Ana YazarAbdulkadir PEKEL13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0002-1696-6075

Uluslararası Adalet Divanı (UAD), BM’nin temel yargı organıdır. BM Şartı ile kurulmuş olup resmi olarak 18 Nisan 1946’da açılmıştır. BM Şartı’nın 92. maddesi uyarınca Divan, on beş üyeden oluşur (İnhak.adalet, t.y.: m. 3). Bir adayın UAD üyeliğine seçilmesi için hem BM Genel Kurulu hem de BM Güvenlik Konseyinde yapılacak seçimde, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyunu alması gerekmektedir (İnhak.adalet, t.y.: m. 10). Üyeler 9 yıllığına seçilir (İnhak.adalet, t.y.: m. 13).Filistin’in İsrail tarafından işgal edilmesiyle ortaya çıkan uluslararası hukuk problemleri çeşitli vesilelerle UAD’ın önüne gelmiştir. Bu bağlamda UAD ilk kararını, BM Genel Kurulunun işgal altındaki Filistin topraklarında İsrail’in duvarinşa etmesinin hukuki sonuçlarına ilişkin BM Şartı m. 96 ve UAD Statüsü m. 65 çerçevesinde danışma görüşü talep etmesi üzerine 9 Temmuz 2004’te vermiştir. Divan, duvar inşasının uluslararası hukuka aykırı olduğu, inşaatın durdurulması gerektiği ve İsrail’in ortaya çıkan tüm zararı tazmin etmesi gerektiği yönünde görüş bildirmiştir【1】 (ICJ, 2004).Uluslararası Adalet Divanı’nda görülmekte olan bir dava da ABD’nin İsrail büyükelçiliğini Kudüs’e taşıması ile ilgilidir. Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi’ni ihlal ettiği iddiasıyla, Filistin’in ABD’ye 2018’de açtığı dava halen devam etmektedir (ICJ, 2018).Ekim 2023‘te başlayan süreçte İsrail’in Filistin topraklarındaki “politika ve uygulamalarının hukuki sonuçları” hakkında BM Genel Kurulunun danışma görüşü istemesi üzerine, Filistin’in işgali bir kez daha UAD önüne gelmiştir. UAD bu çerçevede yaptığı oturumlarda, Türkiye dâhil olmak üzere 49 devlet temsilcisinin sözlü ifadesine başvurmuştur. UAD 19 Temmuz 2024’te görüşünü açıklamış ve sonuç bölümünde İsrail’in Filistin topraklarındaki varlığının hukuksuz olduğunu, bir an evvel bu topraklardan çekilmesi, yerleşim/gasp politikalarını sona erdirmesi ve verdiği zararlardan dolayı tazminat ödemesi gerektiğini ifade etmiştir (ICJ, 2024: 267 vd.).UAD, Filistin ile ilgili kamuoyunda en çok bilinen kararlarını Güney Afrika’nın İsrail’e açtığı dava üzerine vermiştir. Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Hakkında Sözleşme’nin (Soykırım Sözleşmesi) ihlal edildiği iddiasıyla açılan bu dava hâlâ devam etmektedir. Ancak UAD, İsrail’in eylemlerinin soykırım teşkil etme ihtimalini yüksek görmüş ve 26 Ocak, 28 Mart ve 24 Mayıs tarihlerinde geçici tedbir kararlarına hükmetmiştir (ICJ, 2025). Soykırım Sözleşmesi çerçevesinde Nikaragua’nın Almanya’ya açtığı davada ise UAD geçici tedbir talebini reddetmiştir. Bu davada Nikaragua, UAD’nin 26 Ocak tarihli geçici tedbir kararına dikkat çekerek ortada bir soykırım riski olduğunu vurgulamış, bu sebeple İsrail’e yardım eden Almanya’nın Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiğini ileri sürmüş ve İsrail’e sağlanmakta olan yardımın, özellikle de askeri yardımın, bir an önce durdurulmasını talep etmişti (ICJ, 2024a).BM Şartı’nın 94. maddesine göre BM üyeleri, taraf oldukları tüm uyuşmazlıklarda UAD kararlarına uymayı taahhüt etmektedir. Ancak bu açık hükme rağmen İsrail’in UAD kararlarına uymadığı görülmektedir. 94. maddeye göre bir taraf UAD kararına uymadığı takdirde, uyuşmazlığın diğer tarafı BM Güvenlik Konseyine başvurabilir ve Konsey, gerekli görürse hükmün yerine getirilmesi için tavsiyelerde bulunabilir ya da alınacak önlemleri kararlaştırabilir.