Ana YazarOzan MARAŞLI13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0009-0003-3183-2256

Filistin ekonomisi, sahip olduğu zengin doğal ve beşerî kaynaklara【1】 rağmen bir asra yakın süredir devam eden işgal politikaları nedeniyle kendi kaynaklarını kullanma imkânından mahrum kalmış ve birçok sektörü bilinçli bir şekilde zayıflatılmıştır. Buna rağmen son yıllarda üst-orta gelir grubu ülkeleri içerisinde yer alan; iç ticaret, finans-dışı hizmetler ve imalat sektörlerine dayalı bir ekonomi olmayı başarmıştır. Ekim 2023 ile yaşanan soykırım ve yıkım sebebiyle alt-orta gelir grubu ülkeleri kategorisinde değerlendirilmiştir (Metreau vd., 2024).Filistin’in reel Gayri Safi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) 1990’dan 2023’e yaklaşık 3,5 kat büyümüş, 2020-2023 yılları arasında ise ortalama 14,90 milyar dolar seviyesinde seyretmiştir (SESRIC, 2025). Bu üretimin yaklaşık yüzde 83’ü Batı Şeria’da, yüzde 17’si ise Gazze’de gerçekleştirilmiştir【2】. 2024 yılında işgal güçlerinin uyguladığı soykırım sebebiyle Gazze’de üretim durma noktasına gelmiştir. Batı Şeria’da faaliyet gösteren işletmelerin yüzde 29’u işgalin yol açtığı koşullar nedeniyle üretimde düşüş yaşamış veya üretimini tamamen durdurmak zorunda kalmıştır. Bunun sonucunda Filistin ekonomisi toplamda yüzde 26,6 oranında küçülmüştür【3】 (PCBS, 2025: 16).On binlerce masum Filistinlinin şehit olmasının yanında Gazze’deki soykırımın ilk dört ayında gerçekleşen yıkımın Filistin ekonomisine maliyeti 2,3 milyar dolar olmuştur (PCBS, 2024). Aynı dönemde Filistin’de yıllık bazda kişi başına düşen milli gelir yaklaşık yüzde 27,8 oranında küçülerek 2892 dolar seviyesinden 2087 dolar düzeyine düşmüştür. 2024 yılında Batı Şeria’da kişi başına düşen milli gelir 3528 dolar seviyesindeyken, işgal güçlerinin zaten yıllardır süren ablukasının yanında uyguladığı soykırım kapsamında yardım tırlarının dahi girişine izin vermediği【4】 Gazze’de çarpıcı bir şekilde 1252 dolardan 161 dolara (aylık yaklaşık 520 Türk lirası) düşmüştür. (PCBS, 2025: 18). Gazze’de 2024 yılındaki yıllık enflasyonun yüzde 238 olduğu göz önüne alındığında, Filistinlilerin bu onurlu mücadelesi sırasında yaşanan insani krizin boyutları daha iyi anlaşılabilir (PCBS, 2025: 25).Siyonist işgal, Filistin ekonomisinin kendi kaynaklarını kullanmasını ve potansiyelini gerçekleştirmesini engelleyen başat unsurdur. Filistin’deki en önemli doğal kaynakları barındıran C Bölgesinin idari ve askeri açısından tam işgal altında bulunması, İsrail’in aslında Filistin’e ait olan ve dünya brom üretiminin yaklaşık yüzde 30’una tekabül eden kaynağı gasp etmesiyle sonuçlanmıştır【5】 (World Bank, 2013: 12). 2011 yılı için yapılan tahminler; işgal sebebiyle Filistin ekonomisinin tarım, madencilik, inşaat, turizm ve telekomünikasyon sektörlerinde【6】 GSYİH’nin yüzde 35’ine, bütçe açığının ise yüzde 56’sına tekabül eden bir potansiyel gelirden mahrum kaldığını belirtmektedir (World Bank, 2013: x-xi).1990-2023 yıllarında, harcama yöntemiyle hesaplanan GSYİH bileşenleri arasında hanehalkı nihai tüketim harcamaları ortalama yüzde 95,6’lık bir oran ile en yüksek bileşendir (SESRIC, 2025). İşgal güçlerinin Gazze’ye yönelik saldırısı, yoksulluk oranındaki artış, ekonomik faaliyetlerin tahrip edilmesi gibi nedenlerden kaynaklı yüksek işsizlik oranının (2024 yılında Batı Şeria’da yüzde 33,5, Gazze’de yüzde 79,7) bir sonucu olarak hanehalkı tüketimi 2024 yılında düşüş göstermiştir【7】 (PCBS, 2025: 17, 23). Bu durum aynı zamanda, on yıllardır işgal politikalarıyla ziraat ve imalat sektörlerinin sistematik bir şekilde zayıflatılması sonucunda【8】 Filistin ekonomisindeki kaynakların iç ticaret sektörü ve finans-dışı hizmetler sektörüne yönelmesinin önemli bir yansıması niteliğindedir (Shihaki, 2021). Kamu harcamalarının 1990-2023 yılları arasındaki ortalaması ise yüzde 22,6 düzeyindedir (SESRIC, 2025). Devletin ekonomideki yerini ifade eden bu gösterge ilgili dönemde büyük ölçüde benzer seviyelerde seyretmiştir.Filistin ekonomisinde tüketim, ekonomideki toplam üretimin üzerinde seyrederken yatırımları ifade eden sabit sermaye oluşumunun GSYİH içindeki payı 1990’da yüzde 35,8 seviyesindeyken 2010 yılında yüzde 19,3’e kadar gerilemiştir (SESRIC, 2025). Bunun temel sebepleri arasında işgal politikalarıyla; Filistin imalat sektörünün sistematik olarak küçültülmesi (Arnon & Weinblatt, 2001: F295) ve Filistin ekonomisinin büyük ölçüde temel ihtiyaçları karşılamak üzere yapılan tüketim harcamalarına dayalı hale getirilmesi bulunmaktadır. Yatırımlar, kısmen artış göstererek 2023 yılında yüzde 27,6 seviyelerine kadar çıksa da gerek gelir düzeyindeki genel düşüş gerekse imalat sektörünün ekonomideki payının ilgili dönemde dörtte bir kadar küçülmesinin de işaret ettiği üzere Filistin ekonomisinde arzulanan düzeylere ulaşamamıştır (SESRIC, 2025). Filistin’in işgal politikalarıyla tarım ve imalat sektörlerinin küçültülmesi ve doğal kaynaklarından mahrum bırakılmasının bir diğer ekonomik yansıması ise yüksek ithalat seviyeleridir. 1990-2023 arasında Filistin’in net ihracatı ortalama yüzde 46,16 düzeyindedir (SESRIC, 2025).İşgal politikalarının neden olduğu yıkıma rağmen, Filistin halkının azmi ve ekonomisinin sahip olduğu potansiyel, özgür bir Filistin Devleti’nin sağlam bir ekonomiye sahip olmasının mümkün olduğunu göstermektedir.