Ana YazarKemal KAMACI13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0003-4234-674X

Denizyolu taşımacılığının başlangıç ve bitiş noktalarını oluşturan stratejik altyapı unsurları olan limanlar; yük, yolcu ve gemilere yönelik çeşitli hizmetlerin sunulduğu, yüklerin depolandığı ve hinterlanda aktarımının gerçekleştirildiği alanlar ve bu işlevleri yerine getirebilecek nitelikte tesis ve ekipmanlarla donatılmış ticari hizmet merkezleri olarak tanımlanmaktadır (Tiken, 2022: 9). Aynı zamanda; ekonomik büyüme, dış ticaret, tedarik zinciri entegrasyonu ve bölgesel kalkınma açısından stratejik altyapı unsurlarıdır. Modern limanlar sadece yük elleçleme kapasitesiyle değil; lojistik hizmet kalitesi, hinterland bağlantıları, dijitalleşme seviyesi ve çevresel sürdürülebilirlik kriterleriyle de değerlendirilmektedir. Günümüzde dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 90’ının denizyolu ile gerçekleştirildiği düşünüldüğünde limanların yeterliliğinin bir ülkenin küresel ticarete entegrasyonu açısından belirleyici bir rol oynayacağı söylenebilir (Notteboom vd., 2022: 297; Tatar vd., 2019: 142).Tarihsel olarak, Filistin toprakları, Akdeniz ticaretinde önemli bir konuma sahipti. Ancak, 1948 Nekbe’sinden bu yana ve İsrail işgalinin süregelişiyle birlikte, Filistin’in denizlere doğrudan erişimi fiilen engellenmiştir. Araştırmalar, Akdeniz çanağındaki limanların; konteyner ve aktarma terminalleri, gelişmiş hinterland bağlantıları ve 4,5 milyon TEU’ya (Twenty-foot Equivalent Unit) ulaşan kapasiteleriyle modern merkezler olarak hizmet verdiğini göstermektedir (Arvis vd., 2018: 96). Filistin’deki durum ise, bu gelişmiş merkezlerin tersine, ağır kısıtlamalar ve altyapı eksiklikleri ile şekillenmektedir. Gazze Şeridi’nde yalnızca sınırlı ölçekli bir balıkçı limanı faaliyet göstermekte; ticari amaçlı bir deniz terminali bulunmamaktadır. Batı Şeria ise tamamen karasal bir bölge olup hiçbir denizcilik tesisine sahip değildir (Zviely & Klein, 2003: 1122). Filistin’in bağımsız limanlara sahip olmaması, dış ticaretini İsrail’in kontrolündeki Aşdod ve Hayfa limanlarına bağımlı hale getirmektedir. Bu bağımlılık Filistinli tüccarlar için ek maliyetler, gecikmeler ve bürokratik engeller anlamına gelmektedir. Filistin’e gelen veya Filistin’den çıkan mallar İsrail’in elindeki limanlarda boşaltılıp yeniden yüklenmekte ve kontrol noktalarından geçmek zorunda kalmaktadır. Bu durum: depolama, taşıma ve gümrükleme maliyetlerini önemli ölçüde artırmakta, Filistinli üreticilerin uluslararası pazarlarda rekabet edebilirliğini azaltmaktadır (World Bank, 2023: 4-23). İsrail’in güvenlik gerekçesiyle uyguladığı sıkı kontroller Filistin’e giren ve çıkan mal türleri ve miktarı üzerinde ciddi kısıtlamalar getirmektedir. Bu kısıtlamalar özellikle inşaat malzemeleri ile sivil ve askeri amaçlı kullanılabilecek ürünler gibi stratejik malların girişini zorlaştırmakta, Filistin ekonomisinin gelişimini sekteye uğratmaktadır (IMF, 2023: 4-11).Bağımsız bir liman Filistin için sadece ekonomik bir getiri değil, aynı zamanda siyasi egemenlik ve uluslararası tanınırlık açısından da kritik bir sembol olacaktır. Gazze’de bağımsız bir liman inşası girişimleri geçmişte birkaç kez gündeme gelmiş, ancak siyasi ve güvenlik bahaneleriyle sürekli olarak engellenmiştir. Bu liman, Filistin’in dış dünyaya doğrudan açılan bir kapısı olarak, insani yardımların daha hızlı ve etkin ulaştırılmasını, ticaret hacminin artmasını ve Gazze’deki ekonomik kalkınmayı önemli ölçüde destekleyecektir (Hassouna & Nam, 2005: 815).Limanlar Filistin için sadece bir ticaret noktası değil, aynı zamanda; ekonomik bağımsızlığın, egemenliğin ve uluslararası entegrasyonun sembolü niteliğindedir. Bu alandaki kısıtlamaların aşılması Filistin halkının ekonomik refahı ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından hayati öneme sahiptir. Uluslararası toplumun, Filistin’in denizlere serbest ve güvenli erişim hakkını desteklemesi ve İsrail’in kısıtlamaları kaldırması için diplomatik baskı uygulaması uzun vadede sorunların çözümü için kritik bir öneme sahiptir.