Ana YazarRukiye DEMİR13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0001-9366-5463

Filistin toplumunda eğitim, tarihsel süreçte çok boyutlu bir işlev üstlenmiş hem bireysel gelişim hem de kolektif direniş mekanizması olarak önem kazanmıştır. Eğitim faaliyetleri, yalnızca temel bir hak【1】 olmanın ötesinde şu işlevleriyle öne çıkmaktadır: (1) Nesiller arası kimlik aktarımını sağlayarak ulusal bilincin korunmasına katkıda bulunmak (Aamir, 2024: 33), (2) gelecek nesillerin yaşam standartlarını iyileştiren stratejik bir yatırım olarak değerlendirilmek ve hanehalkı bütçelerinde öncelikli yer almak (Alian, 2020), (3) sosyal bağları güçlendirerek dış baskılara karşı kolektif direnci artıran bir mekanizma işlevi görmek (Kanaan, 2024). Bu çok katmanlı yapı, eğitimi Filistin’in toplumsal mücadelesinin vazgeçilmez bir unsuru haline getirmektedir.Filistinlilerin eğitime verdiği önem, inancın toplumda oynadığı merkezi rolle yakından ilişkilidir. İslami değerler, eğitimin hem bireysel hem de toplumsal bir görev olduğunu vurgulamaktadır. Kur’ân-ı Kerîm’de eğitim ve ilim sahibi olmanın önemine dair birçok ayet bulunmaktadır. Bu dini perspektif, Filistinlilerin eğitim yoluyla kendilerini geliştirme ve topluma katkı sağlama motivasyonunu güçlendirmektedir. İslami okullar ve medreseler, tarih boyunca Filistin toplumunda eğitim ve değer aktarımının temel taşı olmuştur【2】. Modern dönemde de dini değerler ve eğitim arasındaki bu bağ, çocukların toplumsal dayanışmayı sürdürme ve gelecekte liderlik yapma bilinciyle yetişmesine katkı sağlamaktadır【3】 (Ebu Rass, 2024: 1-2).Eğitim sistemi, Filistin Otoritesi’nin kontrolü altında bulunan Batı Şeria ve Gazze Şeridi’nde temel eğitim, ortaöğretim ve yükseköğretim olmak üzere üç basamakta uygulanmaktadır. 1. sınıftan 10. sınıfa kadar zorunlu eğitimi kapsayan temel eğitim, çocukların temel becerilerini geliştirme ve onlara ulusal kimlik bilinci kazandırmaya odaklanmaktadır. Ortaöğretim, 11 ve 12. sınıfları kapsamakta ve öğrencilerin üniversite eğitimi ya da mesleki yaşam için hazırlık yapmalarını sağlamaktadır. Bu seviyede öğrenciler genel lise veya teknik lise dallarından birini seçebilirler. Yükseköğretim basamağında ise üniversite, teknik okul ve meslek okulu ile gençlere yükseköğretim olanakları sunulmaktadır. Ayrıca tüm bunların yanı sıra Filistinli öğrenciler, başka ülkelerde de öğrenim görmek üzere burs olanaklarından faydalanabilmektedirler (İpek, 2025: 413-414).Gazze Şeridi, uzun yıllardır devam eden yasa dışı işgalin yanı sıra siyasi ve ekonomik sorunların etkisi altında kalmış bir bölgedir; bu durum, bölgedeki eğitim sistemini de derinden etkilemiştir (Demir Salhiya, 2023: 104-105) Ancak bu zorluklar, Filistin halkının eğitime olan bağlılığını azaltmaktan ziyade artırmıştır. Gazze’deki eğitim sistemi, Filistin hükümeti, BM Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA)【4】 ile çeşitli uluslararası insani yardım kuruluşları【5】 tarafından desteklenmektedir. Okullar yönetim sistemi olarak ise hükümet okulları (Filistin hükümeti tarafından yönetilmekte ve temel eğitim ile lise eğitimi sunmaktadır), UNRWA okulları (Gazze’deki çocukların büyük bir kısmına eğitim sağlayan okullardır) ve özel okullar (sayıları nispeten azdır ve bunlar çoğunlukla dini ya da uluslararası müfredatı izlerler) olmak üzere üç kategoridir.Gazze’deki eğitim sistemi, iki önemli zorlukla karşı karşıya bulunmaktadır. Bunların ilki, devam eden bombardımanlar ve ablukanın okulların fiziksel altyapısına verdiği ciddi zarardır. Birçok okul yıkılmış ya da kullanılamaz hale gelmiştir【6】 (Qasrawi, 2024). İkinci zorluk, çocukların savaş nedeniyle yaşadığı psikolojik travmadır【7】. Bu durumlar eğitim başarısını olumsuz etkilemektedir (Davies, 2024). Tüm olumsuzluklara rağmen Filistinlilerin eğitim konusunda çok başarılı oldukları da göz ardı edilmemelidir. BM ve uluslararası topluluklar, Gazze’deki eğitim sistemi için çeşitli destek programları yürütmektedir. Mesela UNRWA, mülteci çocuklara özellikle temel eğitim sağlamakta ve psikososyal destek sunmaktadır (OCHA, 2016).Çocuk ve gençlerin pedagojik gelişim süreçlerinin bir parçası olmasından öte Filistin’deki eğitim mücadelesi, ulusal kimliğin korunması ve toplumsal direncin sürdürülmesi açısından stratejik öneme sahip bir varoluş mücadelesidir. İsrail’in sınır tanımayan saldırılarında fiziksel alt yapının tahrip edilmesine, çocuk ve gençlerin katledilmelerine, ailelerin derin psikolojik travmalarına rağmen Filistin’de eğitim sistemi zor koşullarda hala sürdürülmektedir. Ancak, eğitim hakkının tam olarak garanti altına alınabilmesi için uluslararası kurumların, İsrail’in hukuka aykırı uygulamalarına karşı etkin politikalar geliştirmesi ve insani yardım mekanizmalarını güçlendirmesi gerekmektedir.