Ana YazarSerkan DİLEK13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0002-0393-4509

Sanayi, ham maddelerin katma değeri yüksek mamullere dönüştürülmesi yoluyla ekonomik büyümeyi destekleyen; istihdam oluşturma, ihracat gelirlerini artırma, teknolojik yenilik ve araştırma-geliştirme faaliyetlerini teşvik etme, sektörler arası çarpan etkisi oluşturma ve ekonomik çeşitliliği sağlama açısından makroekonomik istikrara katkıda bulunmak gibi çok boyutlu işlevleri nedeniyle ülkelerin kalkınmasında merkezi bir yere sahiptir. Ancak topraklarının büyük çoğunluğu İsrail işgali altında olduğu için Filistin’de durum böyle değildir. Çünkü Filistin dış ticareti, tamamıyla İsrail kontrolü altındadır ve İsrail’in bu dış ticaretten elde ettiği gelirlerin ne kadarını Filistin ile paylaştığı tartışmalıdır. Kimi zaman da bu vergi gelirlerine açıkça el konulmaktadır. İsrail’in Filistin’e (sivil alanları da kapsayacak şekilde) sistematik saldırıları ve zaman zaman Batı ülkeleri ile uluslararası kurumların (İsrail’le iş birliği yaparak) uyguladığı ekonomik yaptırımlar Filistin ekonomisinin ve sanayisinin gelişimini engellemektedir (Selmi & Rakipoğlu, 2023: 2711; Turna, 2025: 501-506).İsrail’in dış ticarete özellikle de ihracata izin vermemesi tekstil başta olmak üzere çok sayıda sanayi tesisinin kapanmasıyla sonuçlanmıştır (Başer, 2019). Ekim 2023 ile birlikte şiddeti artan İsrail saldırıları, sanayi üretimini olumsuz yönde etkilemiş ve bu da istikrarsızlığa neden olmuştur (Trading Economics, t.y.a). Sanayi tesislerinin ağır hasar alması ciddi iş gücü kayıplarına yol açmıştır (UNDP, 2025). 2023-2024 döneminde bile Gazze’de sanayi kesiminde daralma yüzde 94,7 olarak hesaplanmıştır (World Bank, 2024: 5). Sonrasında durumun daha kötüye gittiği düşünüldüğünde olayın vahameti ortadadır.Sermaye birikiminin olmaması, altyapının yetersizliği nedeniyle Filistin sanayisinin kendi dinamikleri ile gelişme potansiyeli zayıftır. Yurtdışından çeşitli ülkelerin yatırımları ve destekleri Filistin ekonomisi ve sanayisi için kritik öneme haizdir. Bu bağlamda 2005 yılında Türkiye ve Filistin arasında serbest ticaret anlaşması imzalanması oldukça önemlidir (Güler, 2024: 14). Filistin’de Cenin Serbest Sanayi Bölgesini faaliyete geçirmek için Türk özel sektörü çaba göstermektedir (Abu Samra & Başer, 2019). Çin de Filistin ile 2005 yılında ticaret anlaşması yapmış ve Filistin’in sanayisini geliştirecek, ekonomiyi canlandıracak biçimde sanayi parkları (Gazze ve Batı Şeria) kurulmasına destek vermiştir【1】 (Alp, 2023: 157).Filistinliler sanayi ve iş imkânlarının yeterli olmaması nedeniyle İsraillilerin yaşadığı yerlere giderek tarım, inşaat ve sanayi dallarında çalışmaktadır (Selmi & Rakipoğlu, 2023: 2715). Filistin’de iş gücünün sanayide istihdamı 1991 yılında yüzde 33,9 iken bu oran 2008 yılında yüzde 23,08’e kadar gerilemiş daha sonra tekrar artış eğilimine girerek 2022 yılında yüzde 32,61’e kadar çıkmıştır. Filistin’de istihdamda önemli pay sahibi olan ve dolayısıyla gelişen alt dallar madencilik, taş ocakçılığı, gıda ve inşaat sektörleridir (Güleç, 2024: 117-118). Filistin’in en önemli maden kaynağı fosfat, Eriha bölgesi başta olmak üzere Filistin’in çeşitli bölgelerinde çıkarılmaktadır. Fosfat madenlerini İsrail hükümeti çıkarmaktadır (T.C. Ticaret Bakanlığı, 2025). Diğer gelişmiş sanayi dalları da mermer ve değerli taşlar, plastik çantalar, sigara, sünger eşya ve mobilyadır (Trading Economics, t.y.b). Gıda sanayinde üretimin önemli bir kısmı İsrail’e ihraç edilmektedir (Trading Economics, t.y.c).Filistin’in sanayi sektöründe kendi potansiyelini yeterince ortaya koyamaması İsrail işgalciliği ile doğrudan ilgilidir. Bu işgal, gaspçı sömürgecilik uygulamalarını takip etmektedir. Böylece bir taraftan hareket kısıtlaması, keyfi istismarcı tutuklamalar, hukuksuz izin rejimi gibi düzenlemeler diğer taraftan apartheid duvarı, kontrol noktaları, evlerin yıkımı gibi fiziksel engellerle Filistin halkının İsrail’in ithal vatandaşlarına karşı ekonomik olarak dezavantajlı kılınması sağlanmaktadır. Ayrıca Filistinlilerin doğal kaynaklarına el konulmakta, vergiler araçsallaştırılmakta, ithalat ve ihracat kısıtlamalarıyla ekonomik aktivitelerle birlikte sanayi de yok edilmeye çalışılmaktadır.