Ana YazarAbdullah MARUFOĞLU13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0001-6385-6488

Bir ülkenin ekonomik sağlığının “nabzı” olarak düşünebilecek Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH), bir ülkede belirli bir zaman dilimi içerisinde (genellikle bir yıl) üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin parasal değerini ifade eden ekonomik bir göstergedir.GSYİH, ekonomik büyümeyi ölçmekte kullanılan temel araçlardan biri olup;(1) Hanehalklarının tüketim harcamaları (özel tüketim),(2) İşletmelerin makine, teçhizat, bina gibi sabit sermaye yatırımlarını ve stok değişimlerini içeren özel sektör yatırımları,(3) Devletin mal ve hizmet alımlarını kapsayan kamu harcamaları ile(4) İhracat ve ithalat arasındaki farkı yansıtan net ihracat kalemi olarak dört ana bileşenden oluşur (Omarya, 2023: 1).Söz konusu unsurların ekonominin genel performansı ve sürdürülebilirliği üzerinde içsel ve dışsal faktörlerin etkileşimleri olduğunu unutmamak gerekir. Özellikle siyasi istikrarsızlık, çatışmalar ve bölgesel gerilimler, ekonomik göstergeler üzerinde doğrudan ve dolaylı yollarla ciddi baskılar oluşturabilmektedir. Bu tür durumlar, yatırımları caydırabilir, ticareti sekteye uğratabilir ve genel olarak ekonomik aktiviteyi zayıflatabilir, böylece büyüme potansiyelini önemli ölçüde kısıtlayabilir【1】 (Collier, 2000: 2). Bu bağlamda, Filistin örneği çarpıcı bir vaka olarak öne çıkmaktadır.2023 yılı Ekim ayında yoğunlaşan İsrail saldırıları, Filistin ekonomisini ağır biçimde etkilemiş; Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası kuruluşlar tarafından yayımlanan raporlarda, Gazze ve Batı Şeria bölgelerinde GSYİH’nin önemli ölçüde daraldığı ifade edilmiştir【2】 (World Bank, 2024).Grafik 1’de Filistin toprakları, Batı Şeria ve Gazze özelinde 1995–2024 dönemine ait GSYİH değişimi görülmektedir. Veriler, söz konusu bölge ekonomik yapılarının kırılganlığını ve dışsal şoklara yüksek duyarlılığını ortaya koymaktadır. İkinci İntifada (2000), 2014 İsrail saldırıları, Covid-19 salgını ve son olarak Ekim 2023 ile Gazze’ye yönelik saldırılar, bölgesel GSYİH üzerinde keskin düşüşlere neden olmuştur. Özellikle 2024 yılının ilk yarısında Gazze ekonomisi yüzde 85,9 oranında daralarak tarihsel olarak en ağır küçülmeyi yaşamıştır【3】. Bu dramatik düşüş, GSYİH’nin bileşenlerinden başta özel tüketim ve yatırımlar olmak üzere, tüm ekonomik faaliyetin ciddi biçimde sekteye uğradığını göstermektedir.Grafik 1: GSYİH DeğişimiFilistin’in GSYİH seyrinin, İsrail’in uyguladığı baskıcı politikalar ve uluslararası yardımların etkileşimi ile şekillendiği bilinmektedir. İsrail’in vergi gelirlerini alıkoyması【4】, hareket kısıtlamaları ve altyapıya yönelik saldırılarının, Filistin’in üretim kapasitesi, inşaat sektörü, hizmet sektörü ve tüketimini olumsuz etkilediği, GSYİH’yi sürdürülemez seviyelere düşürdüğü ifade edilebilir (MAS, 2025: 1-10). Bu yapı içinde, Gazze ekonomisi abluka ile çöküşe sürüklenirken, Batı Şeria göreceli istikrarını korusa da İsrail’e olan bağımlılığı nedeniyle daha kırılgan bir yapıda kalmaktadır (UNDP, 2024: 1).Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) projeksiyonları, Filistin ekonomisinde mevcut kısıtlamaların kaldırılmasının reel GSYİH büyümesi üzerindeki kritik etkisini ortaya koymaktadır. Analizde üç temel senaryo değerlendirilmiştir (ESCWA & UNDP, 2024).Grafik 2: Kısıtlamaların Filistin Devleti GSYİH Büyüme Oranlarına Olası EtkisiGrafik 2’de de görüldüğü üzere mevcut koşulların devamı (NER) ve kısıtlı iyileştirmeler (RER) senaryolarında GSYİH performansını olumsuz etkilerken, yapısal kısıtlamaların tamamen kaldırıldığı durumda (NRER) belirgin farklılaşma gözlenmektedir. Söz konusu araştırmalar, engellerin kaldırılmasının Filistin ekonomisinin büyüme potansiyeli açısından kritik öneme sahip olduğunu ortaya koyduğunu ifade edebiliriz.Görüldüğü üzere uzun vadede Filistin GSYİH’sinin yeniden büyümesi için işgal kısıtlamalarının kaldırılması, altyapının yeniden inşası ve sürdürülebilir yatırımların önünün açılması gerekmektedir. Aynı zamanda, uluslararası yardımların geçici destek yerine, kalkınmaya dönük yatırım olarak yönlendirilmesi de önem taşımaktadır.