Ana YazarBehlül ALTINIŞIK13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0002-3699-3273

Sumud, siyonizm ve İsrail’in Filistin halkının kimliğine ve haklarını inkârına ilişkin saldırılarını kabullenmeme durumudur. Hem kişisel ve kolektif direncin hem de kararlılığın iç içe geçtiği bir Filistin fikridir. Aynı zamanda sosyo-politik bir kavram olan sumud işgal, kronik sıkıntılar, kaynak eksikliği gibi günlük hayatı kuşatan zorluklara rağmen hayatta kalmanın yollarını ifade eder (Marie vd., 2018: 20). Bir düşünce yöntemi olarak ise sumud, Filistin kimliğini korumayı, onurlu bir yaşamı, özgürlüğü merkeze alarak yaşanan acılara rağmen hayattan zevk alarak geleceğe umutla bakmanın mücadelesini içerir. Bu bakımdan İsrail işgalciliği karşısında güçlü kalmayı ve direnmeyi amaçlar. Ayrıca şiddet içermeyen eylemlerle birlikte Filistin halkının yaşadığı yerden ve vatanından ayrılmayı reddetmesi, kontrol noktalarında, tecritlerde veya çatışma sahalarında yaşam direncini sürdürmesi ile somutlaşan bir felsefenin dışavurumudur.Sumud kavramı; tersine bir perspektifle ele alındığında, tahakkümcü rejim ve süreçler karşısında uyum sağlama, sabretme ve umudu yitirmeme olarak da yorumlanabilir. İsrail’in (uluslararası hukuka aykırı, çatışma teamüllerini delen) mazlum sivil halka yönelik kontrolsüz şiddet politikalarına karşı, Filistin geleneklerine daha sıkı bağlanma olarak da düşünülebilir. Bu bağlamda sumud; siyonizmin insan haklarını ihlal eden sınayıcılığına Filistin halkının verdiği bir yanıt olarak görülür, tahakküm karşısında Filistin tipi “şiddetsiz direniş eylemi” biçiminde tasvir edilir. Böylece “boyun eğmek” ile “kör nefret”in ifade edemediği “üçüncü yol” olarak farklı bir konuma yerleştirilebilir (Shehadeh, 1982).Sumud; psikolojik (bilişsel ve duygusal) ve maddi (fiziksel) olarak bilgilendirilmiş var kalım stratejilerini içeren bir tür infra-politikadır (Richter-Devroe, 2011). Sorgulama esnasında direnç göstermek, vatanı terk etmemek, haklarından vazgeçmemek, yasa dışı yıkılan evlerin yeniden inşasını sağlamak ya da inşası sağlanmasa dahi enkazı sahiplenmek, kasıtlı olarak kontrol noktalarında İbranice dışında bir lisan ile konuşmak gibi gündelik direnişlerle somutlaşır. Örneğin Filistinli bir çocuğun Apartheid Duvarı’nın (Utanç Duvarı) etrafında Filistin bayrağı ile koşması bir sumud eylemidir (Russel & Sheriff, 1982).Tarihsel bağlamda bakıldığında Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) tarafından “sumud iktisadi girişimleri” oluşturulmuştur. Aynı şekilde Arap devletlerinde de 1960’lı yıllardan itibaren “sumud fonlarının” kurulduğu görülür. Bu çalışmalarla Filistin halkının barınma, beslenme gibi ihtiyaçlarının karşılanması amaçlanmıştır. Kapsayıcılığı sınırlı olsa da bu girişimlerle yapılan el-Halil şehrindeki konutlar, Filistin mimarisini yansıtmış ve sumudun önemli parametrelerinden biri olan geleneğe bağlılığı da simgelemiştir (Marie vd., 2018).Son olarak ferdi düzeyde bir direniş olarak da karşımıza çıkan sumud, korkuyu kovmak veya korkuya rağmen gündelik direnişi sürdürerek umut ateşini canlı tutmayı da yansıtmaktadır. Böylece birey bu yaşam biçimini benimsediğinde, maruz kaldığı haksız şiddetin ahlaki maliyetini asgariye indirerek içinde bulunduğu grupla kolektif bir motivasyon oluşturabilir. Ekim 2023 sonrasında batılı güçlerin desteği ile Gazze’yi neredeyse tamamen tahrip eden İsrail güçleri karşısında Filistin halkının güçlü tahammülü tam da bu motivasyon ile anlaşılabilir. Bu bağlamda sumud eylemlerinin kolektif hayal kırıklığının önlenmesinde önemli bir rol oynadığı, bilinçlendirme sağladığı, bireylerin toplumla bütünleşmesine öncülük ettiği ve tahakkümcü İsrail politikalarının/şiddetinin yayılmasını önlediği görülebilir.Okuma ÖnerileriZatari, Fadi (2018). “Palestinian Culture of Sumud”. Daily Sabah. Erişim Tarihi: 19.10.2024, https://www.dailysabah.com/feature/2018/04/04/palestinian-culture-of-sumud.