Ana YazarKamola ERGUN13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0003-2765-5552

Sermaye, ekonomik literatürde, üretim sürecine katkıda bulunan ve gelir elde etme potansiyeli taşıyan tüm kaynaklar olarak tanımlanır (Samuelson & Nordhaus, 2010). Bu kavram, fiziksel varlıklarla sınırlı olmayıp, finansal araçlar ve insan yetenekleri gibi ekonomik değer yaratma kapasitesine sahip farklı biçimlerde ortaya çıkar. Genel olarak sermaye, üç temel türde incelenir: fiziksel sermaye, finansal sermaye ve insan sermayesi.Fiziksel sermaye, üretim sürecinde kullanılan ve ekonomik değer taşıyan somut varlıklardır. Makineler, ekipmanlar, fabrikalar, ulaşım araçları ve altyapı bu kapsama girer. Fiziksel sermaye, üretkenliği artırarak ekonomik büyümeyi destekler; genellikle teknoloji ve yenilikle birlikte değerlendirilir. Modern ekonomilerde verimlilik artışı, büyük ölçüde fiziksel sermayeye yapılan yatırımlarla doğrudan ilişkilidir (Romer, 1990).Finansal sermaye, ekonomik değere sahip olan para, hisse senetleri, tahviller, bono ve diğer finansal araçları kapsar. Finansal sermaye, yatırımların finansmanında kritik rol oynar ve işletmelerin üretim kapasitesini artırmasına imkân tanır. Ayrıca ekonomik istikrar ve büyüme için gerekli likiditeyi sağlar; sermaye piyasalarının etkinliği, kalkınmanın temel unsurlarındandır (Mishkin, 2015).İnsan Sermayesi, bireylerin eğitim, beceri ve bilgi birikimi yoluyla ekonomik değer yaratma kapasitesidir (Becker, 1993). İnsan sermayesi yalnızca üretkenliği artırmakla kalmaz; yenilikçi fikirler, teknolojik gelişmeler ve girişimcilik faaliyetlerinin de temel kaynağıdır. Eğitim ve mesleki gelişim, bireylerin potansiyelini artırarak hem mikro düzeyde gelirlerini yükseltir hem de makro düzeyde ekonomik büyümeye katkıda bulunur.Sermaye, ekonomik büyüme, istihdam yaratma ve üretim kapasitesinin artırılması açısından kritik önemdedir. Ancak dağılımındaki dengesizlikler veya etkin kullanılmaması, gelir eşitsizliği, üretim dar boğazları ve kriz risklerini beraberinde getirebilir (Piketty, 2014). Özellikle finansal sermayenin belirli gruplarda yoğunlaşması, ekonomik güç dengesizliklerini artırırken; insan sermayesinin yetersiz gelişimi uzun vadeli kalkınmayı sınırlar【1】. Bu nedenle politika yapıcılar açısından sermayenin dengeli dağılımı ve yatırımların verimli yönlendirilmesi, sürdürülebilir büyümenin temel unsurlarındandır.Filistin, özellikle Gazze Şeridi’nde, uzun süredir devam eden çatışmalar ve işgal nedeniyle fiziksel sermaye açısından ciddi zorluklar yaşamaktadır. 2024 yılı itibarıyla Gazze’deki altyapı hasarının yaklaşık 18,5 milyar dolar olduğu tahmin edilmektedir. Bu hasarın büyük bölümü konutlara ait olmakla birlikte sağlık, eğitim, ulaşım ve su altyapısı da ciddi şekilde tahrip olmuştur (World Bank, 2024).Finansal sermaye açısından Filistin ekonomisi İsrail işgalciliğinden dolayı büyük ölçüde dış yardımlar ve İsrail ile olan ekonomik ilişkilere bağımlıdır. 2024 yılında Batı Şeria’da işsizlik oranı yüzde 31’e, Gazze’de ise yüzde 80’e ulaşmıştır. Ayrıca Filistin Yönetimi’nin 2024 yılı bütçe açığının yaklaşık 1,86 milyar dolar olacağı öngörülmektedir (UNICEF, 2024; UN, 2024).İnsan sermayesi bakımından Filistin, görece yüksek eğitimli bir nüfusa sahip olmasına rağmen, İsrail’in ekonomik kısıtlamaları ve Ekim 2023’ten itibaren şiddetini artırdığı katliam ve soykırım nedeniyle bu potansiyel tam olarak değerlendirilememektedir. 2024 yılında Batı Şeria’da İnsan Gelişme Endeksi (İGE) 0,676’ya gerilerken, Gazze’de bu oran 0,408’e düşmüş ve son yirmi yılda kaydedilen ilerlemenin büyük kısmı silinmiştir (UNDP, 2024a). Eğitim altyapısındaki yetersizlikler【2】 ve ekonomik dar boğazlar【3】, genç nüfusun iş gücüne katılımını ve beceri gelişimini olumsuz etkilemektedir.Filistin sahip olduğu insan sermayesi potansiyeline rağmen, işgal, altyapı yıkımı, finansal kısıtlamalar ve eğitim sistemindeki aksaklıklar nedeniyle sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmakta zorlanmaktadır. Bu nedenle uluslararası toplumun desteği, bölgesel iş birlikleri ve sermaye yatırımlarının yeniden yapılandırılması, Filistin’in ekonomik toparlanma sürecinde ciddi öneme sahiptir. Filistin’deki finansal kurumlar ve sermaye dinamikleri, kısıtlı kaynaklara rağmen kurumsal kapasite inşasında önemli bir mesafe katetmiştir. Filistin Yatırım Fonu, stratejik sektörlerdeki yatırımlarıyla hem ekonomik kalkınmayı hem de sosyal faydayı hedeflerken; Filistin Para Otoritesi, para politikası araçlarından yoksun olmasına rağmen, bankacılık sektöründe sağlam bir düzenleme ve denetim çerçevesi oluşturmayı başarmıştır. Menkul Kıymetler Piyasası Otoritesi ise sermaye piyasalarının gelişimini destekleyerek yatırım ortamını çeşitlendirmeye çalışmaktadır. Bununla birlikte, dışa bağımlılık, sermaye birikimindeki yetersizlik, siyasi istikrarsızlık ve ekonomik kısıtlamalar, bu kurumların potansiyelini tam anlamıyla gerçekleştirmesinin önündeki başlıca engellerdir.