Ana YazarSalih ÜLEV13 Temmuz 2026 13:52

ORCID ID

0000-0002-0653-6821

Yoksulluk, en genel anlamıyla, bireylerin ve hanelerin insanca bir yaşam sürdürebilmeleri için gerekli olan temel ihtiyaçlarını (gıda, barınma, giyim, sağlık, eğitim vb.) karşılayabilecek yeterli gelire veya kaynaklara sahip olmama durumudur. Ancak bu tanım, yoksulluğun sadece ekonomik bir sorun olmaktan öte, sosyal, kültürel ve psikolojik boyutları da olduğunu göz ardı etmemelidir (Sen, 1999; Townsend, 1979). Filistin’deki yoksulluğu Ekim 2023 tarihinden önce ve sonra şeklinde ikiye ayırmak gerekmektedir. Ekim 2023’te şiddetlenen İsrail’in saldırıları neticesinde Filistin’de yaşam koşulları dramatik biçimde değişmiştir.2023 yılının ilk üç çeyreğinde Gazze’deki yoksulluk oranı yüzde 63,7’ydi. 2017 yılına kıyasla Gazze Şeridi’ndeki yoksulluk oranlarında gözle görülür bir artış yaşanmıştır. Gazze Şeridi’nin kuzey vilayetlerinde (Kuzey Gazze ve Gazze) yoksulluk oranı yüzde 60,9 iken, orta ve güney vilayetlerinde (Deyr Belah, Han Yunus ve Refah) bu oran yüzde 66,8 olarak ölçülmekteydi. Kuzey vilayetlerdeki bireylerin yüzde 39,1’i derin yoksulluk içerisindeyken, bu oran merkez ve güney vilayetlerinde yüzde 48,6 gibi daha yüksek olarak görülmüştür. Batı Şeria’ya baktığımızda ise Gazze’ye göre daha düşük yoksulluk oranları görülmektedir. Ülkedeki ulusal yoksulluk sınırına göre ise bireylerin yüzde 10,3’ü yoksuldur (PCBS, 2024; Uzuntaş vd., 2024).Ekim 2023 itibaren şiddetlenen İsrail saldırıları Filistinlilerin yaşam koşulları üzerinde büyük olumsuzluklara neden olmuştur. İnsani kriz felaket düzeyine ulaşmış, eşi benzeri görülmemiş can kayıpları, yaygın yıkım ve ciddi gıda güvensizliği yaşanmıştır. Kitlesel yerinden edilmeler【1】, güvenli alanların yetersizliği ve İsrail’in yardımların teslimine yönelik kısıtlamaları krizi daha da ağırlaştırmıştır【2】. Eğitim, sağlık, sosyal hizmetler, ekonomi ve çevre gibi kritik sektörler üzerinde ciddi bir etki yaratmıştır. Batı Şeria’daki gerginlikler ve İsrail’in orantısız şiddeti de önemli oranda insan yaşamına mal olmuş, altyapı ve ekonomik kayıplara yol açmıştır (UNDP ESCWA, 2024).İsrail, Ekim 2023 ile birlikte Batı Şeria’dan gelen işçilerin hareketliliğine ciddi kısıtlamalar getirmiş, Gazze’de yaşayan Filistinlilerin çalışma izinlerini ise tamamen iptal etmiştir. Tahminlere göre, Batı Şeria’dan 150.000 ila 160.000 arasında işçi işlerini kaybetmiştir. Bu durum, Filistin topraklarındaki işçiler açısından sosyal ve ekonomik açıdan derin yansımalara neden olmuştur. İsrail, güvenlik iddialarıyla neredeyse tüm Filistinli işçileri sınır dışı etmiştir. Böylece İsrail’de çalışan akrabalarının gönderdiği gelire bağımlı olan pek çok Filistinli aile, ani bir mali yıkımla karşı karşıya kalmıştır. İşçilerin sınır dışı edilmesi günlük giderlerin karşılanmasını giderek zorlaştırmış ve birçok kişiyi kredi temerrüdüne sürüklemiştir【3】 (ILO, 2024; Uzuntaş vd., 2024: 11).İstihdam fırsatlarının kaybı, insani yardıma olan bağımlılığı artırmış ve zaten aşırı yüklü olan sosyal güvenlik ağlarını daha da zorlamıştır. Günlük iş kayıplarının Filistin ekonomisine yaklaşık 25,5 milyon dolara mal olduğu, hanehalklarının mali direncini【4】 ciddi şekilde zayıflattığı ve sosyal huzursuzluğu körüklediği tahmin edilmektedir. Ocak 2024 itibariyle Ekim 2023 öncesi istihdamın üçte ikisi kaybedilmiş ve bu durum Gazze’de zaten kötü olan insani ve ekonomik koşulları daha da kötüleştirmiştir. İsrail’in insan hakları ihlalleri ve hukuksuz ablukası nedeniyle Gazze nüfusunun yüzde 63’ünün insani yardıma ihtiyaç duyması da yoksulluk üzerinde şiddetli etkisi olmuştur. Çatışmadan önce yüzde 45 oranında seyreden iş gücüne katılımdaki bu düşük oran savaş sonrasında daha da azaltmıştır. ILO’nun 2024 değerlendirmesin de bile Gazze’de işsizliğin yüzde 79,1’e yükseldiğini ve tahminen 400.000 Filistinlinin işini kaybettiğini göstermektedir (IMF, 2023; ILO, 2024).İsrail’in saldırılarının sonucu olarak, yoksulluk ölçütlerinin önemli ölçüde artması beklenmektedir. Yüksek gelirli ülkelerdeki yoksulluğu tahmin etmek için uygun olan uluslararası yoksulluk sınırı (yani kişi başına günlük 6,85 dolar) kullanıldığında, Filistin Devleti’ndeki yoksulluk oranının 2023 sonunda yüzde 38,8’den 2024’te yüzde 74,3’e ulaşacağı ve toplam yoksul insan sayısının 4,1 milyona çıkacağı tahmin edilmiştir. Bunların 2,61 milyonu yeni yoksullardan oluşmaktadır. Batı Şeria’ya gerçekleşecek göçlerin ise bu oranı yüzde 75,5’e yükseltmesi beklenmiştir (UNDP ESCWA, 2024). Şüphesiz henüz istatistiklere yansımayan mevcut durumun çok daha kötü olduğu ortadadır.Filistin Harcama ve Tüketim Anketi verilerine göre İsrail’in Ekim 2023 saldırıları öncesi Gazze’deki yoksulluk oranı yüzde 63,7’dir. Bu saldırılardan önce çok boyutlu yoksulluğa ilişkin en son resmi tahmin 2017 yılında yüzde 45,1’dir. Sosyal ve ekonomik altyapının tahrip edilmesinin bir sonucu olarak, çok boyutlu yoksulluk içinde yaşayan insan sayısının iki kattan fazla artması beklenmektedir. Devam etmekte olan soykırım ekonomik faaliyetleri ciddi ölçüde azaltmış ve insanların yaşamlarının çeşitli yönlerini etkileyen yaygın bir yoksulluğa yol açmıştır. Buna kamu hizmetlerine erişim, barınma koşulları, sağlık ve eğitim fırsatları da dahildir (UNDP ESCWA, 2024).İsrail saldırganlığı nedeniyle çeşitli boyutlardaki yoksulluk oranları belirgin bir artış göstermiştir. Kontrol noktalarının sayısındaki artışın bir sonucu olarak kişisel özgürlük önemli ölçüde azalırken, 2024 yılında el koyma veya yıkım yoluyla arazi ve evlerin kaybedilmesi nedeniyle güvenlik tehlikeye girmiştir. İsrail’in Batı Şeria’daki saldırıları Gazze’deki gibi yıkıcı olmasa da çok boyutlu yoksulluk içinde yaşayan insanların sayısının 2017’den 2024’e kadar neredeyse üç kat artarak yüzde 10,2’den yüzde 30,1’e yükseldiği tahmin edilmektedir. İşgal altındaki Filistin topraklarının tamamında süren İsrail şiddeti, çok boyutlu yoksulluk içinde yaşayan insan sayısını 2024 verilerine göre yüzde 55’e çıkarmıştır. Gittikçe kötüleşen bu durumdan en çok etkilenen alanlar ise barınma koşulları, hizmetlere erişim ve güvenlik olmuştur (UNDP ESCWA, 2024).