Ana YazarDoğan ÖZTÜRK13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0001-8672-0436

Filistin ekonomisi, işgalin başlamasından bu yana; siyasi, ekonomik ve insani kısıtlamalar nedeniyle kırılgan bir yapı sergilemektedir. Ulusal bir para biriminin bulunmaması ve İsrail ekonomisine bağımlılık dış şoklara karşı savunmasızlığı artırmaktadır (Sarsour, 2022: 13). Günlük yaşamın en temel unsurları dahi işgal koşullarından etkilenmektedir. Örneğin, hastaların hastaneye erişimi ya da çiftçilerin mahsullerini sulaması bile çeşitli kısıtlamalara takılmakta【1】; kişniş, adaçayı, reçel, çikolata ve oyuncak gibi ürünlerin ithalatına yasaklar getirilirken, tarçın ve plastik kova gibi basit mallar dahi sınırlamalara tabi tutulmaktadır (Hass, 2010). Bu durum, Filistin’de enflasyonun temel kaynağının işgal ve yaptırımlar【2】 olduğunu göstermektedir.Filistin Para Otoritesinin (PMA) 2024 raporuna göre, ülke ekonomisi Gazze Şeridi’ne yönelik yoğun saldırılar ve siyasi krizler nedeniyle derin bir daralma yaşamıştır. Altyapı tahribatı, insani yardım akışının engellenmesi ve malların dolaşımına getirilen kısıtlamalar ekonomik faaliyetleri felce uğratmıştır. Ayrıca, İsrail’in gümrük gelirlerinden yaptığı kesintiler, işçilerin işten çıkarılması ve dış yardımların düşük seviyelere inmesi, halkın satın alma gücünü zayıflatmış, işsizlik ve yoksulluğu artırmıştır (PMA, 2024).Filistin’in ithalata bağımlılığı özellikle gıda ve yakıt fiyatlarını doğrudan etkilemektedir. 2022’nin ikinci çeyreğinde enflasyondaki artışın temel nedeni gıda fiyatları olmuştur. Buna ek olarak, ithal malların fiyatları dünya ortalamasının üzerinde seyretmiş; bu artış İsrail’in uyguladığı vergiler ve yüksek lojistik maliyetlerden kaynaklanmıştır (Sarsour, 2022: 14-15). Filistin’de yıllar itibarıyla enflasyon oranında yaşanan değişim şu şekildedir:Grafik: Filistin’in Enflasyon Oranında Değişim (1996-2025)Kaynak: (PCBS, t.y.)2024 yılı, Filistin’de modern tarihin en ağır enflasyon krizine sahne olmuştur. Gazze’de fiyat endeksi 385,97’ye yükselmiş, bu da bir önceki yıla göre yüzde 238’lik artış anlamına gelmiştir. Küresel ölçekte gıda ve enerji fiyatları görece istikrarlı iken, Filistin’de enflasyon oranı yüzde 53,7’ye ulaşmıştır (PMA, 2024: V). Bu dramatik artış; İsrail’in saldırıları, ekonomik abluka, tedarik zincirlerinin çökmesi ve temel mallardaki kıtlıkla doğrudan bağlantılıdır.Ekonomik daralma da enflasyon kadar çarpıcıdır. Reel GSYİH 2024’te yüzde 26,6 oranında küçülerek 11 milyar ABD dolarına gerilemiştir. Gazze ekonomisi yüzde 85,6 oranında daralmış, kişi başına gelir 161,1 ABD dolarına düşerek tarihi bir dip seviyeye ulaşmıştır. Batı Şeria’da ise ekonomi yüzde 17 oranında daralmış, kişi başına gelir 3.528 ABD dolarına gerilemiştir. Diğer taraftan, bölgesel farklılıklar enflasyon oranlarına da yansımıştır. 2024’te Gazze’de enflasyon oranı yüzde 238’e yükselirken, Batı Şeria’da yüzde 2,5, Kudüs’te ise yüzde 3,8 seviyesinde kalmıştır. Enflasyona katkıda bulunan başlıca kalemler tütün ve alkollü içecekler (yüzde 27,9), gıda ve alkolsüz içecekler (yüzde 17,1), ulaşım (yüzde 4,7) ve konut-hizmetler (yüzde 2,2) olmuştur. Buna karşın, iletişim grubu enflasyonu hafifçe düşürmüştür (PMA, 2024: 5-15).2024 yılı, Filistin için hem insani hem de ekonomik açıdan işgalin yol açtığı yıkıcı etkilerin en net biçimde hissedildiği bir dönem olmuştur. İşgal ve çatışma koşulları fiyat istikrarını doğrudan etkilemiş, bu da ülkenin hiperenflasyonla karşı karşıya kalmasına yol açmıştır. Böylece, Filistin ekonomisinin ne denli ağır zorluklarla baş etmeye çalıştığı açıkça ortaya çıkmıştır.Filistin’in yaşadığı enflasyon sorununun temel nedenleri şu şekilde özetlenebilir: (1) Filistin topraklarının İsrail tarafından işgal edilmesi, (2) güvenlik gerekçeleri öne sürülerek başta temel ihtiyaç ürünleri olmak üzere üretim ve ticaretin kısıtlanması, (3) ithal mallarının girişinin engellenmesi, (4) ekonomik ve finansal olarak İsrail’e bağlı olması, (5) kendi ulusal para birimini basamaması, (6) dış ticaret rejiminin bağımsız biçimde belirleyememesi ve (7) yardım tırlarının Filistin’e girişine izin verilmemesi ya da yalnızca sınırlı sayıda giriş yapabilmesi.Tüm bu nedenler, Filistin halkının insani yaşam koşullarını ve ekonomik sürdürülebilirliğini doğrudan olumsuz yönde etkilemektedir. Dolayısıyla, Filistin için uluslararası mekanizmaların acilen devreye girmesi, insani koşulların yeniden tesis edilmesi ve finansal sürdürülebilirliğin sağlanması büyük bir zorunluluktur.