Ana YazarNurefşan BULUT USLU13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0002-1087-8912

Boykot, bir kişi, grup veya kuruluşun bir ürün, hizmet veya kurumla ilişkisini koparmak suretiyle protesto etmek veya ekonomik açıdan zarar vermeye yönelik direniş eylemidir. Bu eylem, yanlış görülen bir davranışı, politikayı veya uygulamayı değiştirmeye veya durdurmaya yönelik bir baskı aracı olarak genellikle sosyolojik, politik, ekonomik ve ahlaki nedenlerle gerçekleştirilir.Her ne kadar köklü bir geçmişi olsa da bu eylem tarzının “boykot” olarak adlandırılması nispeten yenidir. Zira terim, yanlış tutumları halkın tepkisini çeken İrlandalı emlakçı Charles Boycott’un soyadından türetilmiştir (Yunus vd., 2020). Halk, Charles Boycott’a uyguladığı sistemli yaptırımlarla onu sosyal ve ekonomik açıdan tecrit etmiş ve bu süreçte örgütlü bir direniş sergileyerek ulusal ölçekte başarı kazanmıştır. Bu başarı sonrasında bu tarz tepkilere “boykot” demek yaygınlaşmaya başlamıştır.Dünyada ses getiren en önemli boykotlardan biri Aralık 1955’te Rosa Parks’ın Montgomery otobüs eylemidir. ABD’de Afrikalı Amerikalılara uygulanan insan hakları ihlalleri ve baskıdan bıkan vatandaşlar Rosa Parks’ın tutuklanması karşısında harekete geçmiştir. Parks’ın büyüyen boykotu Amerikan sivil haklar hareketi tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Martin Luther King, bu boykotun devamı için yapılan çağrıları “bir tür yapıcı zorlayıcı güç” olarak nitelendirmiştir. King, “Şiddetsiz baskı her zaman gerilimi yüzeye çıkarır” diye yazmış ve “şiddetsizliğin zorlayıcı yüzünü” “ikna edici yüzüyle” bir arada ele almak gerektiğini belirtmiştir. King, bu yöntemi, “doğrudan eylem programımızın amacı, kaçınılmaz olarak müzakere kapısını açacak kadar kriz dolu bir durum yaratmaktır” şeklinde formüle etmektedir. Böylece, yasal yollarla adaletsizliğin gündeme getirilmesi ve adaletsizliğe karşı güçlü bir tepki oluşturulması sağlanabilecektir (Delmas & Brownlee, 2023). ABD’deki Sivil Haklar Hareketi önemli bir başarı örneğidir. Aynı şekilde dünyanın birçok yerinde boykot eylemlerinin amaçlarına ulaştığı söylenebilir.Günümüzde boykot denince ilk önce İsrail’e karşı eylemler akla gelmektedir. İsrail, Filistin topraklarında yürüttüğü işgal, katliam, soykırım ile yayılmacı ve hukuk tanımaz tutumlarını durdurması için boykot edilmektedir. Filistin halkının uluslararası insan hakları açısından diğer insanlarla aynı statüye sahip olmasının engellemesi de bu boykotun sebeplerindendir. İsrail ürünlerini boykot, Filistin toprakları üzerindeki politika, eylem ve fikirleri (bkz. arz-ı mev’ûd) karşısında uluslararası baskıyı artırarak İsrail’in politikalarını durdurmayı veya değiştirmeyi amaçlamaktadır. Bu boykot hareketleri, İsrail’in Filistinlilere yönelik evrensel insan haklarına aykırı muamelelerine karşı bir protesto biçimi olarak kullanılmaktadır. Dünya genelinde en bilinen boykot hareketi, BDS (Boykot, Tecrit ve Yaptırımlar) hareketidir.Bir boykotun başarılı olması için dikkate alınması gereken bazı temel stratejiler vardır. Bunlar: öncelikle boykotun net ve somut hedefler içermesi, boykotun neden yapıldığı konusunda yeterli farkındalık oluşturulması, geniş katılım sağlanması ve büyük kitlelerin haberdar edilmesi, alternatif ürünler sunulması, uzun vadede sürdürülebilir bir boykot planı oluşturulması gibi unsurlardır. BDS Hareketi, bu doğrultuda geliştirdiği stratejilerle oldukça başarılı boykot örneklerine imza atmaktadır (Çelik, 2024).BDS Hareketi raporu, İsrail ürünlerinin boykot edilmesinin bazı büyük şirketlerin satılmasına veya İsrail’den ayrılmasına, birçok yatırımcının İsrail ve yandaşı uluslararası şirketleri bırakmasına yol açtığını göstermektedir. Aynı şekilde BM ve Dünya Bankası’nın verilerine bakıldığında, boykotun İsrail üzerinde önemli bir ekonomik etkiye sahip olduğu ve hareket geliştikçe bu etkinin daha da artabileceği görülmektedir (BDS Movement, t.y.). Ekonomik alanda, İsrail’in Filistinlilere yönelik baskısında rol oynayan çok uluslu birkaç şirketin, boykot kampanyaları nedeniyle milyarlarca dolar kaybederek İsrail’den çekildiklerini açıklamaları ve 2014 yılında İsrail’e doğrudan yabancı yatırımların yüzde 46 düşmesi de bu tespiti doğrulamaktadır (Aked, 2017).İsrail’e yönelik boykot; özellikle Ekim 2023’ten sonra dünya genelindeki çeşitli üniversitelerde, sendikalarda, sivil toplum kuruluşlarında ve bireysel düzeyde geniş yankı bulmuştur. Bu boykot hareketleri, Filistin’deki İsrail sorununa dikkat çekmeyi ve uluslararası toplumu harekete geçirmeyi amaçlamaktadır.Okuma ÖnerileriMaira, Sunaina (2018). Boycott! The Academy and Justice for Palestine. California: University of California Press.