Ana YazarFiruze YİĞİT AKBURAKCI13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0001-5399-2806

Tutuklama ve gözaltı gibi tedbirler, kişi özgürlüğüne müdahale teşkil etmektedir. Bireylerin özgürlüğü birçok uluslararası sözleşmeyle güvence altına alınmıştır. BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’ndeki “Hiç̧̧ kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulanamaz veya sürülemez” (İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, 1948: m.9) maddesi keyfi tutuklamanın hukuka aykırı olduğuna işaret etmektedir. Yine Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 5. maddesi herkesin özgürlük ve güvenlik hakkına sahip olmasını güvence altına almakta ve kişinin ancak sözleşmede yer alan koşullarda ve yasanın öngördüğü usule uygun olarak özgürlüğünden mahrum edilebileceği belirtmektedir【1】 (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, 1950: m.5). Böylece özgürlük, temel insan haklarından biri olarak kabul edilmektedir. Buna karşın İsrail güvenlik güçleri Filistinlilere karşı çok uzun yıllardan beri keyfi yakalama, gözaltı ve tutuklamalar yapmakta ve bu kişilere işkence, insanlık dışı ve aşağılayıcı muameleler uygulamaktadır【2】.BM İnsan Hakları Ofisi, Ekim 2023 - Haziran 2024 tarihleri arasındaki İsrail askerlerinin Filistinlilere karşı keyfi tutuklamalara ilişkin bir rapor yayımlamıştır (Omar & Fırat, 2024). Rapora göre, aralarında sağlık personelinin de bulunduğu binlerce Filistinli gözleri bağlanarak ve pranga takılarak tutuklanmış ve bu kişilere tutuklama sebepleri hakkında hiçbir gerekçe bildirilmemiştir. Oysa tutuklanan her kişiye tutuklama nedenleri ve kendisine yöneltilen suçlamalar hakkında bilgi verilmesi zaruridir. Bunun yanı sıra kişilere avukat desteği alma imkânı sunulmamıştır. Bu durum adil yargılanma hakkını açıkça ihlal etmektedir. İsrail’de uygulanan yasal mevzuata baktığımızda karşımıza 2002 tarihli Yasa Dışı Savaşçılar Yasası ve 2010’dan beri yürürlükte bulunan 1651 sayılı Askeri Emir çıkmaktadır. Her iki düzenleme de tutuklanması için yasal gerekçe bulunmayan Filistinlilerin gözaltına alınmasına imkân vermektedir. Özellikle Ekim 2023 ile Gazze’deki Filistinlilerin çoğu, Yasa Dışı Savaşçılar Yasası hükümleri uyarınca alıkonulmaktadır. Söz konusu yasa, kişiler hakkında “İsrail’e karşı düşmanca eylemler sona ermediği sürece” gözaltı emri verilmesine olanak tanımaktadır. Üstelik gözaltı süresi 2023 yılında yapılan bir değişiklikle 96 saatten 45 güne çıkarılmıştır. Her iki tedbir için adli gözden geçirme öngörülse de “devlet güvenliği” gerekçesiyle deliller gizli tutulmakta ve dolayısıyla tutukluluğa etkin itiraz yapılması engellenmektedir【3】. 1998’de İnsan Hakları Komitesi, İsrail’e, idari tutuklamayı Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin (MSHS) gerekliliklerine uygun hale getirmesi çağrısında bulunmuştur. Zira BM İkiz Sözleşmeleri’nden biri olan MSHS, özgürlük ve güvenlik hakkını güvenceye alırken yargılanan bir kimsenin tutuklanmasının genel bir kural olamayacağını vurgulamaktadır (BM Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi, 2015: m.9). 2014 yılında Komite, İsrail’den idari tutuklama uygulamasına son vermesini istemiştir. İşkenceye Karşı Komite, İsrail’in, özellikle Askeri Emir ve Yasa Dışı Savaşçılar Yasası kapsamındaki uzun süreli tutuklamaların, İşkenceye ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Aşağılayıcı Muameleye veya Cezaya Karşı Sözleşmeyi ihlal ettiği sonucuna defalarca varmış ve İsrail’e bu uygulamayı acilen sonlandırması çağrısında bulunmuştur (UN, 2024: 17-20).Gözaltı ve tutuklamaya ilişkin sayısal veriler hakkında şeffaflık bulunmamaktadır. Zira gerçek sayının kayda geçenden çok daha fazla olduğu ifade edilmektedir. Filistinli Mahkumlar Birliğine göre 7 Ekim’den itibaren yalnızca bir aylık süre zarfında dahi 2.200’den fazla Filistinli erkek ve kadın gözaltına alınmıştır. İsrail İnsan Hakları Örgütü HaMoked’e göre 1 Ekim ve 1 Kasım tarihleri arasında, suçlama veya yargılama olmaksızın idari gözaltında tutulan toplam Filistinli sayısı 1.319’dan 2.070’e yükselmiştir (Amnesty International, 2023). 7 Ekim’de İsrail’de yasal olarak bulunan 10.000’den fazla işçi ve hasta da sonraki günlerde İsrail’de gözaltına alınmıştır. Kasım 2023’te 3.200’ünün serbest bırakılıp Gazze’ye nakledildiği, 6.441’inin işgal altındaki Batı Şeria’ya gönderildiği, yaklaşık 1.000’inin ise kayıt altında olmadığı tahmin edilmektedir (UN, 2024).Herhangi bir yargılama süreci yürütülmeden ve mahkeme kararı olmaksızın yapılan bu uygulamalar bariz bir hukuka aykırılık durumu oluşturmaktadır ve İsrail, başta yukarıda anılan insan hakları belgeleri olmak üzere birçok uluslararası düzenlemeyi ihlal etmektedir.