Ana YazarFuat SEKMEN13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0002-8854-8737

Tüketim, hanehalklarının mal ve hizmetlere yönelik nihai harcamalarını ifade eder. Bu harcamalar dayanıklı ve dayanıksız mallar ile hizmetleri kapsarken konut satın alımını kapsamamakta ancak kira ödemeleri ve varsayımsal kirayı da içermektedir.Filistin ekonomisinde tüketim, tarihsel olarak milli gelir düzeyini aşan bir eğilim göstermiştir. 1990’lardan itibaren özel tüketim harcamaları, Gayri Safi Yurt İçi Hasılanın (GSYİH) yaklaşık yüzde 25’i üzerinde seyretmiş, bu durum yapısal bir bağımlılığa işaret etmektedir. Özel tüketim cephesinde de benzer bir tablo ortaya çıkmaktadır. CEIC verilerine göre, 2024 yılı itibarıyla Filistin’de özel tüketim harcamalarının GSYİH’ye oranı yüzde 97,4 seviyesine ulaşmıştır (CEIC, 2024). Bu oran, üretim kapasitesinin sınırlı olduğu, dolayısıyla tüketimin büyük ölçüde ithalat, dış transferler ve uluslararası yardımlarla finanse edildiği bir ekonomik yapıyı göstermektedir. Filistin ekonomisinin kronik dış ticaret açığı ve üretim-tüketim arasındaki bu yapısal uyumsuzluk, uzun vadeli sürdürülebilir kalkınma için ciddi bir engel oluşturmaktadır.Filistin ekonomisinde tüketim, tarihsel olarak temel bir belirleyici unsur olmuştur. Hanehalkı harcamaları, özellikle gıda, barınma ve temel hizmetler üzerinde yoğunlaşırken; siyasi istikrarsızlık, iş gücü piyasasındaki kısıtlar ve ithalata bağımlılık, tüketim kalıplarını derinden etkilemiştir (UNCTAD, 2020; World Bank, 2019). İsrail işgalciliği ve İsrail ile olan asimetrik ekonomik ilişki, ticaret ve gümrük düzenlemeleri aracılığıyla Filistin’in tüketim yapısını yönlendirmiş; yerel üretimin sınırlılığı, dış kaynaklı mallara olan talebi artırmıştır (Arnon & Weinblatt, 2001).Tüketim davranışları aynı zamanda sosyo-politik koşullar tarafından da şekillenmiştir. İş gücü piyasasında yüksek işsizlik oranları, gelir dağılımındaki bozulmalar ve hanehalkı borçlanması, tüketim kapasitesini kısıtlayan başlıca etkenler olmuştur (PCBS, 2022). Buna karşın, kamu ve özel sektör harcamaları, özellikle gıda ve dayanıklı olmayan tüketim malları talebini canlı tutmuştur (World Bank, 2021).Ne var ki, Filistin halkı için gıdaya erişim her zaman kolay olmamıştır. Bu kısıtlamalarda İsrail’in uyguladığı siyasi ve askeri kontroller etkili olmuştur. Örneğin, Kanafani ve Al-Botmeh (2008), Batı Şeria ve Gazze’de (WBGS) 2000 yılında gıda güvenliğinde başlayan ciddi bozulmayı şu şekilde açıklamaktadırlar: (i) fiziksel erişim kısıtları (askeri kontrol noktaları, kapatmalar, duvar inşası, arazi müsadereleri) ve (ii) ekonomik erişim kısıtları (işsizlik, gelir kayıpları, işletmelerin kapanması). Bu gelişmeler, yoksulluğun hızla artmasına ve nüfusun yarısından fazlasının gıda güvensizliği içinde yaşamasına yol açmıştır.Günümüzde ise, Ekim 2023’te başlayan İsrail saldırılarıyla birlikte İsrail’in Gazze’de gıda erişimine tamamen engel olmasına bağlı olarak 1 milyon 200 bin çocuk gıda güvensizliği yaşamaktadır. Ekim 2025 verilerine göre gıdaya erişememe neticesinde 154’ü çocuk 460 kişi yetersiz beslenme sonucu hayatını kaybetmiştir (Bianet, 2025).Enerji tüketimi, Filistin’in dışa bağımlılığını en fazla yansıtan alanlardan biridir. Elektrik ve yakıt ihtiyacının büyük kısmı İsrail’den ithal edilmekte, bu da enerji maliyetlerini yüksek düzeyde tutmaktadır (Hammouda, 2023).Ekim 2023’ten önce de Gazze Şeridi’nde enerji arzında kesintiler yaşanmaktaydı, İsrail tarafından keyfi kesintilerle elektrik bir silah olarak kullanılmaktaydı. Bu durum hanehalklarının elektrik tüketiminde ciddi dalgalanmalara sebep olmaktaydı. Enerji tüketiminde İsrail’e bağımlılık hem günlük yaşamı hem de sanayi ve hizmet sektörlerindeki üretim süreçlerini doğrudan etkilemekteydi. Ancak Ekim 2023’ten itibaren İsrail, Gazze Şeridi’nde enerji kaynaklarını bilerek kesmekte ve bu durum başta hastaneler olmak üzere yaşamın her alanında olumsuzluklara neden olmaktadır.