Ana YazarMuhammet YURTSEVEN13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0003-2604-440X

Ticaret, malların ve hizmetlerin alım-satımı yoluyla ekonomik aktörler arasında gerçekleşen mübadele sürecidir. Modern ekonomilerde ticaret hem yerel hem de uluslararası düzeyde ekonomik kalkınmanın temel itici gücüdür. Ancak, İsrail işgali altındaki Filistin’de ticari faaliyetler ciddi kısıtlamalarla karşı karşıya kalmaktadır. Filistin ekonomisi, 1947’nin sonundan 1949’un başına kadar 750.000 Filistinlinin kendi topraklarından zorla göç ettirilerek işgalci İsrail tarafından mülteci konumuna düşürülmesinden bu yana eşi benzeri görülmemiş zorluklarla karşı karşıyadır. Nitekim Ekim 2023 ile Siyonist güçlerin gerçekleştirdiği soykırım sonucunda 2 milyondan fazla insan yine yerinden edilmiş, 60.000’in üzerinde insan da katledilmiştir (OCHA, 2025). Bu zor şartlar altında ticaret, Batı Şeria ve Gazze başta olmak üzere Filistin’in kalkınmasını destekleyen en önemli faktör olmasına rağmen İsrail ve onun destekçisi emperyalist güçler tarafından sistemli bir şekilde uygulanan ambargo ve diğer kısıtlamalarla ciddi şekilde sınırlandırmıştır (Bannister & Erickson, 2001: 68, 90; Eğri, 2024: 8-9).İsrail’in uyguladığı baskıcı politikalar ve dış kamuoyuna yönelik lobi faaliyetleri Filistin’in ticaret hacmi üzerinde ciddi anlamda olumsuz etkiler oluşturmuştur. 2025 yılı verileri, Filistin’de ticaret açığının dramatik şekilde genişlediğini göstermektedir. Mayıs 2025’te ticaret açığı 455,9 milyon dolar ile zirve seviyelere ulaşmış, Haziran’da ise bir miktar gerileme göstererek 388,4 milyon dolara düşmüştür. Ancak Temmuz 2025’te açık yeniden zirveye tırmanarak 526,2 milyon dolara yükselmiştir. Ocak-Temmuz 2025 döneminde toplam ticaret açığı 3.236,6 milyon dolara ulaşırken, bu rakam bir önceki yılın aynı döneminde 2.694,5 milyon dolar seviyesindeydi. Bu veriler, Filistin’in dış ticaret dengesizliğinin yılın ilk yarısında yıllık bazda yaklaşık 542 milyon dolar arttığını göstermektedir (Trading Economics, 2025).Dünya Bankasının 2024 raporuna göre, 2023 verileri dikkate alınarak yapılan hesaplamalarla Filistin toprakları “ekonomik serbest düşüşe” yaklaşmış durumdadır. Ticaret alanındaki bu kısıtlamaların sonucunda 2024’ün ilk çeyreğinde reel GSYİH’de yüzde 35’lik bir düşüş yaşanmıştır (World Bank, 2024: 6-8). Ekim 2023’ten günümüze gelindiğinde ise bu gerileme daha da artarak İsrail ve destekçileri tarafından sistematik bir biçimde uygulanan politikalarla Filistin’in ticaret hacmi çökme noktasına getirilmiştir. Özellikle Gazze ekonomisine dair verilere bakıldığında Gazze’nin Filistin GSYİH’si içindeki payı, ticaretin ve üretim kapasitesinin sistematik olarak yok edilmesi sonucunda 2006’da yüzde 31’ken 2023’te yüzde 14’e düşmüştür. Bu düşüş, 2022-2023 döneminde yüzde 16’lık bir gerilemeyi göstermektedir (UNCTAD, 2024: 6).1990’ların başından itibaren İsrail, Gazze’ye giriş ve çıkışları kısıtlamış; mal ve insan hareketliliğine ciddi engeller getirmiştir. Bu kısıtlamalar, 2007’de Hamas’ın Gazze Şeridi yönetimini ele almasından sonra daha da artırılmıştır. Gelinen noktada soykırım uygulamalarını sürdüren İsrail, hiçbir ticari malın bölgeye girmesine izin vermemektedir. Dahası 17 yıldır, 2,3 milyon Filistinli 365 km² gibi küçük bir alana (dünyanın en yüksek nüfus yoğunluğuna sahip alanlarından birine) hapsedilmiştir (UNCTAD, 2024: 3, 9-10).2025 Mayıs ayında Filistin’de ithalat 610,8 milyon dolara yükselmiştir ancak bunun yüzde 54’ü zorunluluktan dolayı işgalci İsrail’den gerçekleştirilmiştir. İhracat ise sadece 154,9 milyon dolar seviyesinde gerçekleşmiş, toplam ihracatın yüzde 90’ı da yine koşulların zorlamasıyla İsrail’e yönelmiştir (Trading Economics, 2025). Ayrıca ticaret kısıtlamaları, fiyat istikrarını da ciddi şekilde bozmuştur. Haziran 2025’te tüketici fiyatları yıllık bazda yüzde 51,41 artış göstermiş, gıda ve alkolsüz içecekler için maliyetler yüzde 193,73 oranında artmıştır (Trading Economics, 2025).Dünya Bankası raporları ve akademik çalışmalar, Filistin’in ticaret potansiyelinin mevcut apartheid ve işgal politikaları altında gerilediğini vurgulamaktadır. Filistin’in daha özgür olduğu bir ortamda uygulanacak ticaret rejimi ve buna yönelik politikalar, bölgedeki ticari maliyetleri azaltarak Filistin’in kalkınması için önemli fırsatlar sunabilecektir (World Bank, 2024: 1-3). Oysaki UNCTAD verilerinin ve demografik göstergelerin ortaya koyduğu tablo, Filistin’de ticaret sistematik bir saldırı altındadır (UNCTAD, 2024: 6-8). Son yıllarda Filistin ticaretinde görülen daralmalar ve ticaret hacmini düşürme politikaları ticaretin sadece ekonomik değil, aynı zamanda politik bir işgal politikasının aracı olduğunu göstermektedir. Bunun çözümü de devlet terörü ve işgali bir araç olarak kullanan İsrail’in insanlık dışı muamelelere son vermesi ve Filistin’in özgürleşmesine bağlıdır.