Ana YazarMehmet Salih KUMAŞ13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0001-7055-9799

İsrail, 1967 saldırganlığı ile Gazze Şeridi’ni de işgal etmiştir. 2006 yılında gerçekleştirilen seçimlerde Hamas’ın siyasi başarı elde etmesinin ardından İsrail’in bölgeye yönelik kısıtlamaları ve askeri müdahaleleri artarak devam etmiştir. Bu süreçte uluslararası yardımların büyük ölçüde kesilmesi ve İsrail’in tekrar eden saldırıları bölgenin ekonomik ve toplumsal dokusunda ciddi tahribatlara yol açmıştır. Batı Şeria ile kıyaslandığında Gazze’nin çok daha derin bir ekonomik kriz içinde olduğu görülmektedir (PCBS 2017: 22-23; Ertem, 2019: 135).2010 yılında İsrail’in uyguladığı abluka politikalarında kısmî gevşemeye gidilmesiyle birlikte bölgede sınırlı ekonomik hareketlilik gözlemlenmiştir. Bu dönemde Gazze’de alışveriş merkezleri açılmış, otel inşaatları başlamış, otomobil ithalatı artmış ve yerel sanayinin gelişmesiyle birlikte işsizlik oranında kısmi bir düşüş yaşanmıştır. Gazze ile Mısır arasındaki tüneller ve Kerem Şalom Sınır Kapısı üzerinden yapılan ticaret bölgeye mal girişini mümkün kılmıştır. Ancak İsrail, zamanla çeşitli güvenlik gerekçeleriyle bu geçişleri kısıtlayarak Gazze’yi uluslararası toplumdan fiilen izole etmiştir. Bu izolasyon, bölgenin “dünyanın en büyük açık hava hapishanesi” olarak anılmasına yol açmıştır (Ertem, 2019: 139).Filistin Merkez İstatistik Bürosu verilerine göre, 2017 yılı ikinci çeyreği itibarıyla Gazze Şeridi’nde işsizlik oranı yüzde 44, yoksulluk ise yüzde 53 olarak kaydedilmiştir. 2018 yılı başında Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım ve Çalışma Ajansı’na (UNRWA) yapılması planlanan 125 milyon ABD doları tutarındaki yardımın büyük bir kısmı askıya alınmıştır. Bu durum bölgedeki yoksulluğun daha da derinleşmesine neden olmuştur (Ertem, 2019: 140).Ekim 2023‘ten sonraki İsrail saldırıları Gazze’de çok büyük bir yıkıma neden olmuş ve ekonomik göstergelerin ciddi biçimde bozulmasına yol açmıştır. Filistinlilere yaşatılan soykırımla; bölgenin sulama altyapısı, hayvan çiftlikleri【1】, seralar, meyve bahçeleri, tarımsal işletme ve makineler, depolama tesisleri ve araştırma merkezleri dâhil olmak üzere tarımsal varlıkların yüzde 80-96’sına da zarar verilmiş veya yok edilmiştir (SETA, 2025: 34-39). Bu süreçte tarım sektörü yüzde 93, inşaat sektörü yüzde 96, hizmetler sektörü yüzde 77 ve sanayi sektörü yüzde 92 oranında küçülmüştür. 2023’ün birinci çeyreği ile 2024’ün birinci çeyreği arasındaki dönemde Gazze ekonomisinde GSYİH yüzde 86 oranında daralmıştır ve insani gelişme göstergelerinde ise yaklaşık 20 yıl geriye gidildiği tahmin edilmektedir (Word Bank, 2024: 4-5; UNDP, 2024: 4).Gazze ekonomisinde 2024 sonu itibarıyla ardışık beş çeyrekte ekonomik daralma yaşanmış; inşaat faaliyetleri yüzde 98, sanayi faaliyetleri yüzde 90, tarım sektörü yüzde 91, hizmet sektörü yüzde 81 düşüş yaşamış ve küçülme toplamda yüzde 86 olarak gerçekleşmiştir (World Bank, 2024: 1; PCBS, 2025:3-4).Gazze Şeridi’nde 2023’ün üçüncü çeyreğinde yüzde 46 olan işsizlik oranı İsrail’in soykırım uygulamaya başlamasıyla yüzde 79 seviyesine ulaşmıştır. Aynı dönemde kişi başına düşen reel gelirin 200 doların altına gerilemiş olması ekonomik çöküşün ne boyutlarda olduğunu göstermesi için yeterlidir. Yerel para biriminin olmaması para politikasının oluşturulmasını ve fiyat istikrarının sağlanmasını imkânsız hale getirmekte, bunun sonucu olarak şekel bölgenin ana para birimi olarak kullanılmaktadır (PCBS, 2025: 13-14).Ekim 2024 itibarıyla fiziksel altyapıdaki hasarın parasal karşılığı yaklaşık 29,9 milyar dolar olarak tahmin edilmiştir. 2024 yılı içerisinde tüketici fiyat endeksi yüzde 238 artarak hiper enflasyonist bir ortamın oluşmasına sebep olmuş ve birçok insan için temel yaşam maddelerini erişilemez hale getirmiştir (MAS, 2024: 11-12).Çatışma öncesinde yoksulluk oranı yaklaşık yüzde 64 düzeyindeyken, sonraki dönemde nüfusun neredeyse tamamı açlık sınırının altında yaşamaya mahkûm edilmiştir. Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası ve diğer uluslararası kuruluşlar Gazze’deki sosyoekonomik koşulları felaket veya “vahim” olarak nitelendirmekte ve kapsamlı bir yeniden yapılanma için milyarlarca dolarlık yatırımın yanı sıra uzun vadeli uluslararası iş birliğinin zorunlu olduğunu belirtmektedir. İsrail’in iki yıla yaklaşan bu soykırım uygulaması 2 milyon insanı yerinden ederken, Gazze Şeridi’nin altyapısına zarar vermiştir. Bu soykırımın durdurulup yeniden altyapı ve ekonomik inşanın gerçekleştirilebilmesi için ne kadar bir zamana ve kaç milyar dolara ihtiyaç olduğu tam olarak bilinmemektedir (SETA, 2024: 9).