Ana YazarAmon SHAKEMBA13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0002-5107-5139

1994 yılı Filistin-Güney Afrika Cumhuriyeti ilişkilileri için bir milattır. Bu tarihten önce Güney Afrika apartheid rejimi, Filistin ile sıcak ilişkilerden uzak duruyordu çünkü Filistinliler, Güney Afrika’daki sömürgeci apartheid rejimine karşı mücadelede Afrikalıları desteklemekteydiler. Bu durum Güney Afrika apartheid rejiminin İsrail ile ilişkilerini geliştirmesine neden oldu. Ancak apartheid sonrası Güney Afrika, 1995’te Filistin ile resmi diplomatik ilişkiler kurmaya başladı. 1995 öncesinde Nelson Mandela ile Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) lideri Yasir Arafat arasında sıkı bir dayanışma ilişkisi söz konusuydu. Arafat, Güney Afrika’daki apartheid rejimine karşı mücadelede Afrika Ulusal Kongresi’ne (ANC) destek veriyordu (Radebe, 2016). Nelson Mandela’nın 1994’deki başkanlığıyla iki devlet arasındaki ilişkiler hem yerel hem de küresel düzeyde daha da gelişti. Her iki ülke için benzer bir ideolojik tehdit söz konusuydu. Afrika’da eski apartheid yöneticileri beyazlar ve Filistin’de de siyonistler demokratik değerlerin ve barışçıl bir toplum idealinin önünde engeldi. Bu doğrultuda Mandela, Güney Afrika’daki özgürlüğün, Filistinlilerin özgürlüğü olmadan eksik olduğunu belirti (Bizimungu, 2021). 1994’ten sonra siyasi, kültürel ve diplomatik ilişkiler başta olmak üzere iki ülke arasındaki iş birlikleri gelişti. Güney Afrika’nın 2002’de Filistin’e yaptığı yardımdan da görüldüğü gibi insani ve teknik destek de diğer bir iş birliği alanıdır (Xinhua, 2002).Güney Afrika ile Filistin arasındaki dayanışma ve barışın teşvik edilmesi Ubuntu kavramı ile ilgilidir (White Paper on South Africa’s Foreign Policy, 2011: 4). Ubuntu, apartheid rejimine karşı direnmede önemli bir işlev görmüştü. Bu yönüyle Filistinlilerin İsrail işgali ve zulmüne karşı direncini ifade eden “sumud”la bazı açılardan yakın bir anlama ve işleve sahiptir. Ubuntu ve sumud iki toplumun direnme deneyiminin ortak yönlerini gözler önüne sermektedir.İki devlet arasındaki ilişkilerin gelişmesi için farklı stratejiler geliştirilmiştir. Konferanslar, protestolar, İsrail’deki kültürel etkinlikleri boykot etme, İsrail ürün ve hizmetlerinin boykot edilmesi çağrısı veya diplomatik boykot bahse konu stratejiler arasındadır (Comins, 2021; Srikanth, 2015; Times of Israel, 2021). Ayrıca bireysel protestolar ve medya paylaşımları da kullanılan bir diğer yöntemdir (Srikanth, 2015).Uluslararası örgütlerin bir baskı mekanizması olarak kullanılması da bir diğer önemli araç olarak kendisini gösterir. Nitekim Güney Afrika Cumhuriyeti, “Gazze’deki Filistin halkına soykırım yaptığı” gerekçesiyle 29 Aralık 2023’te İsrail hakkında Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı’na (UAD) dava açtı. İsrail, iddiaların asılsız olduğunu iddia etmesine rağmen davayı engellemek için ABD başta olmak üzere bazı batılı ülkeleri de devreye sokarak Güney Afrika’ya baskı uyguladı. ABD, 2025 yılı başında dava nedeniyle her yıl Güney Afrika Cumhuriyeti’ne yapmış olduğu yaklaşık 400 milyon dolarlık yardımı sonlandırma kararı aldı. Güney Afrika, bu davayı geri çekmeleri için bazı Kuzey Yarımküre ülkelerinden baskı yapıldığını ve tüm baskılara rağmen sonuca ulaşana kadar davayı sürdüreceklerini belirtti (Aksünger, 2024; RSA, 2024). Sonuç olarak Güney Afrika’nın Filistinlilere verdiği insani destekle önemli bir liderlik gösterdiğini söylemek mümkündür.