavramsal olarak, belirli bir şehir ya da mevkiinin doğrudan ve sürekli bir şekilde askeri güç tarafından kuşatılması ve kaynaklarının tüketilmesi yoluyla teslim alınması anlamına gelir. Genellikle ağır askerî kuvvet kullanımı içerir ve çoğu durumda söz konusu şehrin işgali veya kontrol altına alınması hedeflenir (Oxford English Dictionary, 2022). Buna karşılık “blockade”, çoğunlukla bir ülkenin tamamını, limanlarını veya kıyılarını hedef alır ve doğrudan askeri çatışma olmaksızın ticareti ve kaynak akışını engellemeyi amaçlar. Aynı zamanda bu yöntem çoğu zaman ekonomik veya siyasi baskı aracı olarak, tek bir devlet ya da devletler topluluğu tarafından uygulanır (Merriam-Webster Dictionary, 2023).Tarihte belgelenmiş en eski kuşatma örneklerinden biri, MÖ 539 yılında Pers kralı II. Kiros’un Babil şehrine uyguladığı kuşatmadır. Her ne kadar bu kuşatma savaşsız sona ermiş ve kral şehre direnç görmeden girmiş olsa da tarihsel kayıtlarda askerî kuşatma olarak sınıflandırılmıştır (Briant, 2002: 40-43). Yakın dönem kuşatma örneklerinde ise ekonomik kuşatma, bir diğer ifadeyle abluka öne çıkmaktadır. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nin Küba’ya 1962’de başlattığı ve altmış yılı aşkın süredir devam eden abluka, uluslararası toplum tarafından yoğun şekilde eleştirilmiş, ancak kaldırılmamıştır (UN General Assembly, 2022). Aynı şekilde, 1990-2003 yılları arasında Irak’a karşı uygulanan ekonomik yaptırımlar, ABD öncülüğündeki bir uluslararası koalisyon tarafından hayata geçirilmiş ve temel tüketim mallarına erişimi dahi ciddi biçimde engellemiştir (UN Security Council, 1990). İran’a yönelik siyasi ve ekonomik kuşatma/abluka da modern dönemin bir başka örneğidir. Bu yaptırımlar, 1979 İran Devrimi’nden sonra sınırlı düzeyde başlamış, özellikle 2006’dan itibaren nükleer faaliyetler bağlamında ağırlaştırılmıştır. Bu süreçte “akıllı yaptırımlar” olarak bilinen kapsamlı stratejiler uygulanmış ve bu yaptırımlar hâlâ yürürlüktedir (UN Security Council, 2006).Filistin, tarihi boyunca çeşitli dönemlerde kuşatmalara sahne olmuştur. Bunlardan en eskisi, MÖ 332 yılında Büyük İskender’in Gazze kuşatmasıdır. Fenike’nin Sur şehrini ele geçirdikten sonra Mısır’a ilerlemek isteyen İskender, güçlü tahkimatlara sahip olan Gazze’yi aşmak zorundaydı. İki aya yakın süren bu kuşatma sırasında mancınıklar ve kuşatma kuleleri gibi ağır savaş teknolojileri kullanılmış, kuşatma sonunda şehir düşmüş ve komutan Batis sürüklenerek öldürülmüştür (Bosworth, 1993: 72-74).Bir başka örnek İslam hâkimiyeti döneminde öne çıkan, 1099 yılında Haçlı Seferleri sırasında Kudüs’ün kuşatılmasıdır. Fâtımî savunma birliklerinin direnişine rağmen şehir ele geçirilmiş ve sakinlerinin çoğu katledilmiştir. Fakat bu dönemin en dirençli şehirlerinden biri, 1153 yılına kadar düşmeyen Askalan olmuştur. Beş ay süren kuşatma sonucunda surlardaki bir kulenin çökmesiyle şehir Haçlılarca işgal edilmiş; Müslüman ve Yahudi nüfus ya katledilmiş ya da tehcir edilmiştir (Riley-Smith, 2005: 141-142).Yakın tarihe gelindiğinde, 1948 İsrail saldırganlığı sırasında el-Falucce bölgesi (Filistin’in güneyi), İsrail güçleri tarafından kuşatılmıştır. Yaklaşık 4000 sivil ile 4000 Mısır askeri kuşatma altında dört ay boyunca açlık, hastalık ve sürekli bombardımanla karşı karşıya kalmıştır. Her ne kadar 1949 Şubat ayında imzalanan ateşkes anlaşmasıyla kuşatma resmen sona ermiş olsa da İsrail güçleri anlaşmaya rağmen kasaba halkını zorla tehcir etmiş ve şehrin büyük bölümünü yıkmıştır (Morris, 2004: 539-542).Filistin’in modern tarihinde en uzun ve en yıkıcı kuşatma, 2006 yılından bu yana İsrail’in Gazze Şeridi’ne uyguladığı ablukadır. 2006 Ocak ayında Hamas’ın Filistin yasama seçimlerini kazanmasının ardından【1】 İsrail, ABD ve Avrupa Birliği’nin desteğiyle Filistin Yönetimi’ne yönelik ekonomik yaptırımları başlatmıştır. Bu yaptırımlar kapsamında, vergi gelirlerinin Filistin’e aktarılması durdurulmuş, dış mali yardımlar askıya alınmış ve Gazze halkı bu durumdan ağır şekilde etkilenmiştir. Aynı dönemde İsrail, sınır geçişlerini ve ticareti ciddi biçimde kısıtlayarak【2】, bazı araştırmacıların tanımladığı üzere, kademeli siyasi-ekonomik kuşatmanın başlangıcını ilan etmiştir (Roy, 2011: 42).İsrail’in bu kuşatmayı giderek daha da sertleştirmesinin nedenlerinden biri, Haziran 2007’de Hamas’ın Gazze’de askerî kontrolü tamamen ele geçirmesi olmuştur. Bu gelişmeyle birlikte, ABD-İsrail destekli Dayton Planı fiilen başarısızlığa uğramış; bu plan çerçevesinde el-Fetih’e bağlı güvenlik güçleri eğitilip silahlandırılmış ve Hamas’la olası bir çatışmaya hazırlıklı hâle getirilmiştir (ICG, 2007). Hamas’ın zaferini takiben, İsrail hükümeti Gazze’yi resmen “düşman yapı” olarak ilan etmiş ve kara, hava ve denizden tam bir kuşatma başlatmıştır (Uni, 2007). Gazze’de uygulanan kuşatma yıllar içinde yalnızca ekonomik ve siyasi boyutuyla değil, aynı zamanda altyapıyı çökertmeye yönelik de kullanılmıştır. Birleşmiş Milletlerin 2012 tarihli bir raporunda, mevcut koşulların sürmesi hâlinde Gazze’nin 2020 yılına kadar yaşanamaz hale geleceği uyarısı yapılmıştır (UN Digital Library, 2012). Nitekim bu öngörü trajik biçimde gerçekleşmiş; 2022 yılı itibarıyla Gazze’de genç işsizlik oranı yüzde 60’ın üzerine çıkmıştır (IMF, 2023). Ayrıca 2023’te nüfusun neredeyse tamamı temiz içme suyuna erişemez duruma gelmiştir (B’Tselem, 2023). Bu göstergeler, kuşatmanın yalnızca geçici bir güvenlik önlemi değil, uzun vadeli bir yıkım stratejisi olduğunu ortaya koymaktadır.Ekim 2023 ile Emperyalist güçlerin de desteğini alarak orantısız güç kullanan İsrail’in Gazze’ye yönelik kuşatması benzeri görülmemiş bir boyuta ulaşmıştır. Bombardımanların ve hedefli yok etmelerin【3】 yanı sıra İsrail, ilk günlerden itibaren resmi olarak su, elektrik ve yakıt dâhil tüm temel yaşam kaynaklarını kesmiş ve bu adım Birleşmiş Milletler tarafından sistematik bir sivil aç bırakma yöntemi olarak tanımlanmıştır (Dönmez, 2023; Khalil, 2023).Saldırılar yalnızca altyapıyı değil, aynı zamanda hastaneleri, BM okullarını ve barınakları da hedef almıştır. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi’nin, İsrail saldırılarından 6 ay sonra yayınladığı raporda bile, sağlık ve eğitim altyapısının yüzde 70’inden fazlasının tahrip edildiği belirlenmiştir【4】 (OCHA, 2024).Dünya Gıda Programının verilerine göre Gazze nüfusunun yaklaşık yüzde 96’sı akut gıda güvensizliği ile karşı karşıyadır ve yaklaşık 2,15 milyon kişi “kriz ya da daha ağır” gıda güvencesizliği durumundadır (WFP, 2024). Ayrıca, WHO verileri, 2025 Mart ayından Mayıs ayına kadar açlık kaynaklı malnütrisyonun etkileriyle en az 57 çocuğun öldüğünü bildirmektedir (WHO, 2025).Birçok hukuk uzmanı ve insan hakları kuruluşu, İsrail’in Gazze’ye yönelik uygulamalarını (kasıtlı aç bırakma, temel hizmetlerin engellenmesi ve sivillerin doğrudan hedef alınması gibi unsurlar bakımından) soykırım niyetinin unsurlarını taşıdığını düşünmektedir (tartışmalar için bkz. Callamard, 2025; Irkın vd., 2025; Kouachi, 2025).Bugün itibarıyla İsrail, Gazze üzerindeki kuşatmasını tüm boyutlarıyla sürdürmekte ve bu kuşatma, artık sadece askeri veya güvenlik bağlamında değil, bir halkın toplu cezalandırılması ve iradesini kırma stratejisi olarak kullanılmaktadır. BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri, İsrail’in bu uygulamasının “kolektif cezalandırma düzeyinde ve aç bırakmanın savaş yöntemi olarak kullanılması anlamına geldiğini” belirtmiştir. Batı Şeria ve Kudüs’ün doğusunda da eş zamanlı olarak; yerinden etmeler, mülteci kamplarının yıkımı ve durmaksızın süren yasa dışı gasp faaliyetleri kuşatma politikalarının yalnızca Gazze’ye özgü olmadığını göstermektedir (UN, 2025).