Ana YazarMenderes KURT13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-9513-3417

İsrail’in 1948’de kurulmasıyla başlayan süreç, Arap toplumunu derinden etkilemiş, ciddi çatışmalara ve Arap dünyasında Batı karşıtı hislerin önemli düzeyde artmasına yol açmıştır (Kurt, 2023: 2). Filistin, zamanla Arap politikasının ve Arap ülkelerinin büyük güçlerle ilişkisinin ana odağını oluşturmaya başlamıştır. Güçlü bir Arap devleti olarak Mısır, konumu itibarıyla İsrail saldırganlığından doğrudan etkilenen önemli aktörlerdendir. Tarihsel olarak Mısır’ın Filistin’e yönelik politikaları, Arapların konuya yaklaşımında belirleyici olmuştur (Özkan, 2009: 98).Cemal Abdünnâsır’ın devlet başkanlığı döneminde Mısır, Arap milliyetçiliği çerçevesinde Filistin sorununu ele almış, Filistin Kurtuluş Örgütü’nün (FKÖ) kuruluşunu desteklemiş ve FKÖ’yü Filistinlilerin tek temsilcisi yapma çabası gütmüştür. Bu dönemde Mısır, Arap dünyasında saygı duyulan ve ciddiye alınan bir devletti. Ancak 1967 Savaşı’nın ardından Arap milliyetçiliği ciddi anlamda sarsılmış ve Mısır’ın Filistin’e yaklaşımı “ulusal çıkar” eksenine kaymıştır. Bu durum, Mısır dış siyasetinde Filistin ağırlığının azalmasına ve bölgesel etkisinin gerilemesine yol açmıştır (Özkan, 2009: 90-93).Enver Sedat döneminde yaşanan 1973 Savaşı, Sina’yı geri almak ve Mısır’ın onurunu kurtarmayı önceleyen bir mücadeledir (Bozbaş, 2021: 41). Bu savaş, İsrail’in yenilmez olmadığını göstermiş ve Arapların onurunu tamir etmiştir. Ancak savaş sonrası oluşan “ne barış ne savaş” durumu Mısır’da ciddi eleştirilere neden olmuştur. Süper güçlerin (ABD ve Sovyetler) detantı (tansiyon düşürmeyi) öncelemesi ve Orta Doğu barışına düşük öncelik vermesi, Mısır’ı kendi siyasetini çizmeye zorlamıştır. Böylece Sedat, uluslararası diplomasinin İsrail’i adil bir barışa ikna edemediğini düşünmüş, İsrail’i savaşla zorlama gereği duymuş ve bu yolla barış vaktinin gelebileceğine dünyayı iknaya yönelmiştir (Kurt, 2023: 173-175). Sonrasında yaşanan gelişmeler Sedat’ın İsrail ile yaşamayı “normalleştirmesi” sonucunu doğurmuş, ABD ile yakınlaşmak ve Batı sistemine entegre olmak amacıyla Mısır, İsrail ile barış yolunu seçmiştir. Sedat’ın Kasım 1977’de İsrail’e gitmeye hazır olduğunu söylediği konuşması, Mısır-İsrail barış sürecini fiilen başlatmıştır (Yazıcı, 2021: 6). Bu ziyaret Batı’da olumlu yankılanırken, Arap dünyası ve Sovyetler Birliği’nde büyük tepkiye yol açmış ve Arap Birliği Mısır ile ilişkilerini durdurma kararı almıştır (Özkan, 2009: 93-94).Camp David görüşmeleri (1978) ve ardından imzalanan 1979 Barış Antlaşması ile Mısır, İsrail’i tanıyan ve barış antlaşması imzalayan ilk Arap devleti olmuştur. Ancak bu antlaşma Filistin halkını ciddi anlamda mağdur etmiştir【1】 (Yazıcı, 2021: 12). Mısır’ın yeni tavrı, Arap Birliğini parçalamış, Filistin konusunda ayrışmaları beraberinde getirmiş ve Arap ülkelerinin fikir birliğini zayıflatmıştır. Mısır, İsrail ile çatışmaktan kaçınmak ve ABD ile ilişkilerini bozmamak adına, Filistin davasında daha geride durmaya başlamıştır. Oysaki Nasır döneminde Mısır’ın Filistin davasına bağlılığı, tüm Arap toplumlarını peşinden sürüklemiş ve Filistin’i Araplar için bir onur meselesi haline getirmişti (Yazıcı, 2021: 12).Camp David düzeni, İsrail’in bölgedeki yerini sağlamlaştırmış ve Filistin meselesine çözüm getirilememiş, hatta İsrail zaman içinde daha saldırgan politikalar izleyerek Batı Şeria’da yeni gasp alanları inşa etmiştir【2】. Günümüze de sirayet eden bu süreçle bazı Arap ülkeleri, İsrail karşıtı politikalarda daha çekimser davranarak Filistin’i yalnız bırakmaya başlamışlardır. İsrail’in Kudüs, Cevlan Tepeleri, Batı Şeria ve Gazze’ye yönelik eylemlerine karşı hükümetlerin birçoğundan tepki gelmemektedir. Şüphesiz ABD’nin Filistin’e destek veren ülkelere diplomatik ve ekonomik yaptırımlar uygulaması bunda rol oynamaktadır (Khani, 2013: 99-101; Yazıcı, 2021: 13).Arap Baharı sonrası dönemde, Sedat’ın politikalarını devam ettiren Hüsnü Mübarek’in iktidardan düşüşü, İsrail için endişe yaratmış ve Mısır halkının “İsrail ile ilişkilerin gözden geçirilmesi” yönündeki talepleri yeni bir durumu ortaya çıkarmıştır. Muhammed Mursi’nin devlet başkanlığı döneminde Mısır, Filistin konusunda daha aktif bir tutum takınmış ve Hamas’ı desteklemiştir (Kurt, 2019: 75-77). Ancak Abdülfettah es-Sisi’nin Mursi’ye darbe yapması sonrası Mısır-İsrail ilişkileri daha önce olmadığı kadar güçlenmiştir (Kurt, 2019: 81). ABD ve İsrail’e bağımlılığı Sisi yönetiminin, ABD Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıdığında【3】 dahi sessiz kalmasına neden olmuştur. Hatta İsrail Sisi’yi kendileri için “bir mucize” olarak konumlandırmıştır (Kurt, 2019: 84).Mısır’ın İsrail ile ilişkilerinde Filistin konusuna yaklaşımı, bölgesel rolünü ve meşruiyetini derinden etkilemiştir. 1979 sonrası izlediği “soğuk barış” politikası, bölgesel etkisini azaltmıştır. Gazze’de Ekim 2023 ile şiddeti artan soykırım, bölgesel barışın sağlanması ve Mısır’ın yeniden etkili bir aktör olabilmesi için Filistin meselesine yönelik politikasında, en azından söylemsel düzeyde değişikliğe gitmesi gerektiğini göstermiştir.Okuma ÖnerileriDayan, Moshe (1981). Breakthrough: A Personal Account of the Egypt-Israeli Peace Negotiations. New York: Alfred A. Knopf. Karawan, Ibrahim A. (1994). “Sadat and the Egyptian-Israeli Peace Revisited”. International Journal of Middle East Studies, 26 (2), 249-266.