Ana YazarÖmer Baha YİĞİT13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0009-0000-3583-0862

İnsani kriz, evrensel ortak bir tanımı olmasa da; bir topluluğun veya başka herhangi bir grup insanın sağlığına, güvenliğine veya refahına yönelik ciddi bir tehdidi içeren olay veya olaylar dizisi olarak tanımlanabilir (Bloxham, 2022). Doğal afetler, salgın hastalıklar, yetersiz ekonomik gelişmişlik veya yetersiz alt-üst yapı gibi birçok etkeni olmakla birlikte özellikle savaş ve çatışmaların yol açtığı krizler, uluslararası barış kuruluşlarının dahi müdahale etmekte yetersiz kaldığı boyutlara ulaşmaktadır. Dünyanın farklı bölgelerinde devam eden sayısız göçe zorlama, soykırım ve etnik temizlik gibi gayri hukukî ve gayri insanî muameleler krizlerin derinleşmesine neden olmaktadır. Bu bölgelerden birisi de Filistin’dir. Dünyanın farklı bölgelerinden getirilen Yahudi nüfusuna yerleşim yeri açmak amacıyla,【1】 Filistinlilerin BM tarafından tanınan topraklarını işgal eden İsrail (Arnaout vd., 2023) burada yaşayan yerli Filistinlileri göçe zorlamakta, direniş gösterenleri ise yasadışı tutuklamalarla, işkence ve diğer zorbalık yöntemleri ile sindirmeye çalışmaktadır. İnsanlığa karşı suçların başında gelen etnik temizlik ve soykırım suçlarını Filistinlilere karşı sistematik olarak uygulayan İsrail, yasa dışı bir şekilde topraklarını genişletmekte ve işgal ettiği bölgelerde insani krizlere sebebiyet vermekte ve krizleri derinleştirmektedir (Kudüs Şurası Hukuk Komisyonu, 2023: 12- 42).İsrail, Ekim 2023‘te başlayan çatışmaları büyük bir soykırıma dönüştürerek kendisinin de taraf olduğu BM Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesinin ikinci ve üçüncü maddelerini açıkça ihlal etmektedir (Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi, 1951). Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı soykırım davasında, İsrail’in saldırılarının insani krize yol açtığı ve sözde yasallık kamuflajıyla soykırım suçunun işlendiği kanıtlarıyla birlikte ortaya konulmuştur (ICJ, 2025). Özellikle insani yardım koridorlarının en temel yaşamsal ihtiyaçların iletilmesine dahi imkan vermeyecek ölçüde kapatılması, yardımlara blokaj koyulması, yaşamsal ihtiyaçlarını gidermeye çalışan sivillerin üzerine keskin nişancıların ateş açması soykırım suçunun gerçekleşmesi için gereken “soykırım niyeti”nin varlığını kanıtlamaktadır (OHCHR, 2023; Refugees International, 2024).Filistin’deki insani krizin boyutuna bakıldığında adeta insani kriz değil, insanlık krizi vardır (UN, 2024). En temel ihtiyaçların bölgeye ulaştırılamaması, insanlığa karşı suçların meşru müdafaa adı altında meşrulaştırılması, kullanımı yasak bomba ve kimyasal silahların hedef ayırt etmeksizin kullanılması (Madanoğlu, 2024) bölgede yaşayan insanların “hayvan” sıfatıyla yaftalanması【2】 (Fabian, 2023), insani kriz kadar insanlık krizinin de tartışılması gerekliliğini ortaya koymaktadır.Kriz kelimesi, zorluk ve ikilemi ifade ettiği kadar olumsuzlukları avantaja çevirmeye de karşılık gelmektedir (Öztürk, 2018: 98). Filistin’deki veya dünyanın geri kalanındaki insani krizlerin çözümünün mümkün olduğu kabulüyle toplumların, devletlerin ve diğer kurum-kuruluşların etkili ve bona fides (iyi niyet kuralı) ilkesine bağlı kalarak adım atmaları gerekmektedir. Çözümde etkili olacak adımlar şunlar olabilir: (1) insanlığa karşı suçlarda caydırıcı yaptırımların kolektif bilinçle uygulanması, (2) kullanımı ve üretimi yasak silâhların denetiminin daha etkin yapılması; politik veya askeri sebeplere dayalı üretilmelerinin önüne geçilmesi, (3) insan hakları hukukuyla çelişen paralı savaşçılar, terör grupları gibi vekâlet savaşlarında kullanılan unsurlarla etkin mücadele, (4) insan hakları hukuku ve insancıl hukuk bağının güçlendirilmesi, (5) insan haklarına ve insancıl hukuka olan inancın kuvvetlendirilmesi amacıyla, uluslararası hukukun politik amaçlarla ihlalinin engellenmesi ve politikanın da hukukun kapsamında olduğu vurgusunun artırılması, (6) kriz zamanlarında temel ihtiyaçların sağlanabilmesi için, bu yardımların engellenmesi durumunda ekonomik yaptırımlar başta olmak üzere ilgili devlete gerekli yaptırımların uygulanması veya artırılması ve (7) krizlerin önlenebilmesi için uluslararası işbirliğinin artırılması.