Ana YazarAmon SHAKEMBA13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0002-5107-5139

Ubuntu, Güney Afrika’nın Zulu ve Xhosa kültürlerinde kök salan ve “ben, biziz” anlamına gelen bir yaşam felsefesidir. Nguni halkının geleneksel öğretisi olan bu kavram, insan ilişkilerinde karşılıklı bağımlılık, dayanışma ve kolektif bilinci merkeze almaktadır (Bakış, 2024). Desmond Tutu’nun (1999) vurguladığı üzere, ubuntu insan onuru, empati ve karşılıklı şefkati temel değerler olarak benimsemektedir. Augustine Chingwala Musopole (2021), bu felsefenin farklı isimlerle neredeyse tüm Afrika kıtasında görülen ortak bir dünya görüşünü temsil ettiğini belirtmiştir.Ubuntu felsefesine/ubuntuizme göre: (1) Kişi bu dünyaya, dünya hakkında her şeyi bilerek gelmez, insanlar karşılıklı olarak birbirinden öğrenirler. (2) Toplum üyeleri arasında bağışlama, tolerans ve hoşgörü temel değerlerdendir çünkü bağışlama yoksa toplumda gelecek de yoktur. (3) Bireysel inanç ve ideoloji farklılıkları yerine insanlığın bütünlüğü içinde var olunmalıdır【1】. (4) Bir insan farklılıkları nedeniyle ”insan olmamak” ile itham edilemez, hiçbir insan başka bir insan tarafından insanlıktan çıkarılamaz (Bakış, 2024). O nedenle, insandışılaştırma yerine, hata işlemiş olduğu tespit edilen failler affedilmeli ve zarar verdikleri topluma yeniden entegre olma fırsatı sağlanmalıdır (Tutu, 1999). Stanlake John Thompson Samkange ve Tommie Marie Samkange (1980) ise bu felsefeyi üç temel ilkeyle sistemleştirmişlerdir: insanlığın karşılıklı tanınması, toplumsal faydanın önceliği ve liderliğin toplumsal mutabakata dayanması. Özellikle etik ikilemlerde insan hayatının maddi kazançlara tercih edilmesi【2】 gerektiği vurgusu, ubuntunun değerler hiyerarşisini ortaya koymaktadır. Bu felsefe Afrika politik geleneğinde derin köklere sahiptir ve baskıcı yönetimlere karşı toplumsal direnci beslemiştir (Mugumbate & Nyanguru, 2013). Ayrıca ubuntu; adalet, eşitlik ve kolektif refahı karşılıklı saygı, güven ve özveriyle birleştiren kapsamlı bir ahlak sunmaktadır (Mayaka & Truell, 2021: 3).Ubuntu ve Filistin bağlantısı düşünüldüğünde akla öncelikle Nelson Mandela ve Güney Afrika gelmektedir. Nelson Mandela’nın (1985) “senin özgürlüğün ve benim özgürlüğüm ayrılamaz” sözü, ubuntu felsefesinin temel prensiplerini yansıtmaktadır. Mandela’nın (1997) Filistin mücadelesine ilişkin “Filistinlilerin özgürlüğü olmadan bizim özgürlüğümüz eksik kalacaktır” ifadesi, bu felsefenin evrensel insan hakları mücadelesine nasıl uyarlandığını göstermektedir. Mandela, Afrika’yı ubuntu üzerinden okumuştur: “Şefkat ve topluluk, adalet ve hakkaniyet, paylaşım ve cömertlik Afrika’sı, ubuntu Afrika’sı. Barış, adalet ve insan onurunun Afrika’sı.” (Mandela, 1998).Güney Afrika’nın Uluslararası Adalet Divanı’na yaptığı başvuru da ubuntunun adalet ve dayanışma ilkelerinin somut bir tezahürüdür (Haffajee, 2024). Adalet Bakanı Ronald Lamola’nın vurguladığı gibi, bu girişim yalnızca uluslararası hukuki bir adım değil, aynı zamanda Mandela’nın miras bıraktığı ve ubuntu felsefesiyle şekillenen etik değerlerin bir teyididir (Sunday World, 2024). İsrail’in tüm tehditlerine (Aktaş & Isilow, 2024), ABD’nin yaptırımlarına (Güvendik, 2025) ve İngiltere gibi diğer emperyalist güçlerin rahatsızlıklarına (Komape, 2024) rağmen sonuç alınan bu süreç, haksızlığa karşı kolektif direnişin ubuntu geleneğindeki yerini ortaya koymaktadır. Bu örnekler, ubuntunun salt bir Afrika felsefesi olmanın ötesinde, evrensel insan hakları mücadelesine yön veren bir etik çerçeve sunduğunu göstermektedir. Güney Afrika’nın Filistin’e yönelik tutumu, ubuntunun karşılıklı bağımlılık ve dayanışma ilkelerinin küresel ölçekte nasıl hayata geçirilebileceğine dair önemli bir model oluşturmaktadır.Okuma ÖnerileriCollins-Warfield, A. E. (2008). Ubuntu Philosophy and Practice: An Examination of Xhosa Teachers Psychological Sense of Community in Langa, South Africa [Yüksek Lisans Tezi]. Ohio: Graduate College of Bowling Green.Mboyo, Jean Pierre Elonga (2017). “Reimagining Ubuntu İn Schools: A Perspective From Two Primary School”. SAGE Journals, 1-28.Nelson, B. & Stephen, C. L. (2010). Ubuntu! An Inspring Story About an African Tradition of Teamwork and Collaboration. Broadway: Broadway Books.Tutu, D. (2004). God Has a Dream: A Vision of Hope for Our Time. New York: Doubleday Religion.